๔. อัตถิราคสูตร เล่ม ๑๖

๔. อัตถิราคสูตร

ว่าด้วยความเพลิดเพลินอาหาร ๔ อย่าง

{๒๔๕}[๖๔] พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อาหาร ๔ อย่างเหล่านี้มีเพื่อความดำรงอยู่ของปวงสัตว์ผู้เกิดมาแล้วหรือเพื่ออนุเคราะห์ปวงสัตว์ผู้แสวงหาที่เกิด อาหาร ๔ อย่างคืออะไรบ้าง คือ

(๑) กวฬิงการาหาร อาหารคือคำข้าวที่หยาบหรือละเอียด

(๒) ผัสสาหาร อาหารคือผัสสะ

(๓) มโนสัญเจตนาหาร อาหารคือมโนสัญเจตนา

(๔) วิญญาณาหาร อาหารคือวิญญาณ

อาหาร ๔ อย่างนี้แลมีเพื่อความดำรงอยู่ของปวงสัตว์ผู้เกิดมาแล้ว หรือเพื่ออนุเคราะห์ปวงสัตว์ผู้แสวงหาที่เกิด

{๒๔๖}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้ามีความยินดี ความเพลิดเพลิน ความทะยาน

อยากในกวฬิงการาหารไซร้ วิญญาณก็ตั้งอยู่งอกงามในกวฬิงการาหารนั้น

ในที่ใดวิญญาณตั้งอยู่งอกงาม ในที่นั้นย่อมมีการหยั่งลงแห่งนามรูป ในที่ใดมีการหยั่งลงแห่งนามรูป ในที่นั้นย่อมมีความเจริญแห่งสังขารทั้งหลาย ในที่ใดมีความเจริญแห่งสังขารทั้งหลาย ในที่นั้นย่อมมีการเกิดในภพใหม่ต่อไป ในที่ใดมีการเกิดในภพใหม่ต่อไป ในที่นั้นย่อมมีชาติ ชรา มรณะต่อไป ในที่ใดมีชาติ ชรา มรณะต่อไป เราเรียกที่นั้นว่า ‘มีความโศก มีธุลีกิเลส มีความคับแค้น

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้ามีความยินดี ความเพลิดเพลิน ความ

ทะยานอยากในผัสสาหารไซร้ ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้ามีความยินดี ความเพลิดเพลิน ความทะยานอยาก ในมโนสัญเจตนาหารไซร้ ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้ามีความยินดี ความเพลิดเพลิน ความทะยานอยากในวิญญาณาหารไซร้ วิญญาณก็ตั้งอยู่งอกงามในวิญญาณาหารนั้น ในที่ใดวิญญาณตั้งอยู่งอกงาม ในที่นั้นย่อมมีการหยั่งลงแห่งนามรูป ในที่ใดมีการหยั่งลงแห่งนามรูป ในที่นั้นย่อมมีความเจริญแห่งสังขารทั้งหลาย ในที่ใดมีความเจริญแห่งสังขารทั้งหลาย ในที่นั้นย่อมมีการเกิดในภพใหม่ต่อไป ในที่ใดมีการเกิดในภพใหม่ต่อไป ในที่นั้นย่อมมีชาติ ชรา มรณะต่อไป ในที่ใดมีชาติชรา มรณะต่อไป เราเรียกที่นั้นว่า ‘มีความโศก มีธุลีกิเลส มีความคับแค้น’

{๒๔๗} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อมีน้ำย้อม ครั่ง ขมิ้น สีเขียว หรือสีบานเย็นช่างย้อมก็ดี ช่างเขียนก็ดีก็พึงเขียนรูปสตรีหรือรูปบุรุษให้มีอวัยวะน้อยใหญ่ครบถ้วนที่แผ่นหินขาว แผ่นกระดาน ฝาผนัง หรือที่ผืนผ้าได้ แม้ฉันใดฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย ถ้ามีความยินดี ความเพลิดเพลิน ความทะยานอยากในกวฬิงการาหารไซร้ วิญญาณก็ตั้งอยู่งอกงามในกวฬิงการาหารนั้น ในที่ใดวิญญาณตั้งอยู่งอกงาม ในที่นั้นย่อมมีการหยั่งลงแห่งนามรูป ในที่ใดมีการหยั่งลงแห่งนามรูป ในที่นั้นย่อมมีความเจริญแห่งสังขารทั้งหลายในที่ใดมีความเจริญแห่งสังขารทั้งหลาย ในที่นั้นย่อมมีการเกิดในภพใหม่ต่อไปในที่ใดมีการเกิดในภพใหม่ต่อไป ในที่นั้นย่อมมีชาติ ชรา มรณะต่อไป ในที่ใดมีชาติ ชรา มรณะต่อไป เราเรียกที่นั้นว่า ‘มีความโศก มีธุลีกิเลส มีความคับแค้น,

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้ามีความยินดี ความเพลิดเพลิน ความทะยาน

อยากในผัสสาหารไซร้ ... ถ้ามีความยินดี ความเพลิดเพลิน ความทะยานอยากในมโนสัญเจตนาหารไซร้ ... ถ้ามีความยินดี ความเพลิดเพลิน ความ

ทะยานอยากในวิญญาณาหารไซร้ วิญญาณก็ตั้งอยู่งอกงามในวิญญาณาหาร

นั้น ในที่ใดวิญญาณตั้งอยู่งอกงาม ในที่นั้นย่อมมีการหยั่งลงแห่งนามรูป ในที่ใดมีการหยั่งลงแห่งนามรูป ในที่นั้นย่อมมีความเจริญแห่งสังขารทั้งหลาย ในที่ใดมีความเจริญแห่งสังขารทั้งหลาย ในที่นั้นย่อมมีการเกิดในภพใหม่ต่อไป

ในที่ใดมีการเกิดในภพใหม่ต่อไป ในที่นั้นย่อมมีชาติ ชรา มรณะต่อไป ในที่ใดมีชาติ ชรา มรณะต่อไป เราเรียกที่นั้นว่า ‘มีความโศก มีธุลีกิเลส มีความคับแค้น,

{๒๔๘}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าไม่มีความยินดี ความเพลิดเพลิน ความทะยานอยากในกวฬิงการาหารไซร้ วิญญาณก็ไม่ตั้งอยู่ไม่งอกงามในกวฬิงการาหารนั้น ในที่ใดวิญญาณไม่ตั้งอยู่ไม่งอกงาม ในที่นั้นย่อมไม่มีการหยั่งลงแห่งนามรูป ในที่ใดไม่มีการหยั่งลงแห่งนามรูป ในที่นั้นย่อมไม่มีความเจริญแห่งสังขารทั้งหลาย ในที่ใดไม่มีความเจริญแห่งสังขารทั้งหลาย ในที่นั้นย่อมไม่มีการเกิดในภพใหม่ต่อไป ในที่ใดไม่มีการเกิดในภพใหม่ต่อไป ในที่นั้นย่อมไม่มีชาติ ชรา มรณะต่อไป ในที่ใดไม่มีชาติ ชรา มรณะต่อไป เราเรียกที่นั้นว่าไม่มีความโศก ไม่มีธุลีกิเลส ไม่มีความคับแค้น,

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าไม่มีความยินดี ความเพลิดเพลิน ความทะยานอยากในผัสสาหารไซร้ ... ในมโนสัญเจตนาหารไซร้ ... ในวิญญาณาหารไซร้วิญญาณก็ไม่ตั้งอยู่ไม่งอกงามในวิญญาณาหารนั้น ในที่ใดวิญญาณไม่ตั้งอยู่ไม่งอกงาม ในที่นั้นย่อมไม่มีการหยั่งลงแห่งนามรูป ในที่ใดไม่มีการหยั่งลงแห่ง

นามรูป ในที่นั้นย่อมไม่มีความเจริญแห่งสังขารทั้งหลาย ในที่ใดไม่มีความ

เจริญแห่งสังขารทั้งหลาย ในที่นั้นย่อมไม่มีการเกิดในภพใหม่ต่อไป ในที่ใดไม่มีการเกิดในภพใหม่ต่อไป ในที่นั้นย่อมไม่มีชาติ ชรา มรณะต่อไป ในที่ใดไม่มีชาติ ชรา มรณะต่อไป เราเรียกที่นั้นว่า ไม่มีความโศก ไม่มีธุลีกิเลสไม่มีความคับแค้น,

{๒๔๙} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรือนยอดหรือศาลายอดมีหน้าต่างเปิดอยู่ทางด้านตะวันออก ทางด้านเหนือ หรือทางด้านใต้ เมื่อดวงอาทิตย์ขึ้นไป แสงสว่างที่เข้าไปทางหน้าต่างจะพึงปรากฏอยู่ ณ ที่ไหน,,

ภิกษุเหล่านั้นกราบทูลว่า “ปรากฏอยู่ที่ฝาด้านตะวันตก พระพุทธเจ้าข้า,,

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าฝาด้านตะวันตกไม่มีเล่า แสงสว่างนั้นจะพึงปรากฏอยู่ ณ ที่ไหน”

“ที่แผ่นดิน พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าแผ่นดินไม่มีเล่า แสงสว่างนั้นจะพึงปรากฏอยู่ณ ที่ไหน”

“ที่น้ำ พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าน้ำไม่มีเล่า แสงสว่างนั้นจะพึงปรากฏอยู่ ณ

ที่ไหน”

“ไม่ปรากฏอยู่เลย พระพุทธเจ้าข้า”

“ฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุทั้งหลาย ถ้าไม่มีความยินดี ความ

เพลิดเพลิน ความทะยานอยากในกวฬิงการาหารไซร้ ... ในผัสสาหารไซร้ ...

ในมโนสัญเจตนาหารไซร้ ... ในวิญญาณาหารไซร้ วิญญาณก็ไม่ตั้งอยู่ไม่

งอกงามในวิญญาณาหารนั้น ในที่ใดวิญญาณไม่ตั้งอยู่ไม่งอกงาม ในที่นั้นย่อมไม่มีการหยั่งลงแห่งนามรูป ในที่ใดไม่มีการหยั่งลงแห่งนามรูป ในที่นั้น

ย่อมไม่มีความเจริญแห่งสังขารทั้งหลาย ในที่ใดไม่มีความเจริญแห่งสังขาร

ทั้งหลาย ในที่นั้นย่อมไม่มีการเกิดในภพใหม่ต่อไป ในที่ใดไม่มีการเกิดในภพใหม่ต่อไป ในที่นั้นย่อมไม่มีชาติชรามรณะต่อไป ในที่ใดไม่มีชาติ ชรา มรณะต่อไป เราเรียกที่นั้นว่า ‘ไม่มีความโศก ไม่มีธุลีกิเลส ไม่มีความคับแค้น” (๔)

๕. นครสูตร

ว่าด้วยโลกนี้ลำบากเพราะมีเกิดแก่เจ็บตาย

{๒๕๐}[๖๕] พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก่อนแต่กาลตรัสรู้ เมื่อเรายังเป็นโพธิสัตว์ ยังมิได้ตรัสรู้ เราได้มีความคิดอย่างนี้ว่า