๕. ปัพพตสูตร เล่ม ๑๖

๕. ปัพพตสูตร

ว่าด้วยกำหนดอายุกัปด้วยการเปรียบกับภูเขา

{๔๒๙}[๑๒๘] พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...

ครั้งนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ

ภิกษุรูปนั้นนั่งแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ

กัปหนึ่งยาวนานเพียงไรเล่าหนอ”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุ กัปหนึ่งนานนัก มิใช่

ง่ายเลยที่จะนับกัปนั้นว่า มีเท่านี้ปี มีเท่านี้ ๑๐๐ ปี มีเท่านี้ ๑,๐๐๐ ปี หรือว่ามีเท่านี้ ๑๐๐,๐๐๐ ปี”

“ก็พระองค์พอจะทรงอุปมาได้ไหม พระพุทธเจ้าข้า”

{๔๓๐} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “พอจะอุปมาได้ ภิกษุ” แล้วจึงตรัสต่อ

ไปว่า “ดูก่อนภิกษุ เปรียบเหมือนมีภูเขาหินเทือกใหญ่ยาวโยชน์หนึ่ง กว้างโยชน์หนึ่ง สูงโยชน์หนึ่ง ไม่มีช่อง ไม่มีโพรง เป็นแท่งทึบ บุรุษพึงเอาผ้า

แคว้นกาสีมาแล้วปัดภูเขานั้น ๑๐๐ ปีต่อครั้ง ภูเขาหินเทือกใหญ่นั้นยังจะ

หมดไปสิ้นไปเพราะความพยายามนี้เร็วกว่าแล ส่วนกัปหนึ่งหาได้หมดไปสิ้น

ไปเร็วอย่างนั้นไม่ ดูก่อนภิกษุ กัปหนึ่งยาวนานอย่างนี้แล บรรดากัปที่ยาวนานอย่างนี้ เธอทั้งหลายท่องเที่ยวไปแล้วมิใช่ ๑ กัป มิใช่ ๑๐๐ กัป มิใช่๑,๐๐๐ กัป มิใช่ ๑๐๐,๐๐๐ กัป ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าสังสารวัฏนี้ไม่มี

ใครรู้ที่สุดเบื้องต้นเบื้องปลายได้ ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหตุเพียงเท่านี้

ก็เพียงพอที่จะเบื่อหน่าย เพียงพอที่จะคลายกำหนัด เพียงพอที่จะหลุดพ้น

ในสังขารทั้งปวงกัน” (๕)

๖. สาสปสูตร

ว่าด้วยกำหนดอายุกัปด้วยการเปรียบกับเมล็ดผักกาด

{๔๓๑}[๑๒๙] พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...

ครั้งนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ

ภิกษุรูปนั้นนั่งแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ

กัปหนึ่งยาวนานเพียงไรเล่าหนอ,’

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุ กัปหนึ่งนานนัก มิใช่

ง่ายเลยที่จะนับกัปนั้นว่า มีเท่านี้ปี ... หรือว่ามีเท่านี้ ๑๐๐,๐๐๐ปี”

“ก็พระองค์พอจะทรงอุปมาได้ไหม พระพุทธเจ้าข้า”

{๔๓๒} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “พอจะอุปมาได้ ภิกษุ” แล้วจึงตรัสต่อ

ไปว่า “ดูก่อนภิกษุ เปรียบเหมือนมีนครที่สร้างด้วยเหล็ก ยาวโยชน์หนึ่ง

กว้างโยชน์หนึ่ง สูงโยชน์หนึ่ง เต็มด้วยเมล็ดผักกาด มีเมล็ดผักกาดรวมกันเป็นกลุ่มก้อน บุรุษพึงหยิบเอาเมล็ดผักกาดออกจากนครนั้น ๑๐๐ ปีต่อเมล็ดเมล็ดผักกาดกองใหญ่นั้นจะยังสิ้นไปหมดไปเพราะความพยายามนี้เร็วกว่าแลส่วนกัปหนึ่งหาได้หมดไปสิ้นไปเร็วอย่างนั้นไม่ ดูก่อนภิกษุ กัปหนึ่งยาวนาน

อย่างนี้แล บรรดากัปที่ยาวนานอย่างนี้ เธอทั้งหลายท่องเที่ยวไปแล้วมิใช่ ๑

กัป มิใช่ ๑๐๐ กัป มิใช่ ๑,๐๐๐ กัป มิใช่ ๑๐๐,๐๐๐ กัป ข้อนั้นเพราะเหตุไรเพราะว่าสังสารวัฏนี้ไม่มีใครรู้ที่สุดเบื้องต้นเบื้องปลายได้ ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหตุเพียงเท่านี้ก็เพียงพอที่จะเบื่อหน่าย เพียงพอที่จะคลายกำหนัดเพียงพอที่จะหลุดพ้นในสังขารทั้งปวงกัน” (๖)