๔. ขีรสูตร เล่ม ๑๖

มีมากกว่า ส่วนนํ้าในมหาสมุทรทั้ง ๔ ไม่มากเลย ข้อนั้นเพราะเหตุไร

เพราะว่าสังสารวัฏนี้ไม่มีใครรู้ที่สุดเบื้องต้นเบื้องปลายได้ ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหตุเพียงเท่านี้ก็เพียงพอที่จะเบื่อหน่าย เพียงพอที่จะคลายกำหนัดเพียงพอที่จะหลุดพ้นในสังขารทั้งปวงกัน” (๓)

๔. ขีรสูตร

ว่าด้วยข้ออุปมานํ้านมกับนํ้าในมหาสมุทร

{๔๒๗}[๑๒๗] พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลายสังสารวัฏนี้ไม่มีใครรู้ที่สุดเบื้องต้นเบื้องปลายได้ ... เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ระหว่างนํ้านมมารดาที่สัตว์ทั้งหลายผู้เวียนว่ายตายเกิดอยู่โดยกาลนานอย่างนี้ดื่มแล้ว กับนํ้าในมหาสมุทรทั้ง ๔ อย่างไหนจะมีมากกว่ากัน”

ภิกษุเหล่านั้นกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พวกข้าพระองค์

ย่อมรู้ทั่วถึงธรรมตามที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแล้ว นํ้านมมารดาที่สัตว์ทั้งหลายผู้เวียนว่ายตายเกิดอยู่โดยกาลนานอย่างนี้ดื่มแล้วนั่นแลมีมากกว่า นํ้าในมหาสมุทรทั้ง ๔ไม่มากเลย”

{๔๒๘}“สาธุ สาธุ ภิกษุทั้งหลาย ถูกแล้ว ภิกษุทั้งหลาย ที่พวกเธอรู้ทั่วถึง

ธรรมที่เราแสดงแล้วอย่างนี้ นํ้านมที่สัตว์ทั้งหลายผู้เวียนว่ายตายเกิดอยู่โดย

กาลนานอย่างนี้ดื่มแล้วนั่นแลมีมากกว่า นํ้าในมหาสมุทรทั้ง ๔ ไม่มากเลย

ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าสังสารวัฏนี้ไม่มีใครรู้ที่สุดเบื้องต้นเบื้องปลายได้... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหตุเพียงเท่านี้ก็เพียงพอที่จะเบื่อหน่าย เพียงพอที่จะคลายกำหนัด เพียงพอที่จะหลุดพ้นในสังขารทั้งปวงกัน” (๔)

๕. ปัพพตสูตร

ว่าด้วยกำหนดอายุกัปด้วยการเปรียบกับภูเขา

{๔๒๙}[๑๒๘] พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...

ครั้งนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ

ภิกษุรูปนั้นนั่งแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ

กัปหนึ่งยาวนานเพียงไรเล่าหนอ”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุ กัปหนึ่งนานนัก มิใช่

ง่ายเลยที่จะนับกัปนั้นว่า มีเท่านี้ปี มีเท่านี้ ๑๐๐ ปี มีเท่านี้ ๑,๐๐๐ ปี หรือว่ามีเท่านี้ ๑๐๐,๐๐๐ ปี”

“ก็พระองค์พอจะทรงอุปมาได้ไหม พระพุทธเจ้าข้า”

{๔๓๐} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “พอจะอุปมาได้ ภิกษุ” แล้วจึงตรัสต่อ

ไปว่า “ดูก่อนภิกษุ เปรียบเหมือนมีภูเขาหินเทือกใหญ่ยาวโยชน์หนึ่ง กว้างโยชน์หนึ่ง สูงโยชน์หนึ่ง ไม่มีช่อง ไม่มีโพรง เป็นแท่งทึบ บุรุษพึงเอาผ้า

แคว้นกาสีมาแล้วปัดภูเขานั้น ๑๐๐ ปีต่อครั้ง ภูเขาหินเทือกใหญ่นั้นยังจะ

หมดไปสิ้นไปเพราะความพยายามนี้เร็วกว่าแล ส่วนกัปหนึ่งหาได้หมดไปสิ้น

ไปเร็วอย่างนั้นไม่ ดูก่อนภิกษุ กัปหนึ่งยาวนานอย่างนี้แล บรรดากัปที่ยาวนานอย่างนี้ เธอทั้งหลายท่องเที่ยวไปแล้วมิใช่ ๑ กัป มิใช่ ๑๐๐ กัป มิใช่๑,๐๐๐ กัป มิใช่ ๑๐๐,๐๐๐ กัป ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าสังสารวัฏนี้ไม่มี

ใครรู้ที่สุดเบื้องต้นเบื้องปลายได้ ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหตุเพียงเท่านี้

ก็เพียงพอที่จะเบื่อหน่าย เพียงพอที่จะคลายกำหนัด เพียงพอที่จะหลุดพ้น

ในสังขารทั้งปวงกัน” (๕)