๕. ปัพพตสูตร เล่ม ๑๖

สาวตฺถิยํ วิหรติ... อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ฯเปฯ เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ “กีวทีโฆ นุ โข ภนฺเต กปฺโป”ติ ? ทีโฆ โข ภิกฺขุ กปฺโป, โส น สุกโร สงฺขาตุํ “เอตฺตกานิ วสฺสานิ”อิติ วา “เอตฺตกานิ วสฺสสตานิ” อิติ วา “เอตฺตกานิ วสฺสสหสฺสานิ”อิติ วา “เอตฺตกานิ วสฺสสตสหสฺสานิ”อิติ วาติ.

สกฺกา ปน ภนฺเต อุปมํ(๑) กาตุนฺติ. “สกฺกา ภิกฺขู”ติ ภควา อโวจ, เสยฺยถาปิ ภิกฺขุ มหาเสโล ปพฺพโต โยชนํ อายาเมน โยชนํ วิตฺถาเรน โยชนํ อุพฺเพเธน อจฺฉิทฺโท(๒) อสุสิโร เอกคฺฆโน, ตเมนํ ปุริโส วสฺสสตสฺส วสฺสสตสฺส อจฺจเยน กาสิเกน วตฺเถน สกึ สกึ ปริมชฺเชยฺย. ขิปฺปตรํ โข โส ภิกฺขุ มหาเสโล ปพฺพโต อิมินา อุปกฺกเมน ปริกฺขยํ ปริยาทานํ คจฺเฉยฺย, น เตฺวว กปฺโป. เอวํ ทีโฆ โข ภิกฺขุ กปฺโป, เอวํ ทีฆานํ โข ภิกฺขุ กปฺปานํ เนโก กปฺโป สํสิโต, เนกํ กปฺปสตํ สํสิตํ, เนกํ กปฺปสหสฺสํ สํสิตํ, เนกํ กปฺปสตสหสฺสํ สํสิตํ. ตํ กิสฺส เหตุ ? อนมตคฺโคยํ ภิกฺขุ สํสาโร ฯเปฯ ยาวญฺจิทํ ภิกฺขุ อลเมว สพฺพสงฺขาเรสุ นิพฺพินฺทิตุํ, อลํ วิรชฺชิตุํ, อลํ วิมุจฺจิตุนฺติ. ปญฺจมํ.

พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ... เขตกรุงสาวัตถี...

ครั้งนั้น ภิกษุรูปหนึ่งได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ฯลฯ นั่ง ณ ที่ สมควร ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ กัปหนึ่งนานเพียงไรหนอ”

พระผู้มีพระภาคได้ตรัสตอบว่า “ภิกษุ กัปหนึ่งนานนักหนา มิใช่เรื่องง่ายที่จะนับ กัปนั้นว่า เท่านี้ปี เท่านี้ ๑๐๐ ปี เท่านี้ ๑,๐๐๐ ปี หรือว่าเท่านี้ ๑๐๐,๐๐๐ ปี””“พระองค์อาจอุปมาได้ไหม พระพุทธเจ้าข้า”

“อาจอุปมาได้ ภิกษุ เปรียบเหมือนภูเขาศิลาแท่งทึบลูกใหญ่ มีความยาว ๑ โยชน์ กว้าง ๑ โยชน์ สูง ๑ โยชน์ ไม่มีช่อง ไม่มีโพรง บุรุษพึงเอาผ้า แคว้นกาสีลูบภูเขานั้น ๑๐๐ ปีต่อครั้ง ภูเขาศิลาลูกใหญ่นั้นพึงหมดสิ้นไป เพราะความพยายามนี้ ยังเร็วกว่า ส่วนกัปหนึ่งยังไม่หมดสิ้นไป กัปนานนักหนาอย่างนี้ บรรดากัปที่นานนักหนาอย่างนี้ เธอได้ท่องเที่ยวไป มิใช่ ๑ กัป มิใช่ ๑๐๐ กัป มิใช่ ๑,๐๐๐ กัป มิใช่ ๑๐๐,๐๐๐ กัป

ข้อนั้นเพราะเหตุไร

เพราะว่าสงสารนี้มีเบื้องต้นและเบื้องปลายรู้ไม่ได้ ฯลฯ

ภิกษุ เพราะเหตุนี้แหละจึงควรเบื่อหน่าย ควรคลายกำหนัด ควรเพื่อหลุดพ้น จากสังขารทั้งปวง”

ปัพพตสูตรที่ ๕ จบ