๙. ทัณฑสูตร เล่ม ๑๖

เสวยความพินาศ ได้เพิ่มพูนป่าช้ากันมาตลอดกาลนาน ฉันนั้น ดูก่อน

พราหมณ์ เหตุเพียงเท่านี้ก็เพียงพอที่จะเบื่อหน่าย เพียงพอที่จะคลายกำหนัดเพียงพอที่จะหลุดพ้นในสังขารทั้งปวงกัน”

{๔๓๗}เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว พราหมณ์ผู้นั้นได้กราบทูลว่า“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์แจ่มแจ้งนัก พระภาษิตของพระองค์ไพเราะนัก ... ท่านพระโคดม ขอท่านพระโคดมได้โปรดจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้มอบชีวิตถึงสรณะจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป” (๘)

๙. ทัณฑสูตร

ว่าด้วยรู้ที่สุดสังสารวัฏไม่ได้เหมือนท่อนไม้ตก

{๔๓๘}[๑๓๒] พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

สังสารวัฏนี้ไม่มีใครรู้ที่สุดเบื้องต้นเบื้องปลายได้ เมื่อเหล่าสัตว์ผู้มีอวิชชาเป็นที่กางกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องประกอบไว้ เวียนว่ายตายเกิดอยู่ ที่สุดเบื้องต้นย่อมไม่ปรากฏ

{๔๓๙}... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ท่อนไม้ที่ถูกโยนขึ้นไปบนอากาศ

บางครั้งก็ตกลงทางโคน บางครั้งก็ตกลงทางขวาง บางครั้งก็ตกลงทางปลายแม้ฉันใด สัตว์ทั้งหลายผู้มีอวิชชาเป็นที่กางกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องประกอบไว้เวียนว่ายตายเกิดอยู่ ก็ฉันนั้นแล บางคราวก็จากโลกนี้ไปสู่ปรโลก บางคราว

ก็จากปรโลกมาสู่โลกนี้ ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะว่าสังสารวัฏนี้

ไม่มีใครรู้ที่สุดเบื้องต้นเบื้องปลายได้ ... เพียงพอที่จะหลุดพ้นในสังขารทั้งปวงกัน” (๙)

๑๐.ปุคลสูตร

ว่าด้วยรู้ที่สุดสังสารวัฏไม่ได้เหมือนโครงกระดูกบุคคล

{๔๔๐}[๑๓๓] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ ใกล้พระนครราชคฤห์ ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า

{๔๔๑}“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สังสารวัฏนี้ไม่มีใครรู้ที่สุดเบื้องต้นเบื้องปลายได้... เมื่อบุคคลคนหนึ่งเวียนว่ายตายเกิดอยู่ตลอดกัปหนึ่ง ก็จะพึงมีโครงกระดูกร่างกระดูก กองกระดูกขนาดใหญ่เท่าภูเขาเวปุลละนี้ หากขนกระดูกนั้นมา

รวมกันและกระดูกที่ได้สะสมไว้แล้วจะไม่ย่อยยับไปเสียก่อน ข้อนั้นเพราะ

เหตุอะไร เพราะว่าสังสารวัฏนี้ไม่มีใครรู้ที่สุดเบื้องต้นเบื้องปลายได้ ... เพียงพอที่จะหลุดพ้นในสังขารทั้งปวงกัน

{๔๔๒}พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้สุคตศาสดา ครั้นได้ตรัสไวยากรณภาษิตนี้แล้ว

จึงได้ตรัสพระคาถาประพันธ์อื่นต่อไปว่า

เราผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ได้กล่าวไว้ดังนี้ว่า ‘กระดูก

ของบุคคลคนหนึ่งที่สะสมไว้กัปหนึ่ง พึงเป็นกองเท่าภูเขา,

ก็ภูเขาที่เรากล่าวนี้นั้นก็คือภูเขาใหญ่ชื่อเวปุลละ อยู่

ทางทิศเหนือของภูเขาคิชฌกูฏ ใกล้พระนครราชคฤห์ของ

ชาวมคธ

เมื่อใดบุคคลเห็นอริยสัจคือทุกข์ เหตุเกิดแห่งทุกข์

ความล่วงพ้นทุกข์ และอริยมรรคมีองค์ ๘ อันยังสัตว์ให้

ถึงความสงบทุกข์ได้ด้วยปัญญาอันชอบ