๑๐. โนผัสสสูตร เล่ม ๑๖

{๓๔๙} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ความต่างกันแห่งสัญญาเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างกันแห่งธาตุ ... ความต่างกันแห่งลาภะเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างกันแห่งปริเยสนาเป็นไฉน

คือ รูปสัญญาเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยรูปธาตุ รูปสังกัปปะเกิดขึ้นได้ เพราะอาศัยรูปสัญญา รูปสัมผัสสะเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยรูปสังกัปปะ รูปสัมผัสส

ชาเวทนาเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยรูปสัมผัส รูปฉันทะเกิดขึ้นได้เพราะอาศัย

รูปสัมผัสสชาเวทนา รูปปริฬาหะเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยรูปฉันทะ รูป

ปริเยสนาเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยรูปปริฬาหะ รูปลาภะเกิดขึ้นได้เพราะอาศัย

รูปปริเยสนา ... ธัมมสัญญาเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยธัมมธาตุ ธัมมสังกัปปะ

เกิดขึ้นได้เพราะอาศัยธัมมสัญญา ธัมมสัมผัสสะเกิดขึ้นได้เพราะอาศัย

ธัมมสังกัปปะ ธัมมสัมผัสสชาเวทนาเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยธัมมสัมผัสสะ ธัมม

ฉันทะเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยธัมมสัมผัสสชาเวทนา ธัมมปริฬาหะเกิดขึ้นได้

เพราะอาศัยธัมมฉันทะ ธัมมปริเยสนาเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยธัมมปริฬาหะ

ธัมมลาภะเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยธัมมปริเยสนา

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความต่างกันแห่งสัญญาเกิดขึ้นได้เพราะอาศัย

ความต่างกันแห่งธาตุ ความต่างกันแห่งสังกัปปะเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างกันแห่งสัญญา ... ความต่างกันแห่งลาภะเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างแห่งกันปริเยสนา อย่างนี้แล” (๙)

๑๐. ทุติยพาหิรผัสสนานัตตสูตร

ว่าด้วยความต่างกันแห่งผัสสะภายนอก สูตรที่ ๒

{๓๕๐}[๙๔] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความต่างกันแห่งสัญญาเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างกันแห่งธาตุ ความต่างกันแห่ง

สังกัปปะเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างกันแห่งสัญญา ความต่างกันแห่ง

ผัสสะเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างกันแห่งสังกัปปะ ความต่างกันแห่ง

เวทนาเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างกันแห่งผัสสะ ความต่างกันแห่งฉันทะ

เกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างกันแห่งเวทนา ความต่างกันแห่งปริฬาหะ เกิด

ขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างแห่งฉันทะ ความต่างกันแห่งปริเยสนาเกิดขึ้นได้

เพราะอาศัยความต่างกันแห่งปริฬาหะ ความต่างกันแห่งลาภะเกิดขึ้นได้

เพราะอาศัยความต่างกันแห่งปริเยสนา แต่ความต่างกันแห่งปริเยสนาเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างกันแห่งลาภะหามิได้ ความต่างกันแห่งปริฬาหะเกิดขึ้น

เพราะอาศัยความต่างกันแห่งปริเยสนาหามิได้ ความต่างกันแห่งฉันทะ

เกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างกันแห่งปริฬาหะหามิได้ ความต่างกันแห่งเวทนา

เกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างกันแห่งฉันทะหามิได้ ความต่างกันแห่งผัสสะ

เกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างกันแห่งเวทนาหามิได้ ความต่างกันแห่งสังกัปปะ

เกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างกันแห่งผัสสะหามิได้ ความต่างกันแห่งสัญญา

เกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างกันแห่งสังกัปปะหามิได้ ความต่างกันแห่งธาตุ

เกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างกันแห่งสัญญาหามิได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็

ความต่างกันแห่งธาตุเป็นไฉน คือ รูปธาตุ ... ธรรมธาตุ นี้เราเรียกว่า

ความต่างกันแห่งธาตุ

{๓๕๑}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ความต่างกันแห่งสัญญาเกิดขึ้นได้เพราะอาศัย

ความต่างกันแห่งธาตุ ความต่างกันแห่งสังกัปปะเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความ

ต่างกันแห่งสัญญา ความต่างกันแห่งผัสสะเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างกันแห่งสังกัปปะ ความต่างกันแห่งเวทนาเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างกันแห่งผัสสะ ความต่างกันแห่งฉันทะเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างกันแห่งเวทนาความต่างกันแห่งปริฬาหะเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างกันแห่งฉันทะความต่างกันแห่งปริเยสนาเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างกันแห่งปริฬาหะความต่างกันแห่งลาภะเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างกันแห่งปริเยสนา แต่

ความต่างกันแห่งปริเยสนาเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างกันแห่งลาภะหามิได้ความต่างกันแห่งปริพาหะเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างกันแห่งปริเยสนาหามิได้ความต่างกันแห่งฉันทะเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างกันแห่งปริฬาหะหามิได้ความต่างกันแห่งเวทนาเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างกันแห่งฉันทะหามิได้ความต่างกันแห่งผัสสะเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างกันแห่งเวทนาหามิได้ความต่างกันแห่งสังกัปปะเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างกันแห่งผัสสะหามิได้ความต่างกันแห่งสัญญาเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างกันแห่งสังกัปปะหามิได้ความต่างกันแห่งธาตุเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างกันแห่งสัญญาหามิได้เป็นไฉน

คือ รูปสัญญาเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยรูปธาตุ ... ธัมมสัญญาเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยธัมมธาตุ ธัมมสังกัปปะเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยธัมมสัญญา ... ธัมม

ปริเยสนาเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยธัมมปริฬาหะ ธัมมลาภะเกิดขึ้นได้ เพราะ

อาศัยธัมมปริเยสนา แต่ธัมมปริเยสนาเกิดขึ้นเพราะอาศัยธัมมลาภะ หามิได้

ธัมมปริฬาหะเกิดขึ้นเพราะอาศัยธัมมปริเยสนาหามิได้ ธัมมฉันทะเกิดขึ้น

เพราะอาศัยธัมมปริฬาหะหามิได้ ธัมมสัมผัสสชาเวทนาเกิดขึ้นเพราะอาศัย

ธัมมฉันทะหามิได้ ธัมมผัสสะเกิดขึ้นเพราะอาศัยธัมมสัมผัสสชาเวทนาหามิได้

ธัมมสังกัปปะเกิดขึ้นเพราะอาศัยธัมมสัมผัสสะหามิได้ ธัมมสัญญาเกิดขึ้น

เพราะอาศัยธัมมสังกัปปะหามิได้ ธัมมธาตุเกิดขึ้นเพราะอาศัยธัมมสัญญาหามิได้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความต่างกันแห่งสัญญาเกิดขึ้นได้เพราะอาศัย

ความต่างกันแห่งธาตุ ความต่างกันแห่งสังกัปปะเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความ

ต่างกันแห่งสัญญา ความต่างกันแห่งผัสสะเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างกันแห่งสังกัปปะ ความต่างกันแห่งเวทนาเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างกันแห่งผัสสะ ความต่างกันแห่งฉันทะเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างกันแห่งเวทนาความต่างกันแห่งปริฬาหะเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างกันแห่งฉันทะ ความต่างกันแห่งปริเยสนาเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างกันแห่งปริฬาหะ ความต่างกันแห่งลาภะเกิดขึ้นได้เพราะอาศัยความต่างกันแห่งปริเยสนา แต่ความ

ต่างกันแห่งปริเยสนาเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างกันแห่งลาภะหามิได้ความต่างกันแห่งปริฬาหะเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างกันแห่งปริเยสนาหามิได้ความต่างกันแห่งฉันทะเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างกันแห่งปริฬาหะหามิได้ความต่างกันแห่งเวทนาเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างกันแห่งฉันทะหามิได้ความต่างกันแห่งผัสสะเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างกันแห่งเวทนาหามิได้ความต่างกันแห่งสังกัปปะเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างกันแห่งผัสสะหามิได้ความต่างกันแห่งสัญญาเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างกันแห่งสังกัปปะหามิได้ความต่างกันแห่งธาตุเกิดขึ้นเพราะอาศัยความต่างกันแห่งสัญญาหามิได้อย่างนี้แล” (๑๐)

จบ นานัตตวรรคที่ ๑

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ธาตุนานัตตสูตร ๒.ผัสสนานัตตสูตร

๓. โนผัสสนานัตตสูร ๔.เวทนานานัตตสูตร

๕. ทุติยเวทนานัตตสูตร ๖.พาหิรธาตุนานัตตสูตร

๗. สัญญานานัตตสูตร ๘.โนปริเยสนานานัตตสูตร

๙. พาหิรผัสสนานัตตสูตร ๑๐.ทุติยพาหิรผัสสนานัตตสูตร

๒. ทุติยวรรค

๑. สัตตธาตุสูตร

ว่าด้วยธาตุ ๗ ประการ

{๓๕๒}[๙๕] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวันอารามของอนาถบิณฑิกคฤหบคี ใกล้พระนครสาวัตถี

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

ธาตุมี ๗ ประการเหล่านี้ ธาตุ ๗ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) อาภาธาตุ (๒) สุภาธาตุ

(๓) อากาสานัญจายตนธาตุ (๔) วิญญาณัญจายตนธาตุ

(๕) อากิญจัญญายตนธาตุ (๖) เนวสัญญานาสัญญายตนธาตุ

(๗) สัญญาเวทยิตนิโรธธาตุ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธาตุมี ๗ ประการเหล่านี้แล