๘. โอวาทสูตร ที่ ๓ เล่ม ๑๖

๘. ตติยโอวาทสูตร

ว่าด้วยทรงให้โอวาทภิกษุ สูตรที่ ๓

{๔๙๔}[๑๕๑] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวันอันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์

ครั้งนั้นแล ท่านพระมหากัสสปะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่

ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควร

ข้างหนึ่ง ท่านพระมหากัสสปะนั่งแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า

“ดูก่อนกัสสปะ เธอจงกล่าวสอนภิกษุทั้งหลาย จงแสดงธรรมีกถาแก่ภิกษุทั้งหลาย เราหรือเธอพึงกล่าวสอนภิกษุทั้งหลาย เราหรือเธอพึงแสดงธรรมีกถาแก่ภิกษุทั้งหลาย”

พระมหากัสสปะกราบทูลว่า “ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้เจริญ ภิกษุ

ทั้งหลายในบัดนี้เป็นผู้ว่ายาก ประกอบด้วยธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่ายาก ไม่

อดทน ไม่รับอนุสาสนีโดยเคารพ”

{๔๙๕}“ดูก่อนกัสสปะ ก็เป็นความจริงอย่างนั้น เมื่อก่อนภิกษุทั้งหลายผู้เป็นเถระเป็นผู้ถือการอยู่ป่าเป็นวัตรและกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความเป็นผู้ถือการ

อยู่ป่าเป็นวัตร เป็นผู้ถือการเที่ยวบิณทบาตเป็นวัตรและกล่าวสรรเสริญคุณ

แห่งความเป็นผู้ถือเที่ยวบิณทบาตเป็นวัตร เป็นผู้ทรงผ้าบังสุกุลเป็นวัตรและ

กล่าวสรรเสริญคุณแห่งความเป็นผู้ทรงผ้าบังสุกุลเป็นวัตร เป็นผู้ทรงไตรจีวรเป็นวัตรและกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความเป็นผู้ทรงไตรจีวรเป็นวัตร เป็นผู้มีความปรารถนาน้อยและกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความเป็นผู้มีความปรารถนาน้อยเป็นผู้สันโดษและกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความสันโดษ เป็นผู้สงัดจากหมู่และ

กล่าวสรรเสริญคุณแห่งความสงัดจากหมู่ เป็นผู้ไม่คลุกคลีด้วยหมู่และกล่าว

สรรเสริญคุณแห่งความไม่คลุกคลีด้วยหมู่ เป็นผู้ปรารภความเพียรและกล่าวสรรเสริญคุณแห่งการปรารภความเพียร

บรรดาภิกษุเหล่านั้น ภิกษุใดเป็นผู้ถือการอยู่ป่าเป็นวัตรและกล่าว

สรรเสริญคุณแห่งความเป็นผู้ถือการอยู่ป่าเป็นวัตร เป็นผู้ถือการเที่ยว

บิณฑบาตเป็นวัตรและกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความเป็นผู้ถือการเที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตร เป็นผู้ทรงผ้าบังสุกุลเป็นวัตรและกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความเป็น

ผู้ทรงผ้าบังสุกุลเป็นวัตร เป็นผู้ทรงไตรจีวรเป็นวัตรและกล่าวสรรเสริญคุณ

แห่งความเป็นผู้ทรงไตรจีวรเป็นวัตร เป็นผู้มีความปรารถนาน้อยและกล่าว

สรรเสริญคุณแห่งความเป็นผู้มีความปรารถนาน้อย เป็นผู้สันโดษและกล่าว

สรรเสริญคุณแห่งความสันโดษ เป็นผู้สงัดจากหมู่และกล่าวสรรเสริญคุณแห่ง

ความสงัดจากหมู่ เป็นผู้ไม่คลุกคลีด้วยหมู่และกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความ

ไม่คลุกคลีด้วยหมู่ เป็นผู้ปรารภความเพียรและกล่าวสรรเสริญคุณแห่งการ

ปรารภความเพียร ภิกษุทั้งหลายผู้เป็นเถระย่อมนิมนต์เธอให้นั่งด้วยคำว่า

‘มาเถิด ภิกษุ ภิกษุรูปนี้ชื่อไร ภิกษุนี้เจริญจริงหนอ ภิกษุนี้ใคร่ต่อการศึกษาแท้หนอ มาเถิด ภิกษุ นี้อาสนะ นิมนต์นั่งเถิด,

ดูก่อนกัสสปะ เมื่อภิกษุทั้งหลายทำสักการะอย่างนั้น ภิกษุใหม่ ๆ ก็พา

กันคิดว่า ‘ทราบว่าภิกษุรูปใดเป็นผู้ถือการอยู่ป่าเป็นวัตรและกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความเป็นผู้ถือการอยู่ป่าเป็นวัตร เป็นผู้ถือการเที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตร ...

เป็นผู้ทรงบังสุกุลเป็นวัตร ... เป็นผู้ทรงไตรจีวรเป็นวัตร ... เป็นผู้มีความปรารถนาน้อย ... เป็นผู้สันโดษ... เป็นผู้สงัดจากหมู่ ... เป็นผู้ไม่คลุกคลีด้วยหมู่ ... เป็นผู้ปรารภความเพียรและกล่าวสรรเสริญคุณแห่งการปรารภความเพียร ภิกษุทั้งหลายผู้เป็นเถระย่อมนิมนต์ภิกษุรูปนั้นให้นั่งด้วยคำว่า‘มาเถิด ภิกษุ ภิกษุรูปนี้ชื่อไร ภิกษุนี้เจริญจริงหนอ ภิกษุนี้ใคร่ต่อการศึกษาแท้หนอ มาเถิด ภิกษุ นี้อาสนะ นิมนต์นั่งเถิด’ ภิกษุใหม่ ๆ เหล่านั้นก็ปฏิบัติเพื่อความเป็นอย่างนั้นบ้าง การปฏิบัติตามนั้นย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์เพื่อความสุขแก่พวกเธอตลอดกาลนาน

{๔๙๖} ดูก่อนกัสสปะ แต่ว่าบัดนี้ภิกษุทั้งหลายผู้เป็นเถระไม่เป็นผู้ถือการอยู่ป่าเป็นวัตรและไม่กล่าวสรรเสริญคุณแห่งความเป็นผู้ถือการอยู่ป่าเป็นวัตร ไม่เป็นผู้ถือการเที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตรและไม่กล่าวสรรเสริญคุณแห่งความเป็นผู้ถือการเที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตร ไม่เป็นผู้ทรงผ้าบังสุกุลเป็นวัตรและไม่กล่าวสรรเสริญคุณแห่งความเป็นผู้ทรงผ้าบังสุกุลเป็นวัตร ไม่เป็นผู้ทรงไตรจีวรเป็นวัตรและไม่กล่าวสรรเสริญคุณแห่งความเป็นผู้ทรงไตรจีวรเป็นวัตร ไม่เป็นผู้มีความปรารถนาน้อยและไม่กล่าวสรรเสริญคุณแห่งความเป็นผู้มีความปรารถนาน้อย ไม่เป็นผู้สันโดษและไม่กล่าวสรรเสริญคุณแห่งความสันโดษ ไม่เป็นผู้สงัดจากหมู่และกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความสงัดจากหมู่ ไม่เป็นผู้ไม่คลุกคลีด้วยหมู่และไม่กล่าวสรรเสริญคุณแห่งความไม่คลุกคลีด้วยหมู่ ไม่เป็นผู้ปรารภความเพียรและไม่กล่าวสรรเสริญคุณแห่งการปรารภความเพียร

บรรดาภิกษุเหล่านั้น ภิกษุรูปใดเป็นผู้มีชื่อเสียง มียศศักดิ์ ได้จีวร

บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร พวกภิกษุผู้เป็นเถระย่อมนิมนต์ภิกษุรูปนั้นให้นั่งด้วยคำว่า ‘มาเถิด ภิกษุ ภิกษุรูปนี้ชื่อไร ภิกษุรูปนี้เจริญจริงหนอ ภิกษุรูปนี้ช่างปรารถนาดีต่อเพื่อนร่วมพรหมจรรย์แท้มาเถิดภิกษุ นี้อาสนะ นิมนต์นั่งเถิด,

ดูก่อนกัสสปะ เมื่อภิกษุทั้งหลายทำสักการะอย่างนั้น ภิกษุใหม่ ๆ ก็

พากันคิดว่า ‘ทราบว่าภิกษุรูปใดเป็นผู้มีชื่อเสียง มียศศักดิ์ ได้จีวร บิณฑบาตเสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร พวกภิกษุผู้เป็นเถระย่อมนิมนต์ภิกษุรูปนั้นให้นั่งด้วยคำว่า ‘มาเถิด ภิกษุ ภิกษุรูปนี้ชื่อไร ภิกษุรูปนี้เจริญจริงหนอภิกษุรูปนี้ช่างปรารถนาดีต่อเพื่อนร่วมพรหมจรรย์แท้ มาเถิด ภิกษุ นี้อาสนะนิมนต์นั่งเถิด, ภิกษุใหม่ ๆ เหล่านั้นก็ปฏิบัติเพื่อความเป็นอย่างนั้นบ้าง การ

ปฏิบัติตามนั้นย่อมเป็นไปเพื่อสิ่งมิใช่ประโยชน์ เพื่อความทุกข์แก่พวกเธอ

ตลอดกาลนาน

ดูก่อนกัสสปะ บุคคลเมื่อจะกล่าวให้ถูกควรกล่าวว่า ‘ผู้ประพฤติพรหม

จรรย์ถูกอันตรายแห่งพรหมจรรย์ เบียดเบียนแล้ว ผู้ประพฤติพรหมจรรย์ซึ่งมีความปรารถนาเกินประมาณ ถูกความปรารถนาเกินประมาณสำหรับพรหมจรรย์เบียดเบียนแล้ว, ดูก่อนกัสสปะ บัดนี้ บุคคลเมื่อจะกล่าวให้ถูกควรกล่าวว่า‘ผู้ประพฤติพรหมจรรย์ถูกอันตรายแห่งพรหมจรรย์เบียดเบียนแล้ว ผู้ประพฤติพรหมจรรย์ซึ่งมีความปรารถนาเกินประมาณถูกความปรารถนาเกินประมาณสำหรับพรหมจรรย์เบียดเบียนแล้ว" (๘)

๙. ฌานาภิญญสูตร

ว่าด้วยฌานและอภิญญา

{๔๙๗}[๑๕๒] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพียงเราจำนงอยู่เราก็สงัดแล้วจากกาม สงัดแล้วจากอกุศลธรรม เข้าปฐมฌานที่มีวิตก มีวิจารมีปีติและสุขอันเกิดแต่วิเวกอยู่ได้ แม้กัสสปะจำนงอยู่ก็สงัดแล้วจากกาม สงัดแล้วจากอกุศลธรรม เข้าปฐมฌานที่มีวิตก มีวิจาร มีปีติและสุขอันเกิดแต่วิเวกอยู่ได้เหมือนกัน

{๔๙๘} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพียงเราจำนงอยู่ เราก็เข้าทุติยฌานที่มีความ

ผ่องใสในภายใน มีภาวะที่จิตเป็นเอกผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจารเพราะวิตกวิจารสงบไป มีปีติและสุขอันเกิดแต่สมาธิอยู่ได้ แม้กัสสปะเพียงจำนงอยู่ก็

เข้าทุติยฌานที่มีความผ่องใสในภายใน มีภาวะที่จิตเป็นเอกผุดขึ้น ไม่มีวิตก

ไม่มีวิจารเพราะวิตกวิจารสงบไป มีปีติและสุขอันเกิดแต่สมาธิอยู่ได้เหมือนกัน