๗. โอวาทสูตร ที่ ๒ เล่ม ๑๖

ก็เมื่อใดแลพวกเธอมาเห็นความผิดโดยเป็นความผิดแล้วทำคืนเสียตามสมควรแก่ธรรม เมื่อนั้นเราก็ขอรับทราบความผิดนั้นของพวกเธอนั้น ก็การที่บุคคลเห็นความผิดโดยเป็นความผิดแล้วทำคืนเสียตามสมควรแก่ธรรมและสำรวมระวังต่อไป นี้เป็นความเจริญในอริยวินัย” (๖)

๗. ทุติยโอวาทสูตร

ว่าด้วยทรงให้โอวาทภิกษุ สูตรที่ ๒

{๔๘๙}[๑๕๐] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวันใกล้พระนครราชคฤห์ ...

ครั้งนั้นแล ท่านพระมหากัสสปะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่

ประทับ ... พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า

“ดูก่อนกัสสปะ เธอจงกล่าวสอนภิกษุทั้งหลาย จงแสดงธรรมีกถาแก่

ภิกษุทั้งหลาย เราหรือเธอพึงกล่าวสอนภิกษุทั้งหลาย เราหรือเธอพึงแสดง

ธรรมีกถาแก่ภิกษุทั้งหลาย”

{๔๙๐} พระมหากัสสปะกราบทูลว่า “ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้เจริญ ภิกษุทั้งหลายในบัดนี้เป็นผู้ว่ายาก ประกอบด้วยธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่ายาก ไม่อดทนไม่รับอนุศาสนีโดยเคารพ บุคคลใดไม่มีศรัทธา ไม่มีหิริ ไม่มีโอตตัปปะ ไม่มีวิริยะ ไม่มีปัญญาในกุศลธรรมทั้งหลาย บุคคลนั้นตลอดคืนหรือวันที่ผ่านมาพึงหวังได้แต่ความเสื่อมในกุศลธรรมทั้งหลายเท่านั้น หวังความเจริญไม่ได้เลย

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เปรียบเหมือนดวงจันทร์ตอนข้างแรมตลอดคืน

หรือวันที่ผ่านมาย่อมเสื่อมจากความงาม จากมณฑล จากรัศมี จากความยาวและความกว้าง ฉันใด บุคคลใดไม่มีศรัทธา ไม่มีหิริ ไม่มีโอตตัปปะ ไม่มีวิริยะ ไม่มีปัญญาในกุศลธรรมทั้งหลาย บุคคลนั้นตลอดคืนหรือวันที่ผ่านมา

ก็พึงหวังได้แต่ความเสื่อมในกุศลธรรมทั้งหลายเท่านั้น หวังความเจริญไม่ได้เลยฉันนั้นเหมือนกัน

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อที่บุรุษบุคคลไม่มีศรัทธา นี้เป็นความเสื่อม

ข้อที่บุรุษบุคคลไม่มีหิริ นี้ก็เป็นความเสื่อม ข้อที่บุรุษบุคคลไม่มีโอตตัปปะ

นี้ก็เป็นความเสื่อม ข้อที่บุรุษบุคคลเป็นคนเกียจคร้าน นี้ก็เป็นความเสื่อม

ข้อที่บุรุษบุคคลมีปัญญาทราม นี้ก็เป็นความเสื่อม ข้อที่บุรุษบุคคลมักโกรธ นี้ก็เป็นความเสื่อม ข้อที่บุรุษบุคคลมักผูกโกรธ นี้ก็เป็นความเสื่อม ข้อที่ไม่มีภิกษุผู้กล่าวสอน นี้ก็เป็นความเสื่อม

{๔๙๑} ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุคคลใดมีศรัทธา มีหิริ มีโอตตัปปะ มีวิริยะมีปัญญาในกุศลธรรมทั้งหลาย บุคคลนั้นตลอดคืนหรือวันที่ผ่านมา พึงหวังได้แต่ความเจริญในกุศลธรรมทั้งหลายเท่านั้น ไม่มีความเสื่อมเลย เปรียบเหมือนดวงจันทร์ตอนข้างขึ้นตลอดคืนหรือวันที่ผ่านมาย่อมเจริญด้วยความงาม ด้วยมณฑล ด้วยรัศมี ด้วยความยาวและความกว้าง ฉันใด บุคคลใดมีศรัทธามีหิริ มีโอตตัปปะ มีวิริยะ มีปัญญาในกุศลธรรมทั้งหลาย บุคคลนั้น ตลอดคืนหรือวันที่ผ่านมาก็พึงหวังได้แต่ความเจริญในกุศลธรรมทั้งหลายเท่านั้น ไม่มีความเสื่อมเลย ฉันนั้นเหมือนกัน

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อที่บุรุษบุคคลมีศรัทธา นี้เป็นความไม่เสื่อม

ข้อที่บุรุษบุคคลมีหิริ นี้ก็เป็นความไม่เสื่อม ข้อที่บุรุษบุคคลมีโอตตัปปะ นี้ก็เป็นความไม่เสื่อม ข้อที่บุรุษบุคคลมีวิริยะ นี้ก็เป็นความไม่เสื่อม ข้อที่บุรุษ

บุคคลมีปัญญา นี้ก็เป็นความไม่เสื่อม ข้อที่บุรุษบุคคลไม่มักโกรธ นี้ก็เป็น

ความไม่เสื่อม ข้อที่บุรุษบุคคลไม่ผูกโกรธ นี้ก็เป็นความไม่เสื่อม ข้อที่มีภิกษุผู้กล่าวสอน นี้ก็เป็นความไม่เสื่อม”

{๔๙๒}“สาธุ สาธุ กัสสปะ บุคคลใดไม่มีศรัทธา ไม่มีหิริ ไม่มีโอตตัปปะ ไม่มีวิริยะ ไม่มีปัญญาในกุศลธรรมทั้งหลาย บุคคลนั้นตลอดคืนหรือวันที่ผ่านมาพึงหวังได้แต่ความเสื่อมในกุศลธรรมทั้งหลายเท่านั้น หวังความเจริญไม่ได้เลย

ดูก่อนกัสสปะ เปรียบเหมือนดวงจันทร์ตอนข้างแรมตลอดคืนหรือวันที่

ผ่านมาย่อมเสื่อมจากความงาม จากมณฑล จากรัศมี จากความยาว และความกว้าง ฉันใด บุคคลใดไม่มีศรัทธา ไม่มีหิริ ไม่มีโอตตัปปะ ไม่มีวิริยะไม่มีปัญญาในกุศลธรรมทั้งหลาย บุคคลนั้นตลอดคืนหรือวันที่ผ่านมาพึงหวังได้แต่ความเสื่อมในกุศลธรรมทั้งหลายเท่านั้น หวังความเจริญไม่ได้เลยฉันนั้นเหมือนกัน

ดูก่อนกัสสปะ ข้อที่บุรุษบุคคลไม่มีศรัทธา นี้เป็นความเสื่อม ข้อที่บุรุษ

บุคคลไม่มีหิริ ... ข้อที่บุรุษบุคคลไม่มีโอตตัปปะ ... ข้อที่บุรุษบุคคลเป็นคนเกียจคร้าน ... ข้อที่บุรุษบุคคลมีปัญญาทราม ... ข้อที่บุรุษบุคคลมักโกรธ ...

ข้อที่บุรุษบุคคลมักผูกโกรธ ... ข้อที่ไม่มีภิกษุผู้กล่าวสอน นี้ก็เป็นความเสื่อม

{๔๙๓} ดูก่อนกัสสปะ บุคคลใดมีศรัทธา มีหิริ มีโอตตัปปะ มีวิริยะ มีปัญญา

ในกุศลธรรมทั้งหลาย บุคคลนั้นตลอดคืนหรือวันที่ผ่านมาพึงหวังได้แต่ความ

เจริญในกุศลธรรมทั้งหลายเท่านั้น ไม่มีความเสื่อมเลย เปรียบเหมือนดวงจันทร์ตอนข้างขึ้น ตลอดคืนหรือวันที่ผ่านมาย่อมเจริญด้วยความงาม ด้วยมณฑล ด้วยรัศมี ด้วยความยาว และความกว้าง ฉันใด บุคคลใดมีศรัทธามีหิริ มีโอตตัปปะ มีวิริยะ มีปัญญาในกุศลธรรมทั้งหลาย บุคคลนั้นตลอดคืนหรือวันที่ผ่านมาพึงหวังได้แต่ความเจริญในกุศลธรรมทั้งหลายเท่านั้น ไม่มีความเสื่อมเลย ฉันนั้นเหมือนกัน

ดูก่อนกัสสปะ ข้อที่บุรุษบุคคลมีศรัทธา นี้เป็นความไม่เสื่อม ข้อที่

บุรุษบุคคลมีหิริ ... ข้อที่บุรุษบุคคลมีโอตตัปปะ ... ข้อที่บุรุษบุคคลมีวิริยะ ...

ข้อที่บุรุษบุคคลมีปัญญา ... ข้อที่บุรุษบุคคลไม่มักโกรธ ... ข้อที่บุรุษบุคคลไม่ผูกโกรธ ... ข้อที่มีภิกษุผู้กล่าวสอน นี้ก็เป็นความไม่เสื่อม (๗)

๘. ตติยโอวาทสูตร

ว่าด้วยทรงให้โอวาทภิกษุ สูตรที่ ๓

{๔๙๔}[๑๕๑] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวันอันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์

ครั้งนั้นแล ท่านพระมหากัสสปะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่

ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควร

ข้างหนึ่ง ท่านพระมหากัสสปะนั่งแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า

“ดูก่อนกัสสปะ เธอจงกล่าวสอนภิกษุทั้งหลาย จงแสดงธรรมีกถาแก่ภิกษุทั้งหลาย เราหรือเธอพึงกล่าวสอนภิกษุทั้งหลาย เราหรือเธอพึงแสดงธรรมีกถาแก่ภิกษุทั้งหลาย”

พระมหากัสสปะกราบทูลว่า “ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้เจริญ ภิกษุ

ทั้งหลายในบัดนี้เป็นผู้ว่ายาก ประกอบด้วยธรรมที่ทำให้เป็นผู้ว่ายาก ไม่

อดทน ไม่รับอนุสาสนีโดยเคารพ”

{๔๙๕}“ดูก่อนกัสสปะ ก็เป็นความจริงอย่างนั้น เมื่อก่อนภิกษุทั้งหลายผู้เป็นเถระเป็นผู้ถือการอยู่ป่าเป็นวัตรและกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความเป็นผู้ถือการ

อยู่ป่าเป็นวัตร เป็นผู้ถือการเที่ยวบิณทบาตเป็นวัตรและกล่าวสรรเสริญคุณ

แห่งความเป็นผู้ถือเที่ยวบิณทบาตเป็นวัตร เป็นผู้ทรงผ้าบังสุกุลเป็นวัตรและ

กล่าวสรรเสริญคุณแห่งความเป็นผู้ทรงผ้าบังสุกุลเป็นวัตร เป็นผู้ทรงไตรจีวรเป็นวัตรและกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความเป็นผู้ทรงไตรจีวรเป็นวัตร เป็นผู้มีความปรารถนาน้อยและกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความเป็นผู้มีความปรารถนาน้อยเป็นผู้สันโดษและกล่าวสรรเสริญคุณแห่งความสันโดษ เป็นผู้สงัดจากหมู่และ

กล่าวสรรเสริญคุณแห่งความสงัดจากหมู่ เป็นผู้ไม่คลุกคลีด้วยหมู่และกล่าว

สรรเสริญคุณแห่งความไม่คลุกคลีด้วยหมู่ เป็นผู้ปรารภความเพียรและกล่าวสรรเสริญคุณแห่งการปรารภความเพียร