๑๐. ภิกขุนูปัสสยสูตร เล่ม ๑๖

๑๐. อุปัสสยสูตร

ว่าด้วยเหตุเกิดในสำนักภิกษุณี

{๕๑๒}[๑๕๓] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง ท่านพระมหากัสสปะอยู่ที่พระวิหารเชตวัน อารามของ

อนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแลเป็นเวลาเช้า ท่านพระอานนท์ ครองอันตรวาสกแล้วถือบาตรจีวรเข้าไปหาท่านพระมหากัสสปะ

ถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้กล่าวกะท่านพระมหากัสสปะว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ

นิมนต์ท่านไปยังที่พำนักของภิกษุณีด้วยกันเถิด”

ท่านพระมหากัสสปะจึงกล่าวว่า “ท่านไปเถิด ท่านอานนท์ ท่านเป็นผู้มีกิจมาก มีธุระมาก”

ท่านพระอานนท์ก็พูดกับท่านพระมหากัสสปะเป็นครั้งที่ ๒ ว่า “ข้าแต่

ท่านผู้เจริญ นิมนต์ท่านไปยังที่พำนักของภิกษุณีด้วยกันเถิด”

ท่านพระมหากัสสปะก็กล่าวว่า “ท่านไปเถิด ท่านอานนท์ ท่านเป็นผู้มีกิจมาก มีธุระมาก”

ท่านพระอานนท์ก็พูดกับท่านพระมหากัสสปะเป็นครั้งที่ ๓ ว่า “ข้าแต่

ท่านผู้เจริญ นิมนต์ท่านไปยังที่พำนักของภิกษุณีด้วยกันเถิด”

{๕๑๓} ครั้งนั้นแลเป็นเวลาเช้า ท่านพระมหากัสสปะครองอันตรวาสกแล้วถือ

บาตรจีวร มีท่านพระอานนท์เป็นปัจฉาสมณะ เข้าไปยังที่พำนักของภิกษุณี

ครั้นแล้วจึงนั่งบนอาสนะที่เขาจัดไว้ ครั้งนั้น ภิกษุณีเป็นอันมากพากัน

เข้าไปหาท่านพระมหากัสสปะถึงที่นั่งพัก ครั้นแล้วจึงกราบท่านพระมหากัสสปะแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง

ท่านพระมหากัสสปะได้ชี้แจงภิกษุณีเหล่านั้นผู้นั่งเรียบร้อยแล้วให้เห็น

แจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถา ครั้งนั้นแล ท่าน

พระมหากัสสปะครั้นชี้แจงภิกษุณีเหล่านั้นให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาแล้วจึงลุกจากอาสนะหลีกไป

{๕๑๔}ครั้งนั้นแล ภิกษุณีชื่อว่ากุลลติสสาไม่พอใจ จึงเปล่งคำแสดงความไม่พอใจว่า “ก็ทำไม พระคุณเจ้ามหากัสสปะจึงสำคัญว่าตนควรกล่าวธรรมต่อหน้าพระคุณเจ้าอานนท์ผู้เป็นมุนีผู้เปรื่องปราชญ์ พ่อค้าเข็มสำคัญว่าควรขายเข็มในสำนักของช่างเข็มผู้ชำนาญ ฉันใด พระคุณเจ้ามหากัสสปะก็สำคัญว่าตนควรกล่าวธรรมต่อหน้าพระคุณเจ้าอานนท์ผู้เป็นมุนีผู้เปรื่องปราชญ์ ฉันนั้นเหมือนกัน”

ท่านมหากัสสปะได้ยินภิกษุณีกุลลติสสากล่าววาจานี้แล้ว จึงกล่าวกะ

ท่านพระอานนท์ว่า “ดูก่อนท่านอานนท์ เราเป็นพ่อค้าเข็ม ท่านเป็นช่างเข็มหรือว่าเราเป็นช่างเข็ม ท่านเป็นพ่อค้าเข็ม”

ท่านพระอานนท์จึงตอบว่า “ข้าแต่ท่านกัสสปะผู้เจริญ ขอท่านโปรด

ประทานโทษเถิด มาตุคามเป็นคนโง่”

{๕๑๕}“หยุดก่อน ท่านอานนท์ หมู่ภิกษุอย่าได้สำคัญตัวท่านยิ่งขึ้นไปอีกเลยดูก่อนท่านอานนท์ ท่านจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ท่านเคยถูกแนะนำในหมู่ภิกษุเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคเจ้าบ้างไหมว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลายเพียงเราจำนงอยู่ เราก็สงัดแล้วจากกาม สงัดแล้วจากอกุศลธรรม บรรลุปฐมฌานที่มีวิตก มีวิจาร มีปีติและสุขอันเกิดแต่วิเวกอยู่ได้ แม้อานนท์จำนงอยู่ อานนท์ก็สงัดแล้วจากกาม สงัดแล้วจากอกุศลธรรม บรรลุปฐมฌานที่มีวิตก มีวิจาร มีปีติและสุขอันเกิดแต่วิเวกอยู่ได้เหมือนกัน”

ท่านพระอานนท์กล่าวว่า “ไม่เคยอย่างนั้นเลย ขอรับ”

“ดูก่อนท่านผู้มีอายุ เราเองเคยถูกแนะนำในหมู่ภิกษุเฉพาะพระพักตร์

พระผู้มีพระภาคเจ้าว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพียงเราจำนงอยู่ เราก็สงัดแล้วจากกาม สงัดแล้วจากอกุศลธรรม บรรลุปฐมฌานที่มีวิตก มีวิจาร มีปีติ

และสุขอันเกิดแต่วิเวกอยู่ได้ แม้กัสสปะจำนงอยู่ กัสสปะก็สงัดแล้วจากกามสงัดแล้วจากอกุศลธรรม บรรลุปฐมฌานที่มีวิตก มีวิจาร มีปีติและสุขอันเกิดแต่วิเวกอยู่ได้เหมือนกัน,

(อนปุพพวิหารสมาบัติ ๙ และอภิญญา ๕ มีไปยาลอย่างนี้)

{๕๑๖}ดูก่อนท่านอานนท์ ท่านจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ท่านเคยถูก

แนะนำในหมู่ภิกษุเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคเจ้าบ้างไหมว่า ‘ดูก่อน

ภิกษุทั้งหลาย เราทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้

เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้ แม้อานนท์ก็ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้เหมือนกัน”

“ไม่เคยอย่างนั้นเลย ขอรับ”

“ดูก่อนท่านอานนท์ เราเองเคยถูกแนะนำในหมู่ภิกษุเฉพาะพระพักตร์

พระผู้มีพระภาคเจ้าว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้ แม้กัสสปะก็ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้เหมือนกัน’

{๕๑๗} ดูก่อนท่านอานนท์ ผู้ใดสำคัญเราว่าจะปกปิดด้วยอภิญญา ๖ ได้ ผู้นั้นก็ควรสำคัญช้าง ๗ ศอก หรือ ๗ ศอกครึ่งว่าจะพึงปกปิดด้วยใบตาลได้”

ก็แล ภิกษุณีชื่อว่ากุลลติสสาสิกไปจากพรหมจรรย์แล้ว (๑๐)

๑๑. จีวรสูตร

ว่าด้วยทรงประทานผ้าป่านบังสุกุลแก่พระมหากัสสป

{๕๑๘} [๑๕๔] สมัยหนึ่ง ท่านพระมหากัสสปะอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์

{๕๑๙} ก็สมัยนั้น

ท่านพระอานนท์เที่ยวจาริกไปในทักขิณาคิรีชนบทพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ก็สมัยนั้นแล ภิกษุผู้เป็นลัทธิวิหาริกของท่านประมาณ ๓๐ รูป โดย

มากยังเป็นเด็กหนุ่ม พากันลาสิกขาออกไปเป็นคฤหัสถ์

{๕๑๙}ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เที่ยวจาริกไปในทักขิณาคิรีชนบทตามความพอใจ แล้วกลับไปสู่พระวิหารเวฬุวันอันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต

ใกล้พระนครราชคฤห์ ได้เข้าไปหาท่านพระมหากัสสปะถึงที่อยู่ ครั้นแล้ว

อภิวาทท่านมหากัสสปะแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ท่านพระอานนท์นั่งแล้วท่านพระมหากัสสปะได้กล่าวปราศรัยกะท่านพระอานนท์ดังนี้ว่า “ดูก่อนท่านอานนท์ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอาศัยอำนาจประโยชน์ เท่าไรหนอจึงทรงบัญญัติติกโภชนะ ในตระกูลเข้าไว้”

{๕๒๐} ท่านพระอานนท์กล่าวว่า “ข้าแต่ท่านกัสสปะผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอาศัยอำนาจประโยชน์ ๓ ประการ จึงได้ทรงบัญญัติติกโภชนะ ใน