๑๑. จีวรสูตร เล่ม ๑๖

๑๑. จีวรสูตร

ว่าด้วยทรงประทานผ้าป่านบังสุกุลแก่พระมหากัสสป

{๕๑๘} [๑๕๔] สมัยหนึ่ง ท่านพระมหากัสสปะอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์

{๕๑๙} ก็สมัยนั้น

ท่านพระอานนท์เที่ยวจาริกไปในทักขิณาคิรีชนบทพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ก็สมัยนั้นแล ภิกษุผู้เป็นลัทธิวิหาริกของท่านประมาณ ๓๐ รูป โดย

มากยังเป็นเด็กหนุ่ม พากันลาสิกขาออกไปเป็นคฤหัสถ์

{๕๑๙}ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์เที่ยวจาริกไปในทักขิณาคิรีชนบทตามความพอใจ แล้วกลับไปสู่พระวิหารเวฬุวันอันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต

ใกล้พระนครราชคฤห์ ได้เข้าไปหาท่านพระมหากัสสปะถึงที่อยู่ ครั้นแล้ว

อภิวาทท่านมหากัสสปะแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ท่านพระอานนท์นั่งแล้วท่านพระมหากัสสปะได้กล่าวปราศรัยกะท่านพระอานนท์ดังนี้ว่า “ดูก่อนท่านอานนท์ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอาศัยอำนาจประโยชน์ เท่าไรหนอจึงทรงบัญญัติติกโภชนะ ในตระกูลเข้าไว้”

{๕๒๐} ท่านพระอานนท์กล่าวว่า “ข้าแต่ท่านกัสสปะผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอาศัยอำนาจประโยชน์ ๓ ประการ จึงได้ทรงบัญญัติติกโภชนะ ใน

ตระกูลเข้าไว้ คือ เพื่อข่มคนหน้าด้าน เพื่อให้ภิกษุผู้มีศีลเป็นที่รักอยู่เป็นสุข

และเพื่ออนุเคราะห์ตระกูล อย่างที่พวกมีความปรารถนาลามกอาศัยสมัคร

พรรคพวกแล้วจะพึงทำลายสงฆ์ให้แตกกันไม่ได้ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรง

อาศัยอำนาจประโยชน์ ๓ ประการเหล่านี้แล จึงได้ทรงบัญญัติติกโภชนะ

ในตระกูลเข้าไว้”

{๕๒๑}“ดูก่อนท่านอานนท์ เมื่อเป็นเช่นนี้ เธอเที่ยวไปกับภิกษุเหล่านี้ผู้ไม่คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย ไม่รู้จักประมาณในโภชนะ ไม่ปรารภความเพียรเพื่อประโยชน์อะไรเล่า เธอมัวแต่จาริกไปเหยียบยํ่าข้าวกล้า มัวแต่จาริกไปเบียดเบียนตระกูล ดูก่อนท่านอานนท์ บริษัทของเธอย่อมลุ่ยหลุดไป ลัทธิวิหาริก

ของเธอซึ่งโดยมากเป็นผู้ใหม่ย่อมแตกกระจายไป เธอนี้ยังเป็นเด็กไม่รู้จัก

ประมาณ”

“ข้าแต่ท่านกัสสปะผู้เจริญ บนศีรษะของกระผม มีผมหงอกแล้วมิใช่

หรือ ถึงอย่างนั้น พวกกระผมก็ยังไม่วายจะถูกท่านพระมหากัสสปะเรียกว่าเป็นเด็กอีก”

“ก็เป็นจริงอย่างนั้น ท่านอานนท์ เธอยังเที่ยวไปกับภิกษุใหม่ ๆ เหล่านี้ผู้ไม่คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย ไม่รู้จักประมาณในโภชนะ ไม่ปรารภความเพียร เธอมัวแต่จาริกไปเหยียบย่ำข้าวกล้า มัวแต่จาริกไปเบียดเบียน

ตระกูล ดูก่อนท่านอานนท์ บริษัทของเธอย่อมลุ่ยหลุดไป ลัทธิวิหาริกของ

เธอซึ่งโดยมากเป็นผู้ใหม่ย่อมแตกกระจายไป เธอนี้ยังเป็นเด็กไม่รู้จักประมาณ”

{๕๒๒} กุลลนันทาภิกษุณีได้ยินแล้วคิดว่า“ทราบมาว่า พระคุณเจ้าอานนท์ผู้เป็นมุนีผู้เปรื่องปราชญ์ถูกพระคุณเจ้ามหากัสสปะรุกรานด้วยวาทะว่าเป็นเด็ก”จึงไม่พอใจ จึงเปล่งวาจาแสดงความไม่พอใจว่า “ก็ทำไม พระคุณเจ้ามหากัสสปะผู้เคยเป็นอัญเดียรถีย์จึงสำคัญพระคุณเจ้าอานนท์ผู้เป็นมุนีผู้เปรื่องปราชญ์ว่าเป็นผู้ที่ตนควรรุกรานด้วยวาทะว่าเป็นเด็ก”

{๕๒๓}ท่านพระมหากัสสปะได้ยินถุลลนันทาภิกษุณีกล่าววาจานี้แล้ว ครั้งนั้นแล ท่านพระมหากัสสปะจึงกล่าวกะท่านพระอานนท์ว่า “ท่านอานนท์ถุลลนันทาภิกษุณียังไม่ทันพิจารณาก็มาด่วนกล่าววาจา เพราะเราเองปลงผมและหนวด นุ่งห่มผ้าย้อมฝาด ออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิต ไม่นึกเลยว่าเราบวชอุทิศศาสดาอื่น นอกจากพระผู้มีพระภาคเจ้าผู้เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ครั้งก่อนเมื่อเรายังเป็นคฤหัสถ์เคยคิดว่า ‘ฆราวาสคับแคบ เป็นทางมาแห่งธุลี บรรพชาเป็นทางปลอดโปร่ง การที่บุคคลผู้อยู่ครองเรือนจะประพฤติพรหมจรรย์ให้บริสุทธิ์บริบูรณ์โดยส่วนเดียว ดุจสังข์

ขัดมิใช่ทำได้ง่าย ถ้ากระไร เราพึงปลงผมและหนวด นุ่งห่มผ้าย้อมฝาด

ออกบวชเป็นบรรพชิต’ สมัยต่อมา เราใช้ผ้าเก่า ๆ มาทำสังฆาฏิ ปลงผมและหนวด นุ่งห่มผ้าย้อมฝาด ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตอุทิศเฉพาะท่าน

ผู้เป็นพระอรหันต์ในโลก เมื่อบวชแล้วได้เดินทางไกลไป ได้พบพระผู้มี

พระภาคเจ้าระหว่างพระนครราชคฤห์กับบ้านนาลันทคามกำลังประทับนั่งอยู่ที่พหุปตตเจดีย์ ครั้นแล้วก็รำพึงอยู่ว่า ‘เราพบพระศาสดาก็เป็นอันพบพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วย เราพบพระสุคตก็เป็นอันพบพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วย เราพบพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็เป็นอันพบพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วย’ อาวุโส เรานั้นจึงซบเศียรเกล้าลงแทบพระบาทของพระผู้มีพระภาคเจ้า ณ ที่นั้นเอง ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นพระศาสดาของข้าพระองค์ ข้าพระองค์เป็นสาวก ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ

พระผู้มีพระภาคเจ้า เป็นพระศาสดาของข้าพระองค์ ข้าพระองค์เป็นสาวก’ดังนี้

{๕๒๔}เมื่อเรากราบทูลอย่างนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะเราว่า 'ดูก่อนกัสสปะ ผู้ใดยังไม่รู้จักสาวกผู้ใฝ่ใจอย่างนี้แล้วพึงพูดว่า ‘เรารู้, ยังไม่เห็นเลยจะพึงพูดว่า ‘เราเห็น, ศีรษะของผู้นั้นพึงแตก ดูก่อนกัสสปะ แต่เรารู้อยู่ จึงพูดว่า ‘เรารู้, เห็นอยู่จึงพูดว่า ‘เราเห็น,

เพราะเหตุนั้นแล กัสสปะ เธอพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เราจักเข้าไป

ตั้งหิริโอตตัปปะอย่างแรงกล้าในภิกษุทั้งหลายผู้เป็นเถระ ผู้นวกะ ผู้มัชฌิมะ,กัสสปะ เธอพึงศึกษาอย่างนี้แล

พราะเหตุนั้นแล กัสสปะ เธอพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เราจักฟังธรรม

อย่างใดอย่างหนึ่งซึ่งประกอบด้วยกุศล จักสนใจใส่ใจถึงธรรมนั้นทั้งหมด

ประมวลไว้ด้วยใจทั้งหมดแล้วเงี่ยโสตสดับธรรม, กัสสปะ เธอพึงศึกษาอย่างนี้แล

เพราะเหตุนั้นแล กัสสปะ เธอพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เราจักไม่ละ

กายคตาสติที่สหรคตด้วยสุข’ กัสสปะ เธอพึงศึกษาอย่างนี้แล,

ดูก่อนอาวุโส พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงโอวาทเราด้วยพระโอวาทนี้

เสด็จลุกจากอาสนะแล้วทรงหลีกไป ดูก่อนอาวุโส เราเป็นหนี้บริโภคก้อนข้าวของราษฎรถึงหนึ่งสัปดาห์ วันที่ ๘ พระอรหัตตผลจึงเกิดขึ้น

ต่อมา พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จแวะจากหนทางตรงไปยังโคนต้นไม้

แห่งหนึ่ง เราจึงเอาผ้าสังฆาฏิเก่าปูเป็นสี่ชั้นถวาย แล้วกราบทูลพระผู้มี

พระภาคเจ้าว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าได้โปรด

ประทับนั่งบนผ้าผืนนี้ เพื่อประโยชน์และความสุขแก่ข้าพระองค์ตลอดกาล

นานด้วยเถิด, พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ประทับนั่งบนอาสนะที่เราปูลาดถวาย

ครั้นแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะเราว่า ‘ดูก่อนกัสสปะ ผ้าสังฆาฎิที่ทำจากผ้าเก่า ๆ ของเธอผืนนี้อ่อนนุ่ม,

เราก็กราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงอนุเคราะห์รับผ้าสังฆาฏิที่ทำจากผ้าเก่า ๆ ของข้าพระองค์เถิด,

พระองค์ตรัสถามว่า ‘ดูก่อนกัสสปะ เธอจักห่มผ้าป่านบังสุกุลซึ่งใช้มาจนเก่าแล้วหรือไม่,

เราก็กราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์จักห่มผ้าป่าน

บังสุกุลซึ่งใช้มาจนเก่าแล้วของพระผู้มีพระภาคเจ้า, ดูก่อนอาวุโส เราได้

มอบถวายผ้าสังฆาฏิเก่าแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าและได้รับผ้าป่านบังสุกุลซึ่งใช้มาจนเก่าแล้วของพระผู้มีพระภาคเจ้า

{๕๒๕} ดูก่อนอาวุโส ก็เมื่อบุคคลจะพูดให้ถูกพึงพูดถึงผู้ใดว่า ‘เป็นบุตร ผู้อยู่ในพระอุระ เกิดจากพระโอษฐ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้า เกิดจากธรรม อันธรรมเนรมิตแล้ว เป็นธรรมทายาท จึงรับผ้าป่านบังสุกุลซึ่งใช้มาจนเก่าแล้วได้,เขา เมื่อจะพูดให้ถูกพึงพูดถึงผู้นั้นซึ่งก็คือเราว่า ‘เป็นบุตรผู้เกิดจากอก เกิดจากพระโอฐของพระผู้มีพระภาคเจ้า เกิดจากธรรม อันธรรมเนรมิตแล้ว เป็นธรรมทายาท จึงรับผ้าป่านบังสุกุลซึ่งใช้มาจนเก่าแล้วได้,

{๕๒๖}ดูก่อนอาวุโส เราจำนงอยู่ เราก็สงัดแล้วจากกาม สงัดแล้วจากอกุศลธรรม บรรลุปฐมณานที่มีวิตก มีวิจาร มีปีติและสุขอันเกิดแต่วิเวกอยู่ได้ดูก่อนอาวุโส เราจำนงอยู่ ...

(อนุปพพวิหารสมาบัติ ๙ และอภิญญา ๕ พึงทราบเปยยาลอย่างนี้)

{๕๒๗}ดูก่อนอาวุโส เราทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะ

มิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้ ผู้

ใดสำคัญเราว่าจะปกปิดด้วยอภิญญา ๖ ได้ ผู้นั้นก็ควรสำคัญข้าง ๗ ศอก

หรือ ๗ ศอกครึ่งว่าจะพึงปกปิดด้วยใบตาลได้”

ก็แล ถุลลนันทาภิกษุณีได้สึกไปจากพรหมจรรย์แล้ว (๑๑)

๑๒. ปรัมมรณสูตร

ว่าด้วยสัตว์ตายไปแล้วเกิดอีกหรือไม่เกิด

{๕๒๘}[๑๕๕] สมัยหนึ่ง ท่านพระมหากัสสปะและท่านพระสารีบุตรอยู่ที่ป่า

อิสิปตนมฤคทายวัน ใกล้พระนครพาราณสี ครั้งนั้นแล ท่านพระสารีบุตรออกจากที่พักผ่อนในเวลาเย็น เข้าไปหาท่านพระมหากัสสปะถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกะท่านพระมหากัสสปะครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไป

แล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ท่านพระสารีบุตรนั่งแล้วได้ถามท่าน

พระมหากัสสปะว่า

{๕๒๙}“ดูก่อนท่านกัสสปะ สัตว์หลังจากตายแล้วเกิดอีกหรือ”

ท่านพระมหากัสสปะตอบว่า“ข้อนี้พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงพยากรณ์ไว้”“สัตว์หลังจากตายแล้วไม่เกิดอีกหรือ”

“แม้ข้อนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าก็มิได้ทรงพยากรณ์ไว้”

“สัตว์หลังจากตายแล้วเกิดก็มี ไม่เกิดก็มีหรือ”

“แม้ข้อนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าก็มิได้ทรงพยากรณ์ไว้”

“สัตว์หลังจากตายแล้วจะว่าเกิดอีกก็ไม่ใช่ ไม่เกิดอีกก็ไม่ใช่หรือ”

“แม้ข้อนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าก็มิได้ทรงพยากรณ์ไว้”

“เพราะเหตุอะไรหรือ ข้อที่กล่าวถึงนั้น ๆ พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงมิได้ทรงพยากรณ์ไว้”