๘. เจตนาสูตร ที่ ๑ เล่ม ๑๖

๗. นตุมหสูตร

ว่าด้วยปัจจัยปรุงแต่งกรรม

{๑๔๓} [๓๗] พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี...

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กายนี้ไม่ใช่

ของเธอทั้งหลาย ทั้งไม่ใช่ของผู้อื่น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กรรมเก่า นี้พึงเห็นว่าอันปัจจัยปรุงแต่ง เกิดขึ้นด้วยความตั้งใจ เป็นที่ตั้งของเวทนา

{๑๔๔} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วในเรื่องกายนั้นย่อมมนสิการโดยแยบคายซึ่งปฏิจจสมุปบาทด้วยดีว่า ‘เมื่อสิ่งนี้มี สิ่งนี้จึงมี เพราะสิ่งนี้เกิดขึ้น สิ่งนี้จึงเกิดขึ้น เมื่อสิ่งนี้ไม่มี สิ่งนี้ก็ไม่มี เพราะสิ่งนี้ดับ สิ่งนี้จึงดับด้วยประการดังนี้ คือ เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย จึงมีสังขาร เพราะสังขารเป็นปัจจัย จึงมีวิญญาณ ... เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนี้ย่อมเกิดได้ด้วยอาการอย่างนี้ ก็เพราะอวิชชาดับโดยไม่เหลือด้วยมรรคคือวิราคะ สังขารจึงดับเพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับ ... เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนี้ย่อมดับได้ด้วยอาการอย่างนี้” (๗)

๘. เจตนาสูตร

ว่าด้วยความเกิดและดับกองทุกข์

{๑๔๕} [๓๘] พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี...

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลายภิกษุจงใจ

กำหนดใจ และครุ่นคิดถึงสิ่งใด สิ่งนั้นย่อมเป็นอารัมมณปัจจัยเพื่อความตั้งอยู่แห่งวิญญาณ เมื่อมีอารัมมณปัจจัย ความตั้งมั่นแห่งวิญญาณก็ย่อมมี เมื่อ

วิญญาณนั้นตั้งมั่นแล้ว เจริญขึ้นแล้ว ความบังเกิดคือภพใหม่ต่อไปก็ย่อมมีเมื่อมีความบังเกิดคือภพใหม่ต่อไป ชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะโทมนัส และอุปายาสจึงมีต่อไป กองทุกข์ทั้งมวลนี้ย่อมเกิดได้ด้วยอาการอย่างนี้

ดูก่อฺนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่จงใจ ไม่กำหนดใจ แต่ยังครุ่นคิดถึงสิ่งใด

สิ่งนั้นย่อมเป็นอารัมมณปัจจัยเพื่อความตั้งอยู่แห่งวิญญาณ เมื่อมีอารัมมณปัจจัย ความตั้งมั่นแห่งวิญญาณก็ย่อมมี เมื่อวิญญาณนั้นตั้งมั่นแล้ว เจริญขึ้นแล้ว ความบังเกิดคือภพใหม่ต่อไปก็ย่อมมี เมื่อมีความบังเกิดคือภพใหม่ต่อไป ชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสจึงมีต่อไป เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนี้ย่อมเกิดได้ด้วยอาการอย่างนี้

{๑๔๖} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุไม่จงใจ ไม่กำหนดใจ และไม่ครุ่นคิดถึงสิ่งใด สิ่งนั้นก็ไม่เป็นอารัมมณปัจจัยเพื่อความตั้งอยู่แห่งวิญญาณ เมื่อไม่มีอารัมมณปัจจัย ความตั้งมั่นแห่งวิญญาณก็ย่อมไม่มี เมื่อวิญญาณนั้นไม่

ตั้งมั่นแล้ว ไม่เจริญขึ้นแล้ว ความบังเกิดคือภพใหม่ต่อไปจึงไม่มี เมื่อความบังเกิดคือภพใหม่ต่อไปไม่มี ชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะโทมนัส และอุปายาสต่อไปจึงดับ เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนี้ย่อมดับได้ด้วยอาการอย่างนี้ (๘)

๙. ทุติยเจตนาสูตร

ว่าด้วยความเกิดและดับกองทุกข์ สูตรที่ ๒

{๑๔๗} [๓๙] พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุจงใจ

กำหนดใจ และครุ่นคิดถึงสิ่งใด สิ่งนั้นย่อมเป็นอารัมมณปัจจัยเพื่อความตั้งอยู่แห่งวิญญาณ เมื่อมีอารัมมณปัจจัย ความตั้งมั่นแห่งวิญญาณจึงมี เมื่อ

วิญญาณนั้นตั้งมั่นแล้ว เจริญขึ้นแล้ว ความหยั่งลงแห่งนามรูปจึงมี เพราะ