๘. มหาทิฏฐิสูตร เล่ม ๑๗

๘. มหาทิฏฐิสูตร

ว่าด้วยเหตุเกิดมิจฉาทิฏฐิ

{๔๓๑} [๒๑๓] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่ออะไรหนอ

มีอยู่ เพราะถือมั่นอะไร เพราะยึดมั่นอะไร จึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘สภาวะ๗ กองเหล่านี้ไม่มีใครทำ ไม่มีแบบอย่างที่ใครทำไว้ ไม่มีใครเนรมิต ไม่มีแบบอย่างที่ใครเนรมิตไว้ เป็นหมัน ตั้งอยู่มั่นคงดุจยอดเขา ตั้งอยู่มั่นคงดุจเสาระเนียด สภาวะ ๗ กองเหล่านั้นไม่หวั่นไหว ไม่แปรผัน ไม่เบียดเบียนกันและกัน ไม่อาจให้เกิดสุขหรือทุกข์ หรือทั้งสุขและทุกข์แก่กันและกัน

สภาวะ ๗ กองมีอะไรบ้าง คือ กองดิน กองนํ้า กองไฟ กองลม สุข ทุกข์ชีวะเป็นที่ ๗ สภาวะ ๗ กองเหล่านี้ไม่มีใครทำ ไม่มีแบบอย่างที่ใครทำไว้ ไม่มีใครเนรมิต ไม่มีแบบอย่างที่ใครเนรมิตไว้ เป็นหมัน ตั้งอยู่มั่นคงดุจยอดเขาตั้งอยู่มั่นคงดุจเสาระเนียด สภาวะ ๗ กองเหล่านี้ไม่หวั่นไหว ไม่แปรผัน ไม่เบียดเบียนกัน ไม่อาจให้เกิดสุขหรือทุกข์ หรือทั้งสุขทั้งทุกข์แก่กันและกัน แม้จะมีผู้ใดใช้ศัสตราอย่างคมตัดศีรษะกัน ก็ไม่ชื่อว่าใครปลงชีวิตใคร เป็นแต่ศัสตราสอดไปตามช่องแห่งสภาวะ ๗ กองเท่านั้น

อนึ่ง กำเนิดที่เป็นประธาน ๑,๔๐๖,๖๐๐ กรรม ๕๐๐ กรรม ๕กรรม ๓ กรรม ๑ กรรมกึ่ง ปฏิปทา ๖๒ อันตรกัป ๖๒ อภิชาติ ๖

ปุริสภูมิ ๘ อาชีวก ๔,๙๐๐ ปริพาชก ๔, ๙๐๐ นาควาส๔,๙๐๐ อินทริย์๒,๐๐๐ นรก ๓,๐๐๐ รโชธาตุ๓๖ สัญญีครรภ์๗ อสัญญีครรภ์ ๗คัณฐีครรภ์ ๗ เทวดา ๗ มนุษย์ ๗ ปีศาจ ๗ สระ ๗ ปล้องใหญ่ ๗ปล้องเล็ก ๗๐๐ เหวใหญ่ ๗ เหวน้อย ๗๐๐ มหาสุบิน ๗ สุบิน ๗๐๐

มหากัป ๘,๔๐๐,๐๐๐ เหล่านี้ ที่ทั้งพาลทั้งบัณฑิตเร่ร่อนท่องเที่ยวไปแล้วจักทำที่สุดทุกข์ได้ ซึ่งในที่นั้นไม่มีความสมหวังว่า ‘เราจักอบรมกรรมที่ยังไม่อำนวยผลให้อำนวยผล หรือเราสัมผัสถูกต้องกรรมที่อำนวยผลแล้ว จักทำให้สุดสิ้นไปด้วยศีล ด้วยพรต ด้วยตบะ หรือด้วยพรหมจรรย์นี้’ ด้วยอาการ

อย่างนี้ จึงไม่มีสุขและทุกข์ในสังสารวัฏที่ทำให้สิ้นสุดได้เหมือนตวงของให้หมดด้วยทะนาน ไม่มีความเสื่อมและความเจริญ ไม่มีการเลื่อนขึ้นและเลื่อนลง ทั้งพาลทั้งบัณฑิตเร่ร่อนท่องเที่ยวไป ก็จักหมดสุขและทุกข์ไปเองเหมือนกลุ่มด้ายที่ขว้างไปแล้วย่อมคลี่หมดไปเองฉะนั้น, ดังนี้”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมทั้งหลายของ

พวกข้าพระองค์มีพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นหลัก ...”

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อรูปมีอยู่ เพราะถือมั่นรูป เพราะยึดมั่นรูป

จึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘สภาวะ ๗ กองเหล่านี้ไม่มีใครทำ ไม่มีแบบอย่างที่ใครทำไว้ ...ทั้งพาลทั้งบัณฑิตเร่ร่อนท่องเที่ยวไป ก็จักหมดสุขและทุกข์ไปเอง เหมือนกลุ่มด้ายที่ขว้างไปแล้วย่อมคลี่หมดไปเองฉะนั้น’ ดังนี้ เมื่อเวทนามีอยู่ ... เมื่อสัญญามีอยู่ ... เมื่อสังขารทั้งหลายมีอยู่ ... เมื่อวิญญาณมีอยู่เพราะ ถือมั่นวิญญาณ เพราะยึดมั่นวิญญาณ จึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า

‘สภาวะ ๗ กองเหล่านี้ไม่มีใครทำ ไม่มีแบบอย่างที่ใครทำไว้ ... ทั้งพาลทั้งบัณฑิตเร่ร่อน ท่องเที่ยวไป ก็จักหมดสุขและทุกข์ไปเอง เหมือนกลุ่มด้ายที่ขว้างไปแล้วย่อมคลี่หมดไปเองฉะนั้น, ดังนี้

{๔๓๒} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน รูปเที่ยงหรือไม่เที่ยง”

“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า,,

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า”

“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา เพราะไม่

ถือมั่นสิ่งนั้น จะพึงมีทิฏฐิแกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘สภาวะ ๗ กองเหล่านี้ไม่มีใครทำไม่มีแบบอย่างที่ใครทำไว้ ... ทั้งพาลทั้งบัณฑิตเร่ร่อนท่องเที่ยวไป ก็จักหมดสุขและทุกข์ไปเอง เหมือนกลุ่มด้ายที่ขว้างไปแล้วย่อมคลี่หมดไปเองฉะนั้น’ดังนี้ ได้ไหม”

“ไม่ได้อย่างนั้น พระพุทธเจาข้า ,

“เวทนา ... สัญญา ... สังขาร ... วิญญาณเที่ยงหรือไม่เที่ยง”

‘ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า”

“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา เพราะไม่

ถือมั่นสิ่งนั้น จะพึงมีทิฏฐิแกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘สภาวะ ๗ กองเหล่านี้ไม่มีใครทำไม่มีแบบอย่างที่ใครทำไว้ ... ทั้งพาลทั้งบัณฑิตเร่ร่อนท่องเที่ยวไป ก็จ้กหมดสุขและทุกข์ไปเอง เหมือนกลุ่มด้ายที่ขว้างไปแล้วย่อมคลี่หมดไปเองฉะนั้น, ดังนี้ได้ไหม”

“ไม่ได้อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“แม้สิ่งที่บุคคลเห็นแล้ว ฟังแล้ว ทราบแล้ว รู้แจ้งแล้ว ถึงแล้ว

แสวงหาแล้ว ใคร่ครวญแล้วด้วยใจ สิ่งนั้นเที่ยงหรือไม่เที่ยงเล่า”

“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า”

“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา เพราะไม่

ถือมั่นสิ่งนั้น จะพึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘สภาวะ ๗ กองเหล่านี้ไม่มีใครทำไม่มีแบบอย่างที่ใครทำไว้ ... ทั้งพาลทั้งบัณฑิตเร่ร่อนท่องเที่ยวไป ก็จักหมดสุขและทุกข์ไปเอง เหมือนกลุ่มด้ายที่ขว้างไปแล้วย่อมคลี่หมดไปเองฉะนั้น ดังนี้ได้ไหม”

“ไม่ได้อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแลอริยสาวกละความสงสัยในฐานะ ๖

เหล่านี้ได้ ชื่อว่าเป็นอันละความสงสัยแม้ในทุกข์ แม้ในทุกขสมุทัย แม้ใน

ทุกขนิโรธ แม้ในทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา เมื่อนั้นอริยสาวกนี้เราเรียกว่าเป็นโสดาบัน ผู้มีความไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในเบื้องหน้า”

๙. สัสสตทิฏฐิสูตร

ว่าด้วยความเห็นว่าโลกเที่ยง

{๔๓๓} [๒๑๔] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่ออะไรหนอ

มีอยู่ เพราะถือมั่นอะไร เพราะยึดมั่นอะไร จึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า‘โลกเที่ยง”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมทั้งหลายของ

พวกข้าพระองค์มีพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นหลัก ...”

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อรูปมีอยู่ เพราะถือมั่นรูป เพราะยึดมั่นรูป

จึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘โลกเที่ยง’ เมื่อเวทนามีอยู่ ... เมื่อสัญญามีอยู่ ... เมื่อสังขารทั้งหลายมีอยู่ ... เมื่อวิญญาณมีอยู่ เพราะถือมั่นวิญญาณ เพราะยึดมั่นวิญญาณ จึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘โลกเที่ยง’

{๔๓๔} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน รูปเที่ยงหรือไม่เที่ยง”

“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า”

“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา เพราะไม่

ถือมั่นสิ่งนั้น จะพึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า โลกเที่ยง, ดังนี้ได้ไหม”

“ไม่ได้อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”