๕. วักกลิสูตร เล่ม ๑๗

{๒๑๓} “ดูก่อนอนุราธะ เธอจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน เธอย่อมเห็นว่าสัตว์บุคคลมีรูป มีเวทนา มีสัญญา มีสังขาร มีวิญญาณ อย่างนั้นหรือ”

‘‘ไม่ใช่อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

{๒๑๔} “ดูก่อนอนุราธะ เธอจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน เธอย่อมเห็นว่าสัตว์บุคคลนี้ไม่มีรูป … ไม่มีเวทนา … ไม่มีสัญญา … ไม่มีสังขาร … ไม่มีวิญญาณอย่างนั้นหรือ”

“ไม่ใช่อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนอนุราธะ ก็โดยที่จริงโดยที่แท้ เธอจะค้นหาสัตว์บุคคลในขันธ์ ๕ เหล่านี้ในปัจจุบันไม่ได้เลย ควรแลหรือที่เธอจะพยากรณ์ว่า ‘พระตถาคต ทรงเป็นอุดมบุรุษ เป็นยอดบุรุษ ทรงบรรลุถึงธรรมที่ควรบรรลุชั้นเยี่ยมแล้ว เมื่อจะบัญญัติ ย่อมบัญญัตินอกจากฐานะ ๔ เหล่านี้ คือ สัตว์หลังจากตายไป ย่อมเกิดอีก ๑ ย่อมไม่เกิดอีก ๑ ย่อมเกิดอีกก็มี ไม่เกิดอีกก็มี ๑ ย่อมเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่ ๑”“ข้อนั้นไม่ควรเลย พระพุทธเจ้าข้า”

“ถูกละ ๆ อนุราธะ ทั้งเมื่อก่อนและทั้งบัดนี้ เราย่อมบัญญัติเฉพาะทุกข์และความดับทุกข์เท่านั้น”

๕. วักกลิสูตร

ว่าด้วยการปรินิพพานของพระวักกลิ

{๒๑๕} [๘๗] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ สมัยนั้นแล ท่านพระวักกลิเกิดอาพาธ เป็นไข้หนัก ได้รับทุกขเวทนา พักอยู่ที่บ้านของช่างหม้อ ครั้งนั้น ท่านพระวักกลิเรียกภิกษุผู้อุปัฏฐากทั้งหลายมาแล้วสั่งการว่า “มานี่เถิด อาวุโส ท่านทั้งหลายจงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ

ครั้นแล้วจงถวายบังคมพระยุคลบาทด้วยเศียรเกล้าตามคำของเรา กราบทูลว่า ‘พระพุทธเจ้าข้า พระวักกลิเกิดอาพาธ เป็นไข้หนัก ได้รับทุกขเวนา ท่านขอถวายบังคมพระยุคลบาทของพระองค์ด้วยเศียรเกล้า’ ดังนี้ และพวกท่านจงทูลอย่างนี้ว่า ‘พระพุทธเจ้าข้า ได้ยินว่าท่านขอประทานพระวโรกาส ขอทูลอาราธนาพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอาศัยความอนุเคราะห์เสด็จไปหาท่านวักกลิยังที่อยู่ด้วยเถิด”ภิกษุเหล่านั้นรับคำท่านพระวักกลิแล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้กราบทูลว่า “พระพุทธเจ้าข้า พระวักกลิเกิดอาพาธ เป็นไข้หนัก ได้รับทุกขเวทนา ท่านขอถวายบังคมพระยุคลบาทของพระองค์ด้วยเศียรเกล้า” และทูลอย่างนี้ว่า “พระพุทธเจ้าข้า ได้ยินว่าท่านขอประทานพระวโรกาส ขอทูลอาราธนาพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอาศัยความอนุเคราะห์ เสด็จไปหาวักกลิภิกษุยังที่อยู่ด้วยเถิด” พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงรับโดยดุษณีภาพ{๒๑๖} ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงครองอันตรวาสกแล้ว ทรงถือบาตรจีวรเสด็จเข้าไปหาท่านพระวักกลิถึงที่อยู่ ท่านพระวักกลิได้เห็นพระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จมาแต่ไกล จึงได้ขยับตัวอยู่บนเตียง

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะท่านพระวักกลิว่า “อย่าเลยวักกลิ เธออย่าได้ขยับตัวอยู่บนเตียงเลย อาสนะที่ปูลาดไว้เหล่านี้ก็มีอยู่ เราจะนั่งที่อาสนะนั้น” จึงพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้ แล้วตรัสถามท่านพระวักกลิว่า “ดูก่อนวักกลิ เธอยังพอทนได้อยู่หรือ พอยังอัตภาพให้เป็นไปได้อยู่หรือ ทุกขเวทนาค่อยทุเลาลง ไม่กำเริบขึ้นหรือ อาการค่อยคลายลง ไม่รุนแรงขึ้นหรือ”ท่านพระวักกลิกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ทนไม่ไหว ไม่สามารถยังอัตภาพให้เป็นไปได้ ทุกขเวทนาของข้าพระองค์กล้านัก มีแต่กำเริบ ไม่ทุเลาลงเลย อาการมีแต่รุนแรงยิ่งขึ้น ไม่คลายลงเลย”

“ดูก่อนวักกลิ เธอไม่มีความรำคาญ ไม่มีความเดือดร้อนอะไรบ้างหรือ”

“พระพุทธเจ้าข้า ที่แท้จริง ข้าพระองค์มีความรำคาญไม่น้อย มีความเดือดร้อนอยู่ไม่น้อยเลย”

“ดูก่อนวักกลิ ก็ตัวเธอเองไม่ติเตียนตนเองได้โดยศีลบ้างหรือ”

“ตัวข้าพระองค์ติเตียนตนเองโดยศีลไม่ได้ พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนวักกลิ ถ้าหากว่าตัวเธอเองติเตียนตนเองโดยศีลไม่ได้ เมื่อเป็นเช่นนั้น เธอจะมีความรำคาญและมีความเดือดร้อนเรื่องอะไร”“พระพุทธเจ้าข้า จำเดิมแต่กาลนานมาแล้ว ข้าพระองค์ประสงค์จะไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า แต่ว่าในร่างกายของข้าพระองค์ไม่มีกำลังพอที่จะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าได้”“อย่าเลย วักกลิ ร่างกายอันเปื่อยเน่าที่เธอเห็นนี้จะมีประโยชน์อะไร ดูก่อนวักกลิ ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นชื่อว่าเห็นเรา ผู้ใดเห็นเรา ผู้นั้นชื่อว่าเห็นธรรม วักกลิ เป็นความจริง บุคคลผู้เห็นธรรมก็ย่อมเห็นเรา บุคคลผู้เห็นเราก็ย่อมเห็นธรรม วักกลิ เธอจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน รูปเที่ยงหรือไม่เที่ยง”“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า”

“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา ควรหรือหนอที่จะตามเห็นสิ่งนั้นว่า ‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา”“ไม่ควรเห็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“เวทนา สัญญา สังขารทั้งหลาย วิญญาณเที่ยงหรือไม่เที่ยง”

“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า”

“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา ควรหรือหนอที่จะตามเห็นสิ่งนั้นว่า ‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา”

“ไม่ควรเห็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“เพราะเหตุนั้นแล อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่อย่างนี้ … ย่อมรู้ชัดว่า … กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้”

ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสสอนท่านพระวักกลิด้วยพระโอวาทนี้แล้วทรงลุกจากอาสนะ เสด็จไปยังภูเขาคิชฌกูฏ

{๒๑๗} ครั้งนั้นแล ท่านพระวักกลิเมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จหลีกไปแล้วไม่นาน ได้เรียกภิกษุอุปัฏฐากทั้งหลายมาแล้วกล่าวว่า “มาเถิด อาวุโส ท่านทั้งหลายจงช่วยอุ้มเราขึ้นเตียงแล้วหามไปยังกาฬสิลาข้างภูเขาอิสิคิลิ ก็ภิกษุผู้เช่นกับเราไยจักสำคัญว่าตนพึงทำกาละในละแวกบ้านเล่า”

พวกภิกษุอุปัฏฐากเหล่านั้นรับคำท่านพระวักกลิแล้ว อุ้มท่านขึ้นเตียง หามไปยังกาฬสิลาข้างภูเขาอิสิคิลิ ขณะนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่ภูเขาคิชฌกูฏตลอดราตรีและวันที่ยังเหลืออยู่นั้น

ครั้งนั้น เมื่อปฐมยามล่วงไปแล้ว เทวดา ๒ องค์ผู้มีรัศมีงามยิ่งนัก ยังภูเขาคิชฌกูฏทั้งสิ้นให้สว่างไสวไปทั่ว แล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วได้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ครั้นแล้วเทวดาองค์หนึ่งได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “พระพุทธเจ้าข้า วักกลิภิกษุคิดจำนงเพื่อความหลุดพ้น” เทวดาอีกองค์หนึ่งได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “พระพุทธเจ้าข้า ก็วักกลิภิกษุนั้นหลุดพ้นดีแล้ว จักหลุดพ้นได้แน่แท้” เทวดาเหล่านั้นได้กราบทูลอย่างนี้แล้ว ครั้นแล้วได้ถวายบังคม

พระผู้มีพระภาคเจ้า ทำประทักษิณแล้วก็อันตรธานไป ณที่นั้นเอง

{๒๑๘} ครั้นพอราตรีนั้นผ่านไป พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายมารับสั่งว่า “มาเถิด ภิกษุทั้งหลาย จงพากันเข้าไปหาวักกลิภิกษุถึงที่อยู่ ครั้นแล้วจงบอกวักกลิภิกษุอย่างนี้ว่า ‘อาวุโส วักกลิ ท่านจงฟังพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคเจ้าและคำของเทวดา ๒ องค์ อาวุโส ในคืนนี้เอง เมื่อปฐมยามล่วงไปแล้ว เทวดา ๒ องค์ผู้มีรัศมีงามยิ่งนักยังภูเขาคิชฌกูฏทั้งสิ้นให้สว่างไสวไปทั่ว แล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วได้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง

ครั้นแล้วเทวดาองค์หนึ่งได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า ‘พระพุทธเจ้าข้า วักกลิภิกษุคิดจำนงเพื่อความหลุดพ้น’ เทวดาอีกองค์หนึ่งได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า ‘พระพุทธเจ้าข้า ก็วักกลิภิกษุนั้นหลุดพ้นดีแล้ว จักหลุดพ้นได้แน่แท้’ อาวุโส วักกลิ แต่ว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสกะท่านอย่างนี้ว่า ‘อย่ากลัวเลย วักกลิ อย่ากลัวเลย วักกลิ เธอจักมรณภาพแบบไม่ต่ำช้า จักทำกาละแบบไม่ต่ำช้า”ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว เข้าไปหาท่านพระวักกลิถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้กล่าวกะท่านพระวักกลิว่า “อาวุโส วักกลิ ท่านจงฟังพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคเจ้าและคำของเทวดา ๒ องค์”

{๒๑๙} ครั้งนั้นแล ท่านพระวักกลิเรียกภิกษุอุปัฏฐากทั้งหลายมาสั่งว่า “มาเถิด อาวุโส พวกท่านช่วยกันอุ้มเราลงจากเตียงที เพราะว่าภิกษุผู้เช่นเราไยจักมาสำคัญว่าควรนั่งอยู่บนอาสนะที่สูงแล้วฟังคำสั่งสอนของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นได้อย่างไรเล่า” ภิกษุเหล่านั้นรับคำของท่านพระวักกลิแล้ว ก็ช่วยกันอุ้มท่านลงจากเตียง แล้วกล่าวว่า “ในคืนนี้เอง เมื่อปฐมยามล่วงไปแล้ว เทวดา ๒ องค์ผู้มีรัศมีงามยิ่งนักยังภูเขาคิชฌกูฏทั้งสิ้นให้สว่างไสวไปทั่ว แล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า แล้วได้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ครั้นแล้วเทวดาองค์หนึ่งได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า ‘พระพุทธเจ้าข้า วักกลิภิกษุคิดจำนงเพื่อความหลุดพ้น’

เทวดาอีกองค์หนึ่งได้กราบทูลพระผู้มีพระเจ้าว่า ‘พระพุทธเจ้าข้า ก็วักกลิภิกษุนั้นหลุดพ้นดีแล้ว จักหลุดพ้นได้แน่แท้’ อาวุโสวักกลิ แต่ว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสกะท่านอย่างนี้ว่า ‘อย่ากลัวเลย วักกลิ อย่ากลัวเลย วักกลิ เธอจักมรณภาพแบบไม่ต่ำช้า จักทำกาละแบบไม่ต่ำช้า”

พระวักกลิกล่าวว่า “อาวุโส ถ้าเช่นนั้น ท่านช่วยถวายบังคมพระยุคลบาทของพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยเศียรเกล้าตามคำของผมด้วยว่า ‘พระพุทธเจ้าข้า วักกลิภิกษุอาพาธ เป็นไข้หนัก ได้รับทุกขเวทนา ท่านขอถวายบังคมพระยุคลบาทของพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยเศียรเกล้า และยังได้สั่งมากราบทูลอย่างนี้ว่า ‘พระพุทธเจ้าข้า ข้าพระองค์ไม่เคลือบแคลงว่า ‘รูปไม่เที่ยง’ ไม่สงสัยว่า ‘สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์’ ไม่สงสัยว่า ‘สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา ความพอใจก็ดี ความกำหนัดก็ดี ความรักใคร่ก็ดีในสิ่งนั้นไม่มีแก่ข้าพระองค์’ ข้าพระองค์ไม่เคลือบแคลงว่า ‘เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณไม่เที่ยง’ ไม่สงสัยว่า ‘สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์’ ไม่สงสัยว่า ‘สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา ความพอใจก็ดี ความกำหนัดก็ดี ความรักใคร่ก็ดีในสิ่งนั้นไม่มีแก่ข้าพระองค์’ ดังนี้”ภิกษุเหล่านั้นรับคำท่านพระวักกลิแล้วหลีกไป ครั้งนั้น เมื่อภิกษุเหล่านั้นหลีกไปแล้วไม่นาน ท่านพระวักกลิก็นำเอาศัสตรามา(เพื่อจะฆ่าตัวตาย)

{๒๒๐} ครั้งนั้นแล ภิกษุเหล่านั้นเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ วักกลิภิกษุอาพาธ เป็นไข้หนัก ได้รับทุกขเวทนา ท่านขอถวายบังคมพระยุคลบาทพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยเศียรเกล้า และยังได้สั่งมากราบทูลอย่างนี้ว่า ‘พระพุทธเจ้าข้า ข้าพระองค์ไม่เคลือบแคลงว่า ‘รูปไม่เที่ยง’ ไม่สงสัยว่า ‘สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์’ ไม่สงสัยว่า ‘สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา ความพอใจก็ดี ความกำหนัดก็ดี ความรักใคร่ก็ดีในสิ่งนั้นไม่มีแก่ข้าพระองค์’ ข้าพระองค์ไม่เคลือบแคลงว่า

เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณไม่เที่ยง’ ไม่สงสัยว่า ‘สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์’ ไม่สงสัยว่า ‘สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา ความพอใจก็ดี ความกำหนัดก็ดี ความรักใคร่ก็ดีในสิ่งนั้นไม่มีแก่ข้าพระองค์’ ดังนี้”

{๒๒๑} ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายมารับสั่งว่า มาไปกันเถิด ภิกษุทั้งหลาย เราจะไปยังกาฬสิลาข้างภูเขาอิสิคิลิซึ่งเป็นที่ที่วักกลิกุลบุตรนำเอาศัสตรามากัน” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จไปยังกาฬสิลาข้างภูเขาอิสิคิลิพร้อมด้วยภิกษุเป็นจำนวนมาก ได้ทอดพระเนตรเห็นท่านพระวักกลินอนคอบิดอยู่บนเตียงแต่ไกลเทียว ก็สมัยนั้นปรากฏเป็นกลุ่มควัน กลุ่มหมอกลอยไปทางทิศบูรพา ทิศปัจฉิม ทิศอุดร ทิศเบื้องบน ทิศเบื้องล่าง และทิศเฉียง ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายมองเห็นกลุ่มควัน กลุ่มหมอกลอยไปทางทิศบูรพา … และทิศเฉียงหรือไม่”ภิกษุเหล่านั้นกราบทูลว่า “เห็น พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นั่นแหละคือมารผู้มีใจบาป กำลังค้นหาวิญญาณของวักกลิกุลบุตรอยู่ด้วยคิดว่า ‘วิญญาณของวักกลิบุตรตั้งอยู่ ณ ที่แห่งไหนหนอ’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วักกลิกุลบุตรมีวิญญาณไม่ได้ตั้งอยู่ปรินิพพานแล้ว”

๖. อัสสชิสูตร

ว่าด้วยเสด็จเยี่ยมไข้พระอัสสชิ

{๒๒๒} [๘๘] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ ก็สมัยนั้นแล ท่านพระอัสสชิอาพาธ เป็นไข้หนัก ได้รับทุกขเวทนา พักอยู่ที่อารามที่กัสสปเศรษฐีสร้างไว้ ครั้งนั้น ท่านพระอัสสชิเรียกภิกษุผู้อุปัฏฐากทั้งหลายมาแล้วกล่าวว่า “มาเถิด อาวุโสทั้งหลาย ขอท่านทั้งหลายจงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ

ครั้นแล้วจงถวายบังคมพระยุคลบาทของพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยเศียรเกล้าตามคำของเราว่า ‘พระพุทธเจ้าข้า อัสสชิภิกษุอาพาธ เป็นไข้หนัก ได้รับทุกขเวทนา ท่านขอถวายบังคมพระยุคลบาทของพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยเศียรเกล้า’ และท่านทั้งหลายจงทูลอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานพระวโรกาส ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอาศัยความอนุเคราะห์เสด็จไปหาอัสสชิภิกษุยังที่อยู่ด้วยเถิด”ภิกษุเหล่านั้นรับคำท่านพระอัสสชิแล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “พระพุทธเจ้าข้า อัสสชิภิกษุอาพาธ เป็นไข้หนัก ได้รับทุกขเวทนา ท่านขอถวายบังคมพระยุคลบาทของ พระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยเศียรเกล้า และสั่งมากราบทูลว่า ‘พระพุทธเจ้าข้า ขอประทานพระวโรกาส ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอาศัยความอนุเคราะห์ เสด็จเข้าไปหาอัสสชิภิกษุยังที่อยู่ด้วยเถิด’ ดังนี้” พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงรับโดยดุษณีภาพ

{๒๒๓} ครั้งนั้นแล เป็นเวลาเย็น พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จออกจากที่พักผ่อนแล้ว เสด็จเข้าไปหาท่านพระอัสสชิถึงที่อยู่ ท่านพระอัสสชิได้เห็นพระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จมาแต่ไกล จึงได้ขยับตัวอยู่บนเตียง