๙. ราหุลสูตร ที่ ๑ เล่ม ๑๗

ไม่เข้าถึง ไม่ถือมั่น ไม่ยึดมั่นซึ่งความเข้าถึงและความถือมั่นโลกนั้นอันเป็นที่ตั้ง ที่ยึดมั่น ที่นอนแนบแห่งจิตว่า อัตตาของเราย่อมไม่เคลือบแคลง ไม่สงสัยว่า ‘ทุกข์เท่านั้นเมื่อจะเกิดขึ้น ย่อมเกิดขึ้น ทุกข์เท่านั้นเมื่อจะดับ ย่อมดับ’ อริยสาวกนั้นย่อมมีญาณหยั่งรู้ในเรื่องนี้ได้โดยไม่ต้องเชื่อผู้อื่นเลย ดูก่อนกัจจานะ ด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล ชื่อว่าสัมมาทิฏฐิ ดูก่อนกัจจานะ ความเห็นว่า ‘สิ่งทั้งปวงมีอยู่’ นี้เป็นส่วนที่สุดโต่งข้างที่ ๑ ความเห็นว่า ‘สิ่งทั้งปวงไม่มี’ นี้เป็นส่วนที่สุดโต่งข้างที่ ๒ ตถาคตแสดงธรรมโดยสายกลางไม่เฉียดใกล้ที่สุดโต่งทั้งสองข้างนั้นว่า ‘เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย

จึงมีสังขาร เพราะสังขารเป็นปัจจัย จึงมีวิญญาณ … เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวล นี้ย่อมเกิดมีได้ด้วยอาการอย่างนี้ เพราะอวิชชานั่นแลดับไม่เหลือด้วยวิราคะ สังขารจึงดับ เพราะสังขารดับ วิญญาณจึงดับ … เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนี้ย่อมดัับได้ด้วยประการอย่างนี้’ ดังนี้”ท่านพระฉันนะกล่าวว่า “ท่านอานนท์ ท่านเหล่าใดมีการกล่าวสอนอย่างนี้ ท่านเหล่านั้นชื่อว่าเป็นผู้อนุเคราะห์ ผู้มุ่งประโยชน์ ผู้กล่าวสอน ผู้พร่ำสอนเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลาย ก็แลผมเองเข้าถึงธรรมได้แล้วเพราะฟังธรรมเทศนานี้ของท่านอานนท์”

๙. ราหุลสูตร

ว่าด้วยการรู้การเห็นที่ไม่ให้มีอหังการมมังการ

{๒๓๕} [๙๑] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ครั้งนั้นแล ท่านพระราหุลเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “พระพุทธเจ้าข้า เมื่อบุคคลรู้เห็นอย่างไรหนอ จึงจะไม่มีอหังการ มมังการ และมานานุสัยในกายที่มีวิญญาณนี้และในนิมิตทั้งปวงภายนอก”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนราหุล รูปอย่างใดอย่างหนึ่งที่เป็นอดีตก็ดี อนาคตก็ดี ปัจจุบันก็ดี ที่มีภายในหรือภายนอกก็ดี หยาบหรือละเอียดก็ดี เลวหรือประณีตก็ดี ทั้งที่อยู่ในที่ไกลหรือใกล้ก็ดี ทั้งหมดนั้นก็สักแต่ว่ารูป อริยสาวกย่อมเห็นรูปนั้นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’เวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง …

สัญญาอย่างใดอย่างหนึ่ง …

สังขารเหล่าใดเหล่าหนึ่ง …

วิญญาณอย่างใดอย่างหนึ่งที่เป็นอดีตก็ดี อนาคตก็ดี ปัจจุบันก็ดี ที่มีภายในหรือภายนอกก็ดี หยาบหรือละเอียดก็ดี เลวหรือประณีตก็ดี ทั้งที่อยู่ในที่ไกลหรือใกล้ก็ดี ทั้งหมดนั้นก็สักแต่ว่าวิญญาณ อริยสาวกย่อมเห็นรูปนั้นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ดูก่อนราหุล บุคคลรู้เห็นอย่างนี้แล ย่อมจะไม่มีอหังการ มมังการ และมานานุสัยในกายที่มีวิญญาณนี้และในนิมิตทั้งปวงภายนอก”

๑๐. ทุติยราหุลสูตร

ว่าด้วยการมีใจปราศจากอหังการมมังการและมานานุสัย

{๒๓๖} [๙๒] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ณ ที่นั้นแล ท่านพระราหุลเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อบุคคลรู้เห็นอย่างไร ใจจึงจะปราศจากอหังการ มมังการ และมานานุสัยในกายที่มีวิญญาณนี้และในนิมิตทั้งปวงภายนอก ก้าวล่วงมานะด้วยดี สงบระงับ พ้นวิเศษแล้ว”