๑. อันตสูตร เล่ม ๑๗

๓. จุลลปัณณาสก์

๑. อันตวรรค

๑. อันตสูตร

ว่าด้วยส่วนคือสักกายะ ๔

{๒๗๔} [๑๐๓] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อน ภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนมี ๔ เหล่านี้ ส่วน ๔ คืออะไรบ้าง คือ ส่วนคือสักกายะ ๑ ส่วนคือสักกายสมุทัย ๑ ส่วนคือสักกายนิโรธ ๑ ส่วนคือสักกายนิโรธคามินีปฏิปทา ๑{๒๗๕} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ส่วนคือสักกายะเป็นไฉน ส่วนคือสักกายะนั้นควรจะกล่าวได้ว่า ‘อุปาทานขันธ์ ๕’ อุปาทานขันธ์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ อุปาทานขันธ์คือรูป ๑ อุปาทานขันธ์คือเวทนา ๑ อุปาทานขันธ์คือสัญญา ๑ อุปาทานขันธ์คือสังขาร ๑ อุปาทานขันธ์คือวิญญาณ

๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าส่วนคือสักกายะ{๒๗๖} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ส่วนคือสักกายสมุทัยเป็นไฉน คือ ตัณหาอันทำให้เกิดในภพใหม่ ประกอบด้วยความกำหนัดด้วยอำนาจความพอใจ มีความเพลิดเพลินยิ่งนักในอารมณ์นั้นๆ ได้แก่ กามตัณหา ภวตัณหา วิภวตัณหา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าส่วนคือสักกายสมุทัย{๒๗๗} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ส่วนคือสักกายนิโรธเป็นไฉน คือ ความคลายกำหนัดและความดับโดยไม่เหลือ ความสละ ความสลัดทิ้ง ความปล่อยวาง ความไม่อาลัยตัณหานั้นนั่นแหละ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าส่วนคือสักกายนิโรธ

{๒๗๘} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ส่วนคือสักกายนิโรธคามินีปฏิปทาเป็นไฉน คือ อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้แหละ คือ สัมมาทิฏฐิ ความเห็นชอบ ๑ สัมมาสังกัปปะ ความดำริชอบ ๑ สัมมาวาจา การเจรจาชอบ ๑ สัมมากัมมันตะ การงานชอบ ๑ สัมมาอาชีวะ เลี้ยงชีพชอบ ๑ สัมมาวายามะ ความพยายามชอบ ๑ สัมมาสติ การระลึกชอบ ๑ สัมมาสมาธิ การตั้งใจชอบ ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าส่วนคือสักกายนิโรธคามินีปฏิปทาดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนมี ๔ อย่างนี้แล”

๒. ทุกขสูตร

ว่าด้วยอริยสัจ ๔ มีทุกข์เป็นต้น

{๒๗๙} [๑๐๔] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงทุกข์ ทุกขสมุทัย ทุกขนิโรธ และทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง

{๒๘๐} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ทุกข์เป็นไฉน คำว่า ‘ทุกข์’ นั้นควรจะกล่าวได้ว่า ‘อุปาทานขันธ์ ๕’ อุปาทานขันธ์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ อุปาทานขันธ์คือรูป ๑ อุปาทานขันธ์คือเวทนา ๑ อุปาทานขันธ์คือสัญญา ๑ อุปาทานขันธ์คือสังขาร ๑ อุปาทานขันธ์คือวิญญาณ ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าทุกข์

{๒๘๑} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ทุกขสมุทัยเป็นไฉน คือ ตัณหาอันทำให้เกิดในภพใหม่ ประกอบด้วยความกำหนัดด้วยอำนาจความพอใจ มีความเพลิดเพลินยิ่งนักในอารมณ์นั้นๆ ได้แก่ กามตัณหา ภวตัณหา วิภวตัณหา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าทุกขสมุทัย