๑๐. สัปปายการีสูตร เล่ม ๑๗

(๑) บางคนฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิ แต่ไม่ทำความเพียรต่อเนื่องในสมาธิ(๒) บางคนทำความเพียรต่อเนื่องในสมาธิ แต่ไม่ฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิ(๓) บางคนไม่ฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิ และไม่ทำความเพียรต่อเนื่องในสมาธิ(๔) บางคนฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิและทำความเพียรต่อเนื่องในสมาธิใน ๔ ประเภทนั้น ผู้ได้ฌานที่ฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิและ

ทำความเพียรต่อเนื่องในสมาธิ นับว่าเป็นผู้เลิศ ประเสริฐที่สุด เป็น

ประธานสูงสุดและดีกว่าผู้ได้ฌานทั้ง ๔ ประเภทนี้ เปรียบเหมือนนมสดเกิดจากแม่โค นมส้มเกิดจากนมสด ...”

๑๐. สมาธิมูลกสัปปายการีสูตร

ว่าด้วยผู้ได้ฌานที่ทำความสบายในสมาธิ

{๕๙๕} [๖๗๑] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ได้ฌานมี ๔ ปร ะเภทเหล่านี้ ๔ ประเภท

คืออะไรบ้าง คือ ผู้ได้ฌานในโลกนี้

(๑) บางคนฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิ แต่ไม่ทำความสบายในสมาธิ(๒) บางคนทำความสบายในสมาธิ แต่ไม่ฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิ

(๓) บางคนไม่ฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิและไม่ทำความสบายในสมาธิ(๔) บางคนฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิ และทำความสบายในสมาธิ

ใน ๔ ประเภทนั้น ผู้ได้ฌานที่ฉลาดในการกำหนดองค์สมาธิและ

ทำความสบายในสมาธิ นับว่าเป็นผู้เลิศ ประเสริฐที่สุด เป็นประธานสูงสุดและดีกว่าผู้ได้ฌานทั้ง ๔ ประเภทนี้ เปรียบเหมือนนมสดเกิดจากแม่โคนมส้มเกิดจากนมสด ...”

๑๑. สมาปัตติมูลกฐิติสูตร

ว่าด้วยผู้ได้ฌานที่ฉลาดในการเข้าและการดำรงอยู่ในสมาธิ

{๕๙๖} [๖๗๒] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ได้ฌานมี ๔ ประเภทเหล่านี้ ๔ ประเภทคือ

อะไรบ้าง คือ ผู้ได้ฌานในโลกนี้

(๑) บางคนฉลาดในการเข้าสมาธิ แต่ไม่ฉลาดในการดำรงอยู่ในสมาธิ(๒) บางคนฉลาดในการดำรงอยู่ในสมาธิ แต่ไม่ฉลาดในการเข้าสมาธิ(๓) บางคนไม่ฉลาดในการเข้าสมาธิและไม่ฉลาดในการดำรงอยู่ในสมาธิ(๔) บางคนฉลาดในการเข้าสมาธิ และฉลาดในการดำรงอยู่ในสมาธิ

ใน ๔ ประเภทนั้น ผู้ได้ฌานที่ฉลาดในการเข้าสมาธิ และฉลาดในการดำรงอยู่ในสมาธินับว่าเป็นผู้เลิศ ประเสริฐที่สุด เป็นประธานสูงสุด และดีกว่าผู้ได้ฌานทั้ง ๔ ประเภทนี้ เปรียบเหมือนนมสดเกิดจากแม่โค นมส้มเกิดจากนมสด ...”

๑๒. สมาปัตติมูลกวุฎฐานสูตร

ว่าด้วยผู้ได้ฌานที่ฉลาดในการเข้าและการออกจากสมาธิ

{๕๙๗} [๖๗๓] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ได้ฌานมี ๔ ประเภทเหล่านี้ ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ ผู้ได้ฌานในโลกนี้

(๑) บางคนฉลาดในการเข้าสมาธิ แต่ไม่ฉลาดในการออกจากสมาธิ

(๒) บางคนฉลาดในการออกจากสมาธิ แต่ไม่ฉลาดในการเข้าสมาธิ

(๓) บางคนไม่ฉลาดในการเข้าสมาธิและไม่ฉลาดในการออกจากสมาธิ(๔) บางคนฉลาดในการเข้าสมาธิและฉลาดในการออกจากสมาธิ

ใน ๔ ประเภทนั้น ผู้ได้ฌานที่ฉลาดในการเข้าสมาธิและฉลาดในการ

ออกจากสมาธินับว่าเป็นผู้เลิศ ประเสริฐที่สุด เป็นประธานสูงสุด และดีกว่าผู้ได้ฌานทั้ง ๔ ประเภทนี้ เปรียบเหมือนนมสดเกิดจากแม่โค นมส้มเกิดจากนมสด ...”

๑๓. สมาปัตติมูลกกัลลิตสูตร

ว่าด้วยผู้ได้ฌานที่ฉลาดในการเข้าและทำจิตให้ยินดีในสมาธิ

{๕๙๘} [๖๗๔] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ได้ฌานมี ๔ ประเภทเหล่านี้ ๔ ประเภทคือ

อะไรบ้าง คือ ผู้ได้ฌานในโลกนี้

(๑) บางคนฉลาดในการเข้าสมาธิ แต่ไม่ฉลาดในการทำจิตให้ยินดีในสมาธิ(๒) บางคนฉลาดในการทำจิตให้ยินดีในสมาธิ แต่ไม่ฉลาดในการเข้าสมาธิ(๓) บางคนไม่ฉลาดในการเข้าสมาธิและไม่ฉลาดในการทำจิตให้ยินดีในสมาธิ(๔) บางคนฉลาดในการเข้าสมาธิและฉลาดในการทำจิตให้ยินดีในสมาธิใน ๔ ประเภทนั้น ผู้ได้ฌานที่ฉลาดในการเข้าสมาธิและฉลาดในการทำจิตให้ยินดีในสมาธินับว่าเป็นผู้เลิศ ประเสริฐที่สุด เป็นประธานสูงสุด และดีกว่าผู้ได้ฌานทั้ง ๔ ประเภทนี้ เปรียบเหมือนนมสดเกิดจากแม่โค นมส้มเกิดจากนมสด ...”

๑๔. สมาปัตติมูลกอารัมมณสูตร

ว่าด้วยผู้ได้ฌานที่ฉลาดในการเข้าและฉลาดในอารมณ์สมาธิ

{๕๙๙} [๖๗๕] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ได้ฌานมี ๔ ประเภทเหล่านี้ ๔ ประเภทคือ อะไรบ้าง คือ ผู้ได้ฌานในโลกนี้

(๑) บางคนฉลาดในการเข้าสมาธิ แต่ไม่ฉลาดในอารมณ์สมาธิ

(๒) บางคนฉลาดในอารมณ์สมาธิ แต่ไม่ฉลาดในการเข้าสมาธิ

(๓) บางคนไม่ฉลาดในการเข้าสมาธิและไม่ฉลาดในอารมณ์สมาธิ

(๔) บางคนฉลาดในการเข้าสมาธิและฉลาดในอารมณ์สมาธิ

ใน ๔ ประเภทนั้น ผู้ได้ฌานที่ฉลาดในการเข้าสมาธิและฉลาดใน

อารมณ์สมาธินับว่าเป็นผู้เลิศ ประเสริฐที่สุด เป็นประธานสูงสุด และดีกว่าผู้ได้ฌานทั้ง ๔ ประเภทนี้ เปรียบเหมือนนมสดเกิดจากแม่โค นมส้มเกิดจากนมสด ...”

๑๕. สมาปัตฅิมูลกโคจรสูตร

ว่าด้วยผู้ได้ฌานที่ฉลาดในการเข้าและโคจรสมาธิ

{๖๐๐} [๖๗๖] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ได้ฌานมี ๔ ประเภทเหล่านี้ ๔ ประเภทคือ

อะไรบ้าง คือ ผู้ได้ฌานในโลกนี้

(๑) บางคนฉลาดในการเข้าสมาธิ แต่ไม่ฉลาดในโคจรสมาธิ

(๒) บางคนฉลาดในโคจรสมาธิ แต่ไม่ฉลาดในการเข้าสมาธิ

(๓) บางคนไม่ฉลาดในการเข้าสมาธิและไม่ฉลาดในโคจรสมาธิ

(๔) บางคนฉลาดในการเข้าสมาธิและฉลาดในโคจรสมาธิ

ใน ๔ ประเภทนั้น ผู้ได้ฌานที่ฉลาดในการเข้าสมาธิและฉลาดในโคจรสมาธินับว่าเป็นผู้เลิศ ประเสริฐที่สุด เป็นประธานสูงสุด และดีกว่าผู้ได้ฌานทั้ง ๔ ประเภทนี้ เปรียบเหมือนนมสดเกิดจากแม่โค นมส้มเกิดจากนมสด ...”

๑๖. สมาปัตติมูลกอภินีหารสูตร

ว่าด้วยผู้ได้ฌานที่ฉลาดในการเข้าและในการน้อมจิฅไปในสมาธิ

{๖๐๑} [๖๗๗] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ได้ฌานมี ๔ ประเภทเหล่านี้ ๔ ประเภทคือ

อะไรบ้าง คือ ผู้ได้ฌานในโลกนี้

(๑) บางคนฉลาดในการเข้าสมาธิ แต่ไม่ฉลาดในการน้อมจิตไปในสมาธิ(๒) บางคนฉลาดในการน้อมจิตไปในสมาธิ แต่ไม่ฉลาดในการเข้าสมาธิ(๓) บางคนไม่ฉลาดในการเข้าสมาธิและไม่ฉลาดในการน้อมจิตไปในสมาธิ(๔) บางคนฉลาดในการเข้าสมาธิและฉลาดในการน้อมจิตไปในสมาธิใน ๔ ประเภทนั้น ผู้ได้ฌานที่ฉลาดในการเข้าสมาธิ และฉลาดในการน้อมจิตไปในสมาธินับว่าเป็นผู้เลิศ ประเสริฐที่สุด เป็นประธานสูงสุด และดีกว่าผู้ได้ฌานทั้ง ๔ ประเภทนี้ เปรียบเหมือนนมสดเกิดจากแม่โค นมส้มเกิดจากนมสด ...”

๑๗. สมาปัตติมูลกสักกัจจสูตร

ว่าด้วยผู้ได้ฌานที่ฉลาดในการเข้าและทำความเคารพสมาธิ

{๖๐๒} [๖๗๘] เรื่อง เกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ได้ฌานมี ๔ ประเภทเหล่านี้ ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ ผู้ได้ฌานในโลกนี้

(๑) บางคนฉลาดในการเข้าสมาธิ แต่ไม่ทำความเคารพในสมาธิ

(๒) บางคนทำความเคารพในสมาธิ แต่ไม่ฉลาดในการเข้าสมาธิ

(๓) บางคนไม่ฉลาดในการเข้าสมาธิและไม่ทำความเคารพในสมาธิ

(๔) บางคนฉลาดในการเข้าสมาธิและทำความเคารพในสมาธิ

ใน ๔ ประเภทนั้น ผู้ได้ฌานที่ฉลาดในการเข้าสมาธิและทำความเคารพในสมาธิ นับว่าเป็นผู้เลิศ ประเสริฐที่สุด เป็นประธานสูงสุด และดีกว่าผู้ได้ฌานทั้ง ๔ ประเภทนี้ เปรียบเหมือนนมสดเกิดจากแม่โค นมส้มเกิดจากนมสด ...”

๑๘. สมาปัตติมูลกสาตัจจสูตร

ว่าด้วยผู้ได้ฌานที่ฉลาดในการเข้าและทำความเพียรต่อเนื่องในสมาธิ

{๖๐๓} [๖๗๙] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ได้ฌานมี ๔ ประเภทเหล่านี้ ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ ผู้ได้ฌานในโลกนี้

(๑) บางคนฉลาดในการเข้าสมาธิ แต่ไม่ทำความเพียรต่อเนื่องในสมาธิ(๒) บางคนทำความเพียรต่อเนื่องในสมาธิ แต่ไม่ฉลาดในการเข้าสมาธิ(๓) บางคนไม่ฉลาดในการเข้าสมาธิและไม่ทำความเพียรต่อเนื่องในสมาธิ(๔) บางคนฉลาดในการเข้าสมาธิและทำความเพียรต่อเนื่องในสมาธิ

ใน ๔ ประเภทนั้น ผู้ได้ฌานที่ฉลาดโนการเข้าสมาธิและฉลาดในการทำความเพียรต่อเนื่องในสมาธินับว่าเป็นผู้เลิศ ประเสริฐที่สุด เป็นประธานสูงสุดและดีกว่าผู้ได้ฌานทั้ง ๔ ประเภทนี้ เปรียบเหมือนนมสดเกิดจากแม่โค นมส้มเกิดจากนมสด ...”

๑๙. สมาปัตติมูลกสัปปายการีสูตร

ว่าด้วยผู้ได้ฌานที่ฉลาดในการเข้าสมาธิและทำความสบายในสมาธิ

{๖๐๔} [๖๘๐] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลายุ ผู้ได้ฌานมี ๔ ประเภทเหล่านี้ ๔ ประเภทคือ

อะไรบ้าง คือ ผู้ได้ฌานในโลกนี้

(๑) บางคนฉลาดในการเข้าสมาธิ แต่ไม่ทำความสบายในสมาธิ

(๒) บางคนทำความสบายในสมาธิ แต่ไม่ฉลาดในการเข้าสมาธิ

(๓) บางคนไม่ฉลาดในการเข้าสมาธิและไม่ทำความสบายในสมาธิ

(๔) บางคนฉลาดในการเข้าสมาธิและทำความสบายในสมาธิ

ใน ๔ ประเภทนั้น ผู้ได้ฌานที่ฉลาดในการเข้าสมาธิและทำความสบาย

ในสมาธินับว่าเป็นผู้เลิศ ประเสริฐที่สุด เป็นประธานสูงสุด และดีกว่าผู้ได้ฌานทั้ง ๔ ประเภทนี้ เปรียบเหมือนนมสดเกิดจากแม่โค นมส้มเกิดจากนมสด ...”

๒๐-๒๗. ฐิติมูลกวุฏฐานสุตฅาทิสูตร

ว่าด้วยผู้ได้ฌานที่ฉลาดในการดำรงอยู่และออกจากสมาธิเป็นต้น

{๖๐๕} [๖๘๑-๖๘๘] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ได้ฌานมี ๔ ประเภทเหล่านี้ ๔ ประเภทคือ

อะไรบ้าง คือ ผู้ได้ฌานในโลกนี้

(๑) บางคนฉลาดในการดำรงอยู่ในสมาธิ แต่ไม่ฉลาดในการออกจากสมาธิ(๒) บางคนฉลาดในการออกจากสมาธิ แต่ไม่ฉลาดในการดำรงอยู่ในสมาธิ(๓) บางคนไม่ฉลาดในการออกจากสมาธิและไม่ฉลาดในการดำรงอยู่ในสมาธิ(๔) บางคนฉลาดในการดำรงอยู่ในสมาธิและฉลาดในการออกจากสมาธิใน ๔ ประเภทนั้น ผู้ได้ฌานที่ฉลาดในการดำรงอยู่ในสมาธิและฉลาด

ในการออกจากสมาธินับว่าเป็นผู้เลิศ ประเสริฐที่สุด เป็นประธานสูงสุด และดีกว่าผู้ได้ฌานทั้ง ๔ ประเภทนี้ เปรียบเหมือนนมสดเกิดจากแม่โค นมส้มเกิดจากนมสด ..."

(พึงเพิ่มข้อความสูตร ๘ สูตร ที่เริ่มต้นด้วยการดำรงอยู่ในสมาธิเหมือนสูตรข้างต้น ไปจนถึงสูตรที่ ๒๗ ที่ว่าด้วยการดำรงอยู่และทำความสบายในสมาธิ)

๒๘-๓๔. วฏฐานมูลกกัลลิตสุตตาทิสูตร

ว่าด้วยผู้ได้ฌานที่ฉลาดในการออกและฉลาดในการทำจิตให้ยินดีสมาธิ

{๖๐๖} [๖๘๙-๖๙๕] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ได้ฌานมี ๔ ประเภทเหล่านี้ ๔ ประเภทคือ

อะไรบ้าง คือ ผู้ได้ฌานในโลกนี้

(๑) บางคนฉลาดในการออกจากสมาธิแต่ไม่ฉลาดในการทำจิตให้ยินดีในสมาธิ(๒) บางคนฉลาดในการทำจิตให้ยินดีในสมาธิ แต่ไม่ฉลาดในการออกจากสมาธิ(๓) บางคนไม่ฉลาดในการออกจากสมาธิและไม่ฉลาดในการทำจิตให้ยินดีในสมาธิ(๔) บางคนฉลาดในการออกจากสมาธิและฉลาดในการทำจิตให้ยินดีในสมาธิใน ๔ ประเภทนั้น ผู้ได้ฌานที่ฉลาดในการออกจากสมาธิและฉลาดใน

การทำจิตให้ยินดีในสมาธินับว่าเป็นผู้เลิศ ประเสริฐที่สุด เป็นประธานสูงสุดและดีกว่าผู้ได้ฌานทั้ง ๔ ประเภทนี้ เปรียบเหมือนนมสดเกิดจากแม่โคนมส้มเกิดจากนมสด ...”

(พึงเพิ่มข้อความสูตร ๗ สูตร ที่เริ่มต้นด้วยการออกจากสมาธิเหมือน

สูตรข้างต้น ไปจนถึงสูตรที่ ๓๔ ที่ว่าด้วยการออกจากสมาธิและทำความสบายในสมาธิ)

๓๕-๔๐. กัลลิตมูลกอารัมมณสุตตาทิสูตร

ว่าด้วยผู้ได้ฌานที่ฉลาดในการทำจิตให้ยินดีและฉลาดในอารมณ์

{๖๐๗} [๖๙๖-๗๐๑] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ได้ฌานมี ๔ ประเภทเหล่านี้ ๔ ประเภทคือ

อะไรบ้าง คือ ผู้ได้ฌานในโลกนี้

(๑) บางคนฉลาดในการทำจิตให้ยินดีในสมาธิแต่ไม่ฉลาดในอารมณ์สมาธิ(๒) บางคนฉลาดในอารมณ์สมาธิ แต่ไม่ฉุลาดในการทำจิตให้ยินดีในสมาธิ(๓) บางคนไม่ฉลาดในการทำจิตให้ยินดีในสมาธิและไม่ฉลาดในอารมณ์สมาธิ(๔) บางคนฉลาดในการทำจิตให้ยินดีในสมาธิและฉลาดในอารมณ์สมาธิใน ๔ ประเภทนั้น ผู้ได้ฌานที่ฉลาดในการทำจิตให้ยินดีในสมาธิและ

ฉลาดในอารมณ์สมาธินับว่าเป็นผู้เลิศ ประเสริฐที่สุด เป็นประธานสูงสุด และดีกว่าผู้ได้ฌานทั้ง ๔ ประเภทนี้ เปรียบเหมือนนมสดเกิดจากแม่โค นมส้มเกิดจากนมสด ...”

(พึงเพิ่มข้อความสูตร ๖ สูตร ที่เริ่มต้นด้วยความเป็นผู้ฉลาดในการทำ

จิตให้ยินดีในสมาธิเหมือนสูตรข้างต้น ไปจนถึงสูตรที่ ๔๐ ที่ว่าด้วยความเป็นผู้ฉลาดในการทำจิตให้ยินดีในสมาธิและทำความสบายในสมาธิ)

๔๑-๔๕. อารัมมณมูลกโคจรสุตตาทิสูตร

ว่าด้วยผู้ได้ฌานที่ฉลาดในอารมณ์สมาธิและฉลาดในโคจรสมาธิเป็นต้น

{๖๐๘} [๗๐๒-๗๐๖] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ได้ฌานมื ๔ ประเภทเหล่านี้ ๔ ประเภทคือ

อะไรบ้าง คือ ผู้ได้ฌานในโลกนี้

(๑) บางคนเป็นผู้ฉลาดในอารมณ์สมาธิ แต่ไม่ฉลาดในโคจรสมาธิ

(๒) บางคนฉลาดในโคจรสมาธิ แต่ไม่ฉลาดในอารมณ์สมาธิ

(๓) บางคนไม่ฉลาดในอารมณ์สมาธิและไม่ฉลาดในโคจรสมาธิ

(๔) บางคนฉลาดในอารมณ์สมาธิและฉลาดในโคจรสมาธิ

ใน ๔ ประเภทนั้น ผู้ได้ฌานที่ฉลาดในอารมณ์สมาธิและฉลาดในโคจร

สมาธินับว่าเป็นผู้เลิศ ประเสริฐที่สุด เป็นประธานสูงสุด และดีกว่าผู้ได้ฌานทั้ง ๔ ประเภทนี้ เปรียบเหมือนนมสดเกิดจากแม่โค นมส้มเกิดจากนมสด ...”

(พึงเพิ่มข้อความสูตร ๕ สูตร ที่เริ่มต้นด้วยผู้ได้ฌานที่ฉลาดในสมาธิ

เหมือนสูตรข้างต้น ไปจนถึงสูตรที่ ๔๕ ที่ว่าด้วยผู้ได้ฌานที่ฉลาดในสมาธิและทำความสบายในสมาธิ)

๔๖-๔๙. โคจรมูลกอภินีหารสุตตาทิสูตร

ว่าด้วยผู้ได้ฌานที่ฉลาดในโคจรสมาธิและในการน้อมจิตไปในสมาธิเป็นต้น

{๖๐๙} [๗๐๗] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาว้ตกิ

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ได้ฌานมี ๔ ประเภทเหล่านี้ ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ ผู้ได้ฌานโนโลกนี้

(๑) บางคนฉลาดในโคจรสมาธิ แต่ไม่ฉลาดในการน้อมจิตไปในสมาธิ(๒) บางคนฉลาดโนการน้อมจิตไปในสมาธิ แต่ไม่ฉลาดในโคจรสมาธิ(๓) บางคนไม่ฉลาดในโคจรสมาธิแสะไม่ฉลาดในการน้อมจิตไปในสมาธิ(๔) บางคนฉลาดในโคจรสมาธิและฉลาดในการน้อมจิตไปในสมาธิ

ใน ๔ ประเภทนั้น ผู้ได้ฌานที่ฉลาดโนโคจรสมาธิและฉลาดในการ

น้อมจิตไปในสมาธินับว่าเป็นผู้เลิศ ประเสริฐที่สุด เป็นประธานสูงสุด และ

ดีกว่าผู้ได้ฌานทั้ง ๔ ประเภทนี้ เปรียบเหมือนนมสดเกิดจากแม่โค นมส้ม

เกิดจากนมสด ...”

[๗๐๘]... บางคนฉลาดในโคจรสมาธิ แต่ไม่ทำความเคารพในสมาธิ

... (พึงขยายความเหมือนข้างต้น)

[๗๐๙] ... บางคนฉลาดในโคจรสมาธิ แต่ไม่ทำความเพียรต่อเนื่องในสมาธิ ... (พึงขยายความเหมือนข้างต้น)[๗๑๐] ... บางคนฉลาดในโคจรสมาธิ แต่ไม่ทำความสบายในสมาธิ... (พึงขยายความเหมือนข้างต้น)

๕๐-๕๒. อภินีหารมูลกสักกัจจสุตตาทิสูฅร

ว่าด้วยผู้ได้ฌานที่ฉลาดในการน้อมจิตไปและทำความเคารพสมาธิ

{๖๑๐} [๗๑๑] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ได้ฌานมี ๔ ประเภทเหล่านี้ ๔ ประเภทคือ

อะไรบ้าง คือ ผู้ได้ฌานในโลกนี้

(๑) บางคนฉลาดในการน้อมจิตไปในสมาธิ แต่ไม่ทำความเคารพในสมาธิ

(๒) บางคนทำความเคารพในสมาธิ แต่ไม่ฉลาดในการน้อมจิตไปในสมาธิ

(๓) บางคนไม่ฉลาดในการน้อมจิตไปในสมาธิและไม่ทำความเคารพในสมาธิ

(๔) บางคนฉลาดในการน้อมจิตไปในสมาธิและทำความเคารพในสมาธิใน ๔ ประเภทนั้น ผู้ได้ฌานที่ฉลาดในการน้อมจิตไปในสมาธิและ

ทำความเคารพในสมาธินับว่าเป็นผู้เลิศ ประเสริฐที่สุด เป็นประธานสูงสุดและดีกว่าผู้ได้ฌานทั้ง ๔ ประเภทนี้ เปรียบเหมือนนมสดเกิดจากแม่โค นมส้มเกิดจากนมสด ...”

[๗๑๒] ... บางคนเป็นผู้ฉลาดในการน้อมจิตไปในสมาธิ แต่ไม่ทำ

ความเพียรต่อเนื่องในสมาธิ ...

[๗๑๓] ... บางคนเป็นผู้ฉลาดในการน้อมจิตไปในสมาธิแต่ไม่ทำ

ความสบายในสมาธิ ...

๕๓-๕๔. สักกัจจมูลกสาตัจจการีสุตตาทิสูตร

ว่าด้วยผู้ได้ฌานที่ทำความเคารพและทำความเพียรต่อเนื่องในสมาธิ

{๖๑๑} [๗๑๔] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ได้ฌานมี ๔ ประเภทเหล่านี้ ๔ ประเภทคือ

อะไรบ้าง คือ ผู้ได้ฌานในโลกนี้

(๑) บางคนทำความเคารพในสมาธิแต่ไม่ทำความเพียรต่อเนื่องในสมาธิ(๒) บางคนทำความเพียรต่อเนื่องในสมาธิแต่ไม่ทำความเคารพในสมาธิ(๓) บางคนไม่ทำความเคารพในสมาธิและไม่ทำความเพียรต่อเนื่องในสมาธิ

(๔) บางคนทำความเคารพในสมาธิและทำความเพียรต่อเนื่องในสมาธิ

ใน ๔ ประเภทนั้น ผู้ได้ฌานที่ทำความเคารพในสมาธิและทำความเพียร

ต่อเนื่องในสมาธินับว่าเป็นผู้เลิศ ประเสริฐที่สุด เป็นประธานสูงสุด และดีกว่าผู้ได้ฌานทั้ง ๔ ประเภทนี้ เปรียบเหมือนนมสดเกิดจากแม่โค นมส้มเกิดจากนมสด ...

[๗๑๕] ... บางคนทำความเคารพในสมาธิ แต่ไม่ทำความสบายในสมาธิ ...

๕๕. สาตัจจมูลกสัปปายการีสูตร

ว่าด้วยผู้ได้ฌานที่ผู้ฉลาดในการทำความเพียรต่อเนื่องในสมาธิ

และทำความสบายในสมาธิ

{๖๑๒} [๗๑๖] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ได้ฌานมี ๔ ประเภทเหล่านี้ ๔ ประเภทคือ

อะไรบ้าง คือ ผู้ได้ฌานในโลกนี้

(๑) บางคนเป็นผู้ทำความเพียรต่อเนื่องในสมาธิ แต่ไม่ทำความสบายในสมาธิ(๒) บางคนทำความสบายในสมาธิ แต่ไม่ทำความเพียรต่อเนื่องในสมาธิ(๓) บางคนไม่ทำความเพียรต่อเนื่องในสมาธิและไม่ทำความสบายในสมาธิ(๔) บางคนทำความเพียรต่อเนื่องในสมาธิและทำความสบายในสมาธิ

ใน ๔ ประเภทนั้น ผู้ได้ฌานที่ทำความเพียรต่อเนื่องในสมาธิ และ

ทำความสบายในสมาธิ นับว่าเป็นผู้เลิศ ประเสริฐที่สุด เป็นประธานสูงสุดและดีกว่าผู้ได้ฌานทั้ง ๔ ประเภทนี้ เปรียบเหมือนนมสดเกิดจากแม่โค นมส้มเกิดจากนมสด เนยข้นเกิดจากนมส้ม เนยใสเกิดจากเนยข้น หัวเนยใสเกิดจากเนยใส ในจำนวนนั้น หัวเนยใส กล่าวกันว่าเป็นเลิศ ฉันใด ผู้ได้ฌานที่ทำความเพียรต่อเนื่องในสมาธิ และทำความสบายในสมาธิ ก็นับว่าเป็นผู้เลิศ ประเสริฐที่สุด เป็นประธานสูงสุด และดีกว่าผู้ได้ฌานทั้ง ๔ ประเภทนี้ ฉันนั้นเหมือนกัน”

พระผู้มืพระภาคเจ้าได้ตรัสไวยากรณภาษิตนี้จบแล้ว ภิกษุเหล่านั้นยินดี

ชื่นชมพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วแล

จบ ฌานสังยุต

รวมพระสูตรที่มีในสังยุฅนี้ คือ

๑. สมาธิมูลกสมาปัตติสูตร ๒. สมาธิมูลกฐิติสูตร

๓. สมาธิมูลกวุฏฐานสูตร ๔. สมาธิมูลกกัลลิตสูตร

๕ สมาธิมูลกอารัมมณสูตร ๖. สมาธิมูลกโคจรสูตร

๗. สมาธิมูลกอภินีหารสูตร ๘. สมาธิมูลกสักกัจจการีสูตร

๙. สมาธิมูลกสาตัจจการีสูตร ๑๐. สมาธิมูลกสัปปายการีสูตร

จบ ขันธวรรคที่ ๓