๑. นทีสูตร เล่ม ๑๗

๕. ปุปผวรรค

๑. นทีสูตร

ว่าด้วยเหตุให้ถึงความพินาศเหมือนแม่นํ้า

{๒๓๗} [๙๓] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม่นํ้าที่ไหลลงจากภูเขาย่อมพัดพาเอาหญ้าเป็นต้นไปตอนใต้ ไหลไปไกล มีกระแสเชี่ยวที่ฝั่งทั้งสองข้างแห่งแม่น้ำนั้น ถ้าแม้จะมีต้นเลาเกิดอยู่ ต้นเลาเหล่านั้นก็จะน้อมไปทางแม่น้ำนั้น ถ้าแม้จะมีหญ้าคาเกิดอยู่ หญ้าคาเหล่านั้นก็จะน้อมไปทางแม่น้ำนั้น ถ้าแม้จะมีหญ้าปล้องเกิดอยู่ หญ้าปล้องเหล่านั้นก็จะน้อมไปทางแม่นํ้านั้น ถ้าแม้จะมีหญ้าคมบางเกิดอยู่ หญ้าคมบางเหล่านั้นก็จะน้อมไปทางแม่น้ำนั้น ถ้าแม้จะมีต้นไม้เกิดอยู่ ต้นไม้เหล่านั้นก็จะน้อมไปทางแม่น้ำนั้น บุรุษผู้ถูกกระแสนํ้าพัดพาไปอยู่ ถ้าแม้ยึดต้นเลาไว้ ต้นเลาเหล่านั้นก็จะถอนหลุดไป

บุรุษนั้นพึงถึงความพินาศซึ่งมีการถอนหลุดนั้นเป็นเหตุ ถ้าแม้เขายึดหญ้าคาไว้ ยึดหญ้าปล้องไว้ ยึดหญ้าคมบางไว้ ยึดต้นไม้ไว้ หญ้าคาเป็นต้นเหล่านั้นก็จะถอนหลุดไป บุรุษนั้นพึงถึงความพินาศซึ่งมีการถอนหลุดนั้นเป็นเหตุ แม้ฉันใดฉันนั้นเหมือนกันแล ภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้ว ผู้ไม่ได้พบพระอริยเจ้าทั้งหลาย ไม่ฉลาดในธรรมของพระอริยเจ้า ไม่ได้รับการแนะนำในธรรมของพระอริยเจ้า ไม่ได้พบสัตบุรุษ ไม่ฉลาดในธรรมของสัตบุรุษ ไม่ได้รับการแนะนำในธรรมของสัตบุรุษ ย่อมเห็นรูปโดยความเป็นอัตตา เห็นอัตตามีรูป เห็นรูปในอัตตา หรือเห็นอัตตาในรูป รูปนั้นของปุถุชนนั้นย่อมจะย่อยยับไป ปุถุชนนั้นย่อมถึงความพินาศซึ่งมีความย่อยยับนั้นเป็นเหตุ

ย่อมเห็นเวทนา …

ย่อมเห็นสัญญา …

ย่อมเห็นสังขารทั้งหลาย …

ย่อมเห็นวิญญาณโดยความเป็นอัตตา เห็นอัตตามีวิญญาณ เห็นวิญญาณในอัตตา หรือเห็นอัตตาในวิญญาณ วิญญาณนั้นของปุถุชนนั้นย่อมจะย่อยยับไป ปุถุชนนั้นย่อมถึงความพินาศซึ่งมีความย่อยยับนั้นเป็นเหตุ{๒๓๘} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน รูปเที่ยง หรือไม่เที่ยง”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”

“เวทนา … สัญญา … สังขารทั้งหลาย … วิญญาณเที่ยงหรือไม่เที่ยง”

“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า” …

“เพราะเหตุนั้นแล ภิกษุทั้งหลาย… อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่อย่างนี้ … ย่อมรู้ชัดว่า… กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้”

๒. ปุปผสูตร

ว่าด้วยพระพุทธองค์ไม่ขัดแย้งกับโลก

{๒๓๙} [๙๔] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่ขัดแย้งกับโลก แต่โลกขัดแย้งกับเรา ผู้เป็นธรรมวาทีย่อมไม่ขัดแย้งกับใครๆ ในโลก สิ่งใดที่บัณฑิตในโลกรู้กันว่าไม่มี แม้เราก็กล่าวถึงสิ่งนั้นว่าไม่มี สิ่งใดที่บัณฑิตในโลกรู้กันว่ามี แม้เราก็กล่าวถึงสิ่งนั้นว่ามีดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อะไรเล่าคือสิ่งที่บัณฑิตในโลกรู้กันว่าไม่มี ซึ่งเราก็กล่าวว่าไม่มี สิ่งนั้นคือรูปที่เป็นของเที่ยง ยั่งยืน มั่นคง มีความไม่แปรผัน