๖. สมณพราหมณสูตร ที่ ๒ เล่ม ๑๗

{๓๗๑} ดูก่อนราธะ ส่วนสมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งรู้ประจักษ์ซึ่งคุณ โทษ และการสลัดออกแห่งอุปาทานขันธ์ ๕ เหล่านี้ตามความเป็นจริง สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นแลสมมติได้ว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะและสมมติได้ว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ และท่านผู้มีอายุเหล่านั้นย่อมทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ของความเป็นสมณะและประโยชน์ของความเป็นพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้”

๖. ทุติยสมณพราหมณสูตร

ว่าด้วยผู้ไม่ควรและผู้ควรยกย่องว่าเป็นสมณพราหมณ์

{๓๗๒} [๑๖๕] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ท่านพระราธะนั่งอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า “ดูก่อนราธะ อุปาทานขันธ์มี ๕ เหล่านี้ อุปาทานขันธ์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ อุปาทานขันธ์คือรูป ๑ ... อุปาทานขันธ์คือวิญญาณ ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งไม่รู้ประจักษ์ซึ่งเหตุเกิด ความดับ คุณ โทษ และการสลัดออกแห่งอุปาทานขันธ์ ๕ เหล่านี้ตามความเป็นจริง สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นจะสมมติว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะหรือสมมติว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์หาได้ไม่ และท่านผู้มีอายุเหล่านั้นยังทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ของความเป็นสมณะหรือประโยชน์ของความเป็นพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ไม่ได้ดูก่อนราธะ ส่วนสมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งรู้ประจักษ์ซึ่งเหตุเกิด ความดับ คุณ โทษ และการสลัดออกแห่งอุปาทานขันธ์ ๕ เหล่านี้ตามความเป็นจริง สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นแลสมมติได้ว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะและสมมติได้ว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ และท่านผู้มีอายุเหล่านั้น ย่อมทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ของความเป็นสมณะและประโยชน์ของความเป็นพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้”

๗. โสตาปันนสูตร

ว่าด้วยผู้เป็นพระอริยสาวกโสดาบัน

{๓๗๓} [๑๖๖] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ท่านพระราธะนั่งอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนราธะ อุปาทานขันธ์มี ๕ เหล่านี้ อุปาทานขันธ์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ อุปาทานขันธ์คือรูป ๑ ... อุปาทานขันธ์คือวิญญาณ ๑ ดูก่อน ราธะ เพราะเหตุที่อริยสาวกย่อมรู้ประจักษ์ซึ่งเหตุเกิด ความดับ คุณ โทษ และการสลัดออกแห่งอุปาทานขันธ์ ๕ เหล่านี้ตามความเป็นจริง อริยสาวกนี้จึงเรียกได้ว่าผู้เป็นโสดาบัน มีอันไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในเบื้องหน้า”

๘. อรหันตสูตร

ว่าด้วยผู้เป็นอรหันตขีณาสพ

{๓๗๔} [๑๖๗] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ท่านพระราธะนั่งอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนราธะ อุปาทานขันธ์มี ๕ เหล่านี้ อุปาทานขันธ์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ อุปาทานขันธ์คือรูป ๑ ... อุปาทานขันธ์คือวิญญาณ ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุที่ภิกษุรู้ประจักษ์ซึ่งเหตุเกิด ความดับ คุณ โทษ และการสลัดออกแห่งอุปาทานขันธ์ ๕ เหล่านี้ตามความเป็นจริง เป็นผู้หลุดพ้นแล้วเพราะไม่ถือมั่น ภิกษุนี้จึงเรียกได้ว่าผู้เป็นอรหันตขีณาสพ ผู้อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว มีกิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว ปลงภาระได้แล้ว มีประโยชน์ตนอันบรรลุแล้วโดยลำดับ มีกิเลสเป็นเครื่องประกอบสัตว์ไว้ในภพหมดสิ้นแล้ว หลุดพ้นแล้วเพราะรู้โดยชอบ”