๕. สมณพราหมณสูตร ที่ ๑ เล่ม ๑๗

ปริญญาตาวีบุคคลคือบุคคลผู้กำหนดรู้ เธอจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวให้ฟัง” ท่านพระราธะรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนราธะ ปริญเญยยธรรมเป็นไฉน คือ รูปเป็นปริญเญยยธรรม เวทนาเป็นปริญเญยยธรรม สัญญาเป็นปริญเญยยธรรม สังขารเป็นปริญเญยยธรรม วิญญาณเป็นปริญเญยยธรรม ธรรมเหล่านี้เรากล่าวว่า ปริญเญยยธรรม ดูก่อนราธะ ปริญญาเป็นไฉน คือ ความสิ้นราคะ ความสิ้นโทสะ ความสิ้นโมหะ นี้เรากล่าวว่าปริญญา ดูก่อนราธะ ปริญญาตาวีบุคคลเป็นไฉน คือ ผู้ที่ควรเรียกได้ว่าพระอรหันต์ ได้แก่ท่านผู้มีชื่ออย่างนี้ มีโคตรอย่างนี้ นี้เรากล่าวว่าปริญญาตาวีบุคคล”

๕. สมณพราหมณสูตร

ว่าด้วยผู้ควรยกย่องและไม่ควรยกย่องว่าเป็นสมณพราหมณ์

{๓๗๐} [๑๖๔] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ท่านพระราธะนั่งอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนราธะ อุปาทานขันธ์มี ๕ เหล่านี้ อุปาทานขันธ์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ อุปาทานขันธ์คือรูป ๑ อุปาทานขันธ์คือเวทนา ๑ อุปาทานขันธ์คือสัญญา ๑ อุปาทานขันธ์คือสังขาร ๑ อุปาทานขันธ์คือวิญญาณ ๑ ดูก่อนราธะ ก็สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งไม่รู้ประจักษ์ซึ่งคุณ โทษ และการสลัดออกแห่งอุปาทานขันธ์ ๕ เหล่านี้ตามความเป็นจริง สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นจะสมมติว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะและสมมติว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์หาได้ไม่ และท่านผู้มีอายุเหล่านั้นยังทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ของความเป็นสมณะหรือประโยชน์ของความเป็นพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ไม่ได้

{๓๗๑} ดูก่อนราธะ ส่วนสมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งรู้ประจักษ์ซึ่งคุณ โทษ และการสลัดออกแห่งอุปาทานขันธ์ ๕ เหล่านี้ตามความเป็นจริง สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นแลสมมติได้ว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะและสมมติได้ว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ และท่านผู้มีอายุเหล่านั้นย่อมทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ของความเป็นสมณะและประโยชน์ของความเป็นพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้”

๖. ทุติยสมณพราหมณสูตร

ว่าด้วยผู้ไม่ควรและผู้ควรยกย่องว่าเป็นสมณพราหมณ์

{๓๗๒} [๑๖๕] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ท่านพระราธะนั่งอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า “ดูก่อนราธะ อุปาทานขันธ์มี ๕ เหล่านี้ อุปาทานขันธ์ ๕ คืออะไรบ้าง คือ อุปาทานขันธ์คือรูป ๑ ... อุปาทานขันธ์คือวิญญาณ ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งไม่รู้ประจักษ์ซึ่งเหตุเกิด ความดับ คุณ โทษ และการสลัดออกแห่งอุปาทานขันธ์ ๕ เหล่านี้ตามความเป็นจริง สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นจะสมมติว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะหรือสมมติว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์หาได้ไม่ และท่านผู้มีอายุเหล่านั้นยังทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ของความเป็นสมณะหรือประโยชน์ของความเป็นพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ไม่ได้ดูก่อนราธะ ส่วนสมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งรู้ประจักษ์ซึ่งเหตุเกิด ความดับ คุณ โทษ และการสลัดออกแห่งอุปาทานขันธ์ ๕ เหล่านี้ตามความเป็นจริง สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นแลสมมติได้ว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะและสมมติได้ว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ และท่านผู้มีอายุเหล่านั้น ย่อมทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ของความเป็นสมณะและประโยชน์ของความเป็นพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้”