๑๐. อนุธัมมสูตร ที่ ๔ เล่ม ๑๗

๑๐. จตุตถอนุธัมมสูตร

ว่าด้วยผู้มีธรรมอันเหมาะสม สูตรที่ ๕

{๘๖} [๔๒] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรมย่อมมีธรรมอันเหมาะสมดังนี้ คือ พึงเป็นผู้พิจารณาเห็นอนัตตาในรูป ในเวทนา ในสัญญา ในสังขาร ในวิญญาณอยู่ เมื่อเธอพิจารณาเห็นอนัตตาในรูป ในเวทนา ในสัญญา ในสังขาร ในวิญญาณอยู่ ย่อมกำหนดรู้รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณได้ เมื่อเธอกำหนดรู้รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณได้ ย่อมหลุดพ้นจากรูป ย่อมหลุดพ้นจากเวทนา ย่อมหลุดพ้นจากสัญญา ย่อมหลุดพ้นจากสังขาร ย่อมหลุดพ้นจากวิญญาณ ย่อมหลุดพ้นจากชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสได้ เรากล่าวว่าย่อมหลุดพ้นจากทุกข์”

จบ นตุมหากวรรคที่ ๔

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. นตุมหากสูตร ๒. ทุติยนตุมหากสูตร

๓. อัญญตรภิกขุสูตร ๔. ทุติยอัญญตรภิกขุสูตร

๕. อานันทสูตร ๖. ทุติยอานันทสูตร

๗. อนุธัมมสูตร ๘. ทุติยอนุธัมมสูตร

๙. ตติยอนุธัมมสูตร ๑๐. จตุตถอนุธัมมสูตร

๕. อัตตทีปวรรค

๑. อัตตทีปสูตร

ว่าด้วยการพึ่งอัตตาพึ่งธรรม

{๘๗} [๔๓] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงเป็นผู้มีตนเป็นที่พึ่ง มีตนเป็นสรณะ ไม่มีสิ่งอื่นเป็นสรณะ จงเป็นผู้มีธรรมเป็นที่พึ่ง มีธรรมเป็นสรณะ ไม่มีสิ่งอื่นเป็นสรณะอยู่กันเถิด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อเธอทั้งหลายมีตนเป็นที่พึ่ง มีตนเป็นสรณะ ไม่มีสิ่งอื่นเป็นสรณะ มีธรรมเป็นที่พึ่ง มีธรรมเป็นสรณะ ไม่มีสิ่งอื่นเป็นสรณะอยู่กัน พึงพิจารณาโดยแยบคายว่า ‘โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสมีกำเนิดมาอย่างไร เกิดมาจากอะไร’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาส มีกำเนิดมาอย่างไร เกิดมาจากอะไร

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วในโลกนี้ ผู้ไม่ได้พบพระอริยเจ้าทั้งหลาย ไม่ฉลาดในธรรมของพระอริยเจ้า ไม่ได้รับการแนะนำในธรรมของพระอริยเจ้า ไม่ได้พบสัตบุรุษทั้งหลาย ไม่ฉลาดในธรรมของสัตบุรุษ ไม่ได้รับการแนะนำในธรรมของสัตบุรุษ ย่อมเห็นรูปโดยความเป็นอัตตา ๑ ย่อมเห็นอัตตามีรูป ๑ ย่อมเห็นรูปในอัตตา ๑ ย่อมเห็นอัตตาในรูป ๑ รูปนั้นของเขาย่อมแปรผันเป็นอย่างอื่นไป เพราะรูปแปรผันเป็นอย่างอื่นไป โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาส ย่อมเกิดขึ้นแก่เขาย่อมเห็นเวทนาโดยความเป็นอัตตา ๑ ...

ย่อมเห็นสัญญาโดยความเป็นอัตตา ๑ ...