๑๓. กัปปสูตร ที่ ๒ เล่ม ๑๗

๑๓. ทุติยกัปปสูตร

ว่าด้วยการรู้เห็นเป็นเหตุปราศจากอหังการเป็นต้น สูตรที่ ๒

{๓๑๙} [๑๒๕] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ครั้งนั้นแล ท่านพระกัปปะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ... ครั้นแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อบุคคลรู้เห็นอยู่อย่างไรหนอ ใจจึงจะปราศจากอหังการ มมังการ และมานานุสัย ในกายที่มีวิญญาณนี้และในนิมิตทั้งปวงภายนอก ก้าวล่วงมานะด้วยดี สงบ ระงับ พ้นวิเศษแล้ว”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนกัปปะ รูป... เวทนา... สัญญา... สังขาร... วิญญาณอย่างใดอย่างหนึ่งที่เป็นอดีตก็ดี อนาคตก็ดี ปัจจุบันก็ดี ที่เป็นภายในหรือภายนอกก็ดี หยาบหรือละเอียดก็ดี เลวหรือประณีตก็ดี อยู่ในที่ไกลหรือที่ใกล้ก็ดี ทั้งหมดนั้นก็สักแต่ว่าเป็นรูป ... เป็นวิญญาณ อริยสาวกเห็นสิ่งนั้นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ อย่างนี้แล้ว จึงจะหลุดพ้นเพราะไม่ถือมั่นได้ ดูก่อนกัปปะ เมื่อบุคคลรู้เห็นอยู่อย่างนี้แล ใจจึงจะปราศจากอหังการ มมังการ และมานานุสัยในกายที่มีวิญญาณและในนิมิตทั้งปวงภายนอก ก้าวล่วงมานะด้วยดี สงบระงับ พ้นวิเศษแล้ว”

จบ ธัมมกถิกวรรคที่ ๒

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. อวิชชาสูตร ๒. วิชชาสูตร ๓. ธัมมกถิกสูตร

๔. ทุติยธัมมกถิกสูตร ๕. พันธนสูตร ๖. ปริปุจฉิตสูตร

๗. ทุติยปริปุจฉิตสูตร ๘. สัญโญชนสูตร ๙. อุปาทานิยสูตร

๑๐. สีลวันตสูตร ๑๑. สุตวันตสูตร

๑๒. กัปปสูตร ๑๓. ทุติยกัปปสูตร

๓. อวิชชาวรรค

๑. สมุทยธัมมสูตร

ว่าด้วยความหมายของอวิชชาและวิชชา

{๓๒๐} [๑๒๖] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ครั้งนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ .... นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มีคำที่กล่าวกันว่า ‘อวิชชา อวิชชา’ ดังนี้ อวิชชาเป็นไฉนหนอแล และบุคคลชื่อว่าเป็นผู้ประกอบด้วยอวิชชาด้วยเหตุเพียงเท่าไร”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุ ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วในโลกนี้ ย่อมไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งรูปอันมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดาว่า ‘รูปมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา’ ย่อมไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งรูปอันมีความเสื่อมไปเป็นธรรมดาว่า ‘รูปมีความเสื่อมไปเป็นธรรมดา’ ย่อมไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งรูปอันมีความเกิดขึ้นและความเสื่อมไปเป็นธรรมดาว่า ‘รูปมีความเกิดขึ้นและความเสื่อมไปเป็นธรรมดา’ ย่อมไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งเวทนา... ย่อมไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งสัญญา... ย่อมไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งสังขาร... ย่อมไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งวิญญาณอันมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดาว่า ‘วิญญาณมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา’ ย่อมไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งวิญญาณอันมีความเสื่อมไปเป็นธรรมดาว่า ‘วิญญาณมีความเสื่อมไปเป็นธรรมดา’ ย่อมไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งวิญญาณอันมีความเกิดขึ้นและความเสื่อมไปเป็นธรรมดาว่า ‘วิญญาณมีความเกิดขึ้นและความเสื่อมไปเป็นธรรมดา’ ดูก่อนภิกษุ นี้เรียกว่า ‘อวิชชา’ และบุคคลชื่อว่าเป็นผู้ประกอบด้วยอวิชชา ด้วยเหตุเพียงเท่านี้”