๒๖. อทุกขมสุขีอัตตาสูตร เล่ม ๑๗

เวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง…

สัญญาอย่างใดอย่างหนึ่ง …

สังขารเหล่าใดเหล่าหนึ่ง …

วิญญาณอย่างใดอย่างหนึ่ง ที่เป็นอดีตก็ดี อนาคตก็ดี ปัจจุบันก็ดี ที่

เป็นภายในหรือภายนอกก็ดี หยาบหรือละเอียดก็ดี เลวหรือประณีตก็ดี อยู่ในที่ไกลหรือที่ใกล้ก็ดี ทั้งหมดนั้นสักแต่ว่าวิญญาณเธอทั้งหลายพึงเห็น

วิญญาณนั้นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั้นไม่ใช่ของเราเราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่อย่างนี้ … ย่อมรู้ชัดว่า … กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ดังนี้”

[๒๗๗-๓๐๐] พึงเพิ่มข้อความอีก ๒๔ สูตรเหมือนในทุติยเปยยาลที่ ๒

๒๖. อทุกขมสุขีอัตตาสูตร

ว่าด้วยอัตตาที่ไม่มีทุกข์ไม่มีสุข

{๔๖๖} [๓๐๑] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่ออะไรหนอ

มีอยู่ เพราะถือมั่นอะไร เพราะยึดมั่นอะไร จึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘อัตตาที่ไม่มีทุกข์ไม่มีสุขหลังจากตายไปย่อมไม่สลายไป’ ดังนี้”

ภิกษุเหล่านั้นกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมทั้งหลายของ

พวกข้าพระองค์มีพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นหลัก...”

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อรูปมีอยู่ เพราะถือมั่นรูป เพราะยึดมั่นรูป

จึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘อัตตาที่ไม่มีทุกข์ไม่มีสุขหลังจากตายไปย่อมไม่สลายไป’เมื่อเวทนามีอยู่ ... เมื่อสัญญามีอยู่ ... เมื่อสังขารทั้งหลายมีอยู่ ... เมื่อวิญญาณ

มีอยู่ เพราะถือมั่นวิญญาณ เพราะยึดมั่นวิญญาณ จึงมีทิฏฐิเกิดขึ้นอย่างนี้ว่า‘อัตตาที่ไม่มีทุกข์ไม่มีสุขหลังจากตายไปย่อมไม่สลายไป’

{๔๖๗} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน รูปเที่ยง หรือไม่เที่ยง”“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”

"ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า”

“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา ควรหรือ

หนอที่จะตามเห็นสิ่งนั้นว่า ‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา’ดังนี้”

“ไม่ควรเห็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“เวทนา... สัญญา... สังขาร... วิญญาณเที่ยงหรือไม่เที่ยง”

“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุขเล่า”

“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”

“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา ควรหรือ

หนอที่จะตามเห็นสิ่งนั้นว่า ‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา’ดังนี้”

“ไม่ควรเห็นอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า

{๔๖๘} “เพราะเหตุนั้นแล ภิกษุทั้งหลาย รูปอย่างใดอย่างหนึ่ง ที่เป็นอดีตก็ดีอนาคตก็ดี ปัจจุบันก็ดี ที่เป็นภายในหรือภายนอกก็ดี หยาบหรือละเอียดก็ดีเลวหรือประณีตก็ดี อยู่ในที่ไกลหรือในที่ใกลัก็ดี ทั้งหมดนั้นก็สักแต่ว่ารูป เธอทั้งหลายพึงเห็นรูปนั้นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’

เวทนาอย่างใดอย่างหนึ๋ง ... สัญญาอย่างใดอย่างหนึ่ง ... สังขารเหล่าใดเหล่าหนึ่ง ... วิญญาณอย่างใดอย่างหนึ่งที่เป็นอดีตก็ดี อนาคตก็ดี ปัจจุบันก็ดีที่เป็นภายในหรือภายนอกก็ดี หยาบหรือละเอียดก็ดี เลวหรือประณีตก็ดี อยู่ในที่ไกลหรือที่ใกล้ก็ดี ทั้งหมดนั้นสักแต่ว่าวิญญาณ เธอทั้งหลายพึงเห็น

วิญญาณนั้นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเราเราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่อย่างนี้ ... ย่อมรู้ชัดว่า ... กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ดังนี้”

จบ จตุตถเปยยาลที่ ๔

จบ ทิฏฐิสังยุต

๔. โอกกันตสังยุต

๑. จักขุสูตร

ว่าด้วยสัทธานุสารีและธัมมานุสารีบุคคล

{๔๖๙} [๓๐๒] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักขุไม่เที่ยง มี

ความแปรผันไปเป็นอย่างอื่นเป็นธรรมดา โสตะไม่เที่ยง มีความแปรผันไปเป็นอย่างอื่นเป็นธรรมดา ฆานะไม่เที่ยง มีความแปรผันไปเป็นอย่างอื่นเป็นธรรมดา ชิวหาไม่เที่ยง มีความแปรผันไปเป็นอย่างอื่นเป็นธรรมดา กายไม่เที่ยง มีความแปรผันไปเป็นอย่างอื่นเป็นธรรมดา มโนไม่เที่ยง มีความแปรผันไปเป็นอย่างอื่นเป็นธรรมดา

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ใดเชื่อมั่นไม่หวั่นไหวซึ่งธรรมเหล่านี้อย่างนี้ เราเรียกผู้นี้ว่าเป็นสัทธานุสารี ผู้ก้าวลงสู่สัมมัตตนิยาม ก้าวลงสู่สัปปุริสภูมิ ล่วงภูมิปุถุชน เป็นผู้ไม่ควรเพื่อทำกรรมที่ทำแล้วจะเขาถึงนรก กำเนิดสัตว์ดิรัจฉานหรือปิตติวิสัย ไม่ควรเพื่อทำกาละตราบเท่าที่ยังไม่ทำให้แจ้งซึ่งโสดาปัตติผล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมเหล่านี้ย่อมควรต่อการเพ่งพินิจด้วยปัญญา

โดยประมาณอย่างนี้แก่ผู้ใด เราเรียกผู้นี้ว่าเป็นธัมมานุสารี ผู้ก้าวลงสู่สัมมัตตนิยาม ก้าวลงสู่สัปปุริสภูมิ ล่วงภูมิปุถุชน เป็นผู้ไม่อาจที่จะทำกรรมที่ทำ