๓. อัจฉริยัพภูตธัมมสูตร เล่ม ๑๔

๓. อัจฉริยัพภูตธัมมสูตร

ว่าด้วยอัจฉริยธรรมของพระพุทธองค์

{๓๕๗} [๑๙๗] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุมากด้วยกันกลับจากบิณฑบาต ภายหลังฉันภัตตาหารแล้วนั่งชุมนุมกันอยู่ในอุปัฏฐานศาลา ได้เกิดข้อสนทนากันขึ้นในระหว่างดังนี้ว่า “น่าอัศจรรย์นัก ผู้มีอายุ ทั้งหลาย น่าแปลกใจนัก ผู้มีอายุ ทั้งหลาย การที่พระตถาคตทรงมีฤทธิ์มากทรงมีอานุภาพมาก คือ พระพุทธเจ้าทั้งหลายในอดีตผู้ปรินิพพานแล้ว ทรงตัดปปัญจธรรมได้แล้ว ทรงตัดตอวัฏฏะได้แล้ว ทรงครอบงำวัฏฏะได้แล้ว ทรงล่วงทุกข์ทั้งปวงได้แล้ว ก็ยังทรงระลึกได้ว่า ‘พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ๆ ทรงมีพระชาติอย่างนี้ มีพระนามอย่างนี้ มีพระโคตรอย่างนี้มีศีลอย่างนี้ มีธรรมอย่างนี้ มีปัญญาอย่างนี้ มีวิหารธรรมอย่างนี้ มีวิมุตติอย่างนี้’

เมื่อภิกษุเหล่านั้นสนทนากันอย่างนี้ ท่านพระอานนท์ใด้กล่าวกะภิกษุเหล่านั้นดังนี้ว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย พระตถาคตทั้งหลาย ทั้งน่าอัศจรรย์และทรงประกอบด้วยธรรมน่าอัศจรรย์ พระตถาคตทั้งหลายทั้งน่าแปลกใจและทรงประกอบด้วยธรรมที่น่าแปลกใจ”

ข้อสนทนากันในระหว่างของภิกษุเหล่านั้นค้างอยู่เพียงเท่านี้

{๓๕๘} [๑๙๘] ขณะนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จออกจากสถานที่ทรงพักผ่อนในเวลาเย็น เสด็จเข้าไปยังอุปัฏฐานศาลานั้นแล้วจึงประทับนั้ง ณ อาสนะที่เขาปูลาดไว้ แล้วตรัสถามภิกษุเหล่านั้นว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บัดนี้พวกเธอนั่งชุมนุมสนทนาเรื่องอะไรกันอยู่ และพวกเธอสนทนาเรื่องอะไรกันค้างไว้”

ภิกษุเหล่านั้นกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานวโรกาส เมื่อพวกข้าพระองค์กลับจากบิณฑบาตภายหลังฉันภัตตาหารแล้ว นั่งชุมนุมกันอยู่ในอุปัฎฐานศาลา ได้เกิดข้อสนทนากันขึ้นในระหว่างดังนี้ว่า “น่าอัศจรรย์นัก ผู้มีอายุทั้งหลาย น่าแปลกใจนัก ผู้มีอายุทั้งหลาย การที่พระตถาคตทรงมีฤทธิ์มาก ทรงมีอานุภาพมาก คือ พระพุทธเจ้าทั้งหลายในอดีตผู้ปรินิพพานแล้ว ทรงตัดปปัญจธรรมได้แล้ว ทรงตัดตอวัฏฏะได้แล้ว ทรงครอบงำวัฏฏะได้แล้ว ทรงล่วงทุกข์ทั้งปวงได้แล้ว ก็ยังทรงระลึกได้ว่า ‘พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ๆ ทรงมีพระชาติอย่างนี้ มีพระนามอย่างนี้ มีพระโคตรอย่างนี้ มีศีลอย่างนี้ มีธรรมอย่างนี้ มีปัญญาอย่างนี้ มีวิหารธรรมอย่างนี้ มีวิมุตติอย่างนี้’เมื่อพวกข้าพระองค์สนทนากันอย่างนี้ ท่านพระอานนท์ได้กล่าวกะพวกข้าพระองค์ดังนี้ว่า ‘ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย พระตถาคตทั้งหลายทั้งน่าอัศจรรย์และทรงประกอบด้วยธรรมน่าอัศจรรย์ พระตถาคตทั้งหลายทั้งน่าแปลกใจและทรงประกอบด้วยธรรมที่น่าแปลกใจ’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ

ข้อสนทนากันในระหว่างของพวกข้าพระองค์ค้างอยู่เท่านี้แล ก็พอดีพระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จมาถึง”

{๓๕๙} [๑๙๙] ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสกะท่านพระอานนท์ว่า “ดูก่อนอานนท์ ถ้ากระนั้นแล ขอให้อัพภูตธรรมอันน่าอัศจรรย์ของตถาคตจงแจ่มแจ้งกะเธอยิ่งประมาณขึ้นไปเถิด”

อัพภูตธรรมอันน่าอัศจรรย์ของพระโพธิสัตว์

{๓๖๐}ท่านพระอานนท์กราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับรับมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า ‘ดูก่อนอานนท์ พระโพธิสัตว์มีสติสัมปชัญญะได้เข้าถึงหมู่เทวดาชั้นดุสิต’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ แม้ข้อนี้ข้าพระองค์ก็ทรงจำไว้ว่าเป็นอัพภูตธรรมอันน่าอัศจรรย์ของพระผู้มีพระภาคเจ้า{๓๖๑}ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับรับมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า ‘ดูก่อนอานนท์ พระโพธิสัตว์มีสติสัมปชัญญะได้สถิตอยู่ในหมู่เทวดาชั้นดุสิต’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ แม้ข้อนี้ข้าพระองค์ก็ทรงจำไว้ว่าเป็นอัพภูตธรรมอันน่าอัศจรรย์ของพระผู้มีพระภาคเจ้า{๓๖๒} [๒๐๐] ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับรับมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า ‘ดูก่อนอานนท์ พระโพธิสัตว์ได้สถิตอยู่ในหมู่เทวดาชั้นดุสิตจนตลอดอายุ’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ แม้ข้อนี้ข้าพระองค์ก็ทรงจำไว้ว่าเป็นอัพภูตธรรมอันน่าอัศจรรย์ของพระผู้มีพระภาคเจ้า{๓๖๓}ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับรับมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า ‘ดูก่อนอานนท์ พระโพธิสัตว์มีสติสัมปชัญญะ

จุติจากหมู่เทวดาชั้นดุสิตแล้วลงสู่พระครรภ์พระมารดา’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ แม้ข้อนี้ข้าพระองค์ก็ทรงจำไว้ว่าเป็นอัพภูตธรรมอันน่าอัศจรรย์ของพระผู้มีพระภาคเจ้า

{๓๖๔} [๒๐๑] ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับรับมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า ‘ดูก่อนอานนท์ เมื่อใด พระโพธิสัตว์จุติจากชั้นดุสิตเสด็จลงสู่พระครรภ์พระมารดา เมื่อนั้น ในโลกตลอดทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดา และมนุษย์ จะมีแสงสว่างอันยิ่งใหญ่หาประมาณมิได้ปรากฏในโลกล่วงเสียซึ่งเทวานุภาพของเทวดาทั้งหลาย ท้องฟ้าซึ่งอยู่ที่สุดโลกมิได้ถูกอะไรปกปิดไว้ ที่มืดมิดก็ดี สถานที่ที่ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์เหล่านี้ซึ่งมีฤทธิ์มากมีอานุภาพมากปานนี้ ส่องแสงไปไม่ถึงก็ดี ในที่ทั้งสองแห่งนั้น แสงสว่างอันยิ่งใหญ่หาประมาณมิได้ ย่อมปรากฏล่วงเสียซึ่งเทวานุภาพของเทวดาทั้งหลาย

ถึงสัตว์ทั้งหลายที่เกิดในสถานที่เหล่านั้นก็จำกันและกันได้ด้วยแสงสว่างนั้นว่า ‘ท่านผู้เจริญ ได้ยินว่า ถึงสัตว์พวกอื่นที่เกิดในนี้ก็มีอยู่เหมือนกัน’ ทั้งหมื่นโลกธาตุนี้ย่อมหวั่นไหว สะเทือนสะท้าน ทั้งแสงสว่างอันยิ่งใหญ่หาประมาณมิได้ย่อมปรากฏในโลก ล่วงเสียซึ่งเทวานุภาพของเทวดาทั้งหลาย’ แม้ข้อนี้ข้าพระองค์ก็ทรงจำไว้ว่า เป็นอัพภูตธรรมอันน่าอัศจรรย์ของพระผู้มีพระภาคเจ้า{๓๖๕} [๒๐๒] ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับรับมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า ‘ดูก่อนอานนท์ ในเวลาที่พระโพธิสัตว์ เสด็จลงสู่พระครรภ์พระมารดาแล้ว เทพบุตร ๔ องค์ย่อมเข้าไปอารักขาทิศทั้ง๔ไว้ด้วยตั้งใจว่า ’ไม่ว่าใครจะเป็นมนุษย์หรืออมนุษย์ก็ตาม อย่าได้เบียดเบียน

พระโพธิสัตว์หรือพระมารดาของพระโพธิสัตว์นั้นได้’ แม้ข้อนี้ข้าพระองค์ก็ทรงจำไว้ว่าเป็นอัพภูตธรรมอันน่าอัศจรรย์ของพระผู้มีพระภาคเจ้า

{๓๖๖} [๒๐๓] ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับรับมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า ‘ดูก่อนอานนท์ ในเวลาที่พระโพธิสัตว์เสด็จลงสู่พระครรภ์พระมารดาแล้ว พระมารดาของพระโพธิสัตว์ย่อมทรงศีลโดยปกติ คือ งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ งดเว้นจากการลักทรัพย์ งดเว้นจากการประพฤติ ผิดในกาม งดเว้นจากการกล่าวเท็จ งดเว้นจากการดื่มนํ้าเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท’ แม้ข้อนี้ข้าพระองค์ก็ทรงจำไว้ว่าเป็นอัพภูตธรรมอันน่าอัศจรรย์ของพระผู้มีพระภาคเจ้า{๓๖๗}

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับรับมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า ‘ดูก่อนอานนท์ ในเวลาที่พระโพธิสัตว์เสด็จลงสู่พระครรภ์พระมารดาแล้ว พระมารดาของพระโพธิสัตว์ย่อมไม่เกิดพระทัยฝักใฝ่กามคุณในบุรุษทั้งหลาย พระมารดาของพระโพธิสัตว์จะไม่ถูกบุรุษใด ๆ ผู้มีจิตกำหนัดแล้วล่วงเกินได้’ แม้ข้อนี้ข้าพระองค์ก็ทรงจำไว้ว่าเป็นอัพภูตธรรมอันน่าอัศจรรย์ของพระผู้มีพระภาคเจ้า{๓๖๘} ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับรับมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า ‘ดูก่อนอานนท์ ในเวลาที่พระโพธิสัตว์เสด็จลงสู่พระครรภ์ พระมารดาแล้ว พระมารดาของพระโพธิสัตว์ย่อมได้กามคุณ ๕ คือ พระนางจะเอิบอิ่ม เพียบพร้อม ได้รับการปรนเปรอด้วยกามคุณ ๕ อยู่’ แม้ข้อนี้ ข้าพระองค์ก็ทรงจำไว้ว่าเป็นอัพภูตธรรมอันน่าอัศจรรย์ของพระผู้มีพระภาคเจ้า

{๓๖๙} [๒๐๔] ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับรับมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า ‘ดูก่อนอานนท์ ในเวลาที่พระโพธิสัตว์เสด็จลงสู่พระครรภ์พระมารดาแล้ว อาพาธใด ๆ ย่อมไม่เกิดขึ้นแก่พระมารดาของพระโพธิสัตว์เลย พระมารดาของพระโพธิสัตว์ย่อมทรงสำราญ ไม่ลำบากพระกาย และพระมารดาของพระโพธิสัตว์ย่อมทรงเห็นพระโพธิสัตว์ซึ่งเสด็จอยู่ภายในพระครรภ์มีอวัยวะน้อยใหญ่ครบถ้วน มีอินทรีย์ไม่บกพร่องได้ ดูก่อนอานนท์ เปรียบเหมือนแก้วไพฑูรย์ที่งดงามตามธรรมชาติ มีแปดเหลี่ยม ถูกเจียระไนดีแล้ว สุกใสแวววาวสมส่วนทุกอย่าง มีด้ายสีเขียว สีเหลีอง สีแดง สีขาวหรือสีนวลร้อยอยู่ข้างในนั้น

คนที่ตาดีหยิบแก้วไพฑูรย์นั้นวางไว้ในมือก็จะพิจารณาเห็นได้ว่า ‘แก้วไพฑูรย์นี้งามโชติช่วง มีแปดเหลี่ยม ถูกเจียระไนดีแล้ว สุกใสแวววาวสมส่วนทุกอย่าง มีด้ายสีเขียว สีเหลือง สีแดง สีขาวหรือสีนวลร้อยอยู่ข้างในนั้น’ แม้ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกันแล อานนท์ในเวลาที่พระโพธิสัตว์เสด็จลงสู่พระครรภ์พระมารดาแล้ว อาพาธใด ๆ ย่อมไม่เกิดขึ้นแก่พระมารดาของพระโพธิสัตว์เลย พระมารดาของพระโพธิสัตว์ย่อมทรงสำราญ ไม่ลำบากพระกาย และพระมารดาของพระโพธิสัตว์ย่อม ทรงเห็นพระโพธิสัตว์ซึ่งเสด็จอยู่ภายในพระครรภ์มีอวัยวะน้อยใหญ่ครบล้วนมีอินทรีย์ไม่บกพร่องได้’ แม้ข้อนี้ข้าพระองค์ก็ทรงจำไว้ว่าเป็นอัพภูตธรรมอัน น่าอัศจรรย์ของพระผู้มีพระภาคเจ้า{๓๗๐} [๒๐๕] ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับรับมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า ‘ดูก่อนอานนท์ เมื่อพระโพธิสัตว์ประสูติแล้วได้ ๗ วัน พระมารดาของพระโพธิสัตว์ย่อมทิวงคต เสด็จเข้าถึงชั้นดุสิต’ แม้ข้อนี้ข้าพระองค์ก็ทรงจำไว้ว่าเป็นอัพภูตธรรมอันน่าอัศจรรย์ของพระผู้มีพระภาคเจ้า

{๓๗๑} ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับรับมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า ‘ดูก่อนอานนท์ หญิงอื่น ๆ อุ้มท้อง ๙ เดือนบ้าง ๑๐

เดือนบ้าง แล้วจึงคลอด พระมารดาของพระโพธิสัตว์หาเหมือนอย่างนั้นไม่ คือ พระมารดาของพระโพธิสัตว์จะทรงพระครรภ์พระโพธิสัตว์ครบ ๑๐ เดือน ถ้วนจึงจะประสูติ’ แม้ข้อนี้ข้าพระองค์ก็ทรงจำไว้ว่าเป็นอัพภูตธรรมอันน่าอัศจรรย์ของพระผู้มีพระภาคเจ้า

{๓๗๒} ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับรับมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า ‘ดูก่อนอานนท์ หญิงอื่น ๆ ย่อมนั่งหรือนอนคลอด ส่วนพระมารดาของพระโพธิสัตว์หาเหมือนอย่างนั้นไม่ จะประทับยืนประสูติพระโพธิสัตว์’ แม้ข้อนี้ข้าพระองค์ก็ทรงจำไว้ว่าเป็นอัพภูตธรรมอันน่าอัศจรรย์ของพระผู้มีพระภาคเจ้า

{๓๗๓} ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับรับมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า ‘ดูก่อนอานนท์ ในเวลาที่พระโพธิสัตว์เสด็จออกจากพระครรภ์พระมารดา พวกเทวดาจะรับก่อน พวกมนุษย์รับทีหลัง’ แม้ข้อนี้ข้าพระองค์ก็ทรงจำไว้ว่าเป็นอัพภูตธรรมอันน่าอัศจรรย์ของพระผู้มีพระภาคเจ้า

{๓๗๔} [๒๐๖] ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับรับมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า ‘ดูก่อนอานนท์ ในเวลาที่พระโพธิสัตว์ เสด็จออกจากพระครรภ์พระมารดาและยังไม่ทันถึงแผ่นดิน เทพบุตร ๔ องค์ จะประคองรับพระโพธิสัตว์นั้นแล้ววางไว้เบื้องพระพักตร์พระมารดา กราบทูลว่า ‘ขอจงมีพระทัยยินดีเถิด พระเทวี พระโอรสผู้มีพระอิสริยศักดิ์สูงของ พระองค์เสด็จอุบัติแล้ว’ แม้ข้อนี้ข้าพระองค์ก็ทรงจำไว้ว่าเป็นอัพภูตธรรมอันน่าอัศจรรย์ของพระผู้มีพระภาคเจ้า{๓๗๕} ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับรับมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า ‘ดูก่อนอานนท์ ในเวลาที่พระโพธิสัตว์เสด็จออกจากพระครรภ์พระมารดา ย่อมเสด็จออกอย่างง่ายดายทีเดียว ไม่แปดเปื้อนด้วยน้ำ ไม่แปดเปื้อนด้วยเสมหะ ไม่แปดเปื้อนด้วยโลหิต ไม่แปดเปื้อนด้วยของไม่สะอาดใด ๆ เป็นผู้บริสุทธิ์ผุดผ่อง ดูก่อนอานนท์ แก้วมณีที่บุคคลวางลง

ไว้บนผ้ากาสิกพัสตร์ ย่อมไม่ทำผ้ากาสิกพัสตร์ให้แปดเปื้อนเลย แม้ผ้ากาสิกพัสตร์ก็ไม่ทำแก้วมณีให้แปดเปื้อน เพราะเหตุไรจึงเป็นดังนั้น เพราะของทั้งสองเป็นของบริสุทธิ์ แม้ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกันแล อานนท์ ในเวลาที่พระโพธิสัตว์เสด็จออกจากพระครรภ์พระมารดา ย่อมเสด็จออกอย่างง่ายดายทีเดียว ไม่แปดเปื้อนด้วยนํ้า ไม่แปดเปื้อนด้วยเสมหะ ไม่แปดเปื้อนด้วยโลหิตไม่แปดเปื้อนด้วยของไม่สะอาดใด ๆ เป็นผู้บริสุทธิ์ผุดผ่อง’ แม้ข้อนี้ข้าพระองค์ก็ทรงจำไว้ว่าเป็นอัพภูตธรรมอันน่าอัศจรรย์ของพระผู้มีพระภาคเจ้า{๓๗๖} ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับรับมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า ‘ดูก่อนอานนท์ ในเวลาที่พระโพธิสัตว์เสด็จออกจากพระครรภ์พระมารดา ธารนํ้าย่อมปรากฏจากอากาศสองสาย สายหนึ่งเป็นธารนํ้าเย็น สายหนึ่งเป็นธารนํ้าร้อน สำหรับเป็นเครื่องสรงสนานพระโพธิสัตว์ และพระมารดา’ แม้ข้อนี้ข้าพระองค์ก็ทรงจำไว้ว่าเป็นอัพภูตธรรมอันน่าอัศจรรย์ของพระผู้มีพระภาคเจ้า

{๓๗๗} [๒๐๗] ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับรับมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า ‘ดูก่อนอานนท์ พระโพธิสัตว์ผู้ประสูติแล้วได้ครู่หนึ่ง ย่อมประทับยืนได้ด้วยพระบาททั้งสองอันสม่ำเสมอ ผินพระพักตร์ไปทางทิศอุดร เสด็จดำเนินด้วยพระบาท ๗ ก้าว และเมื่อหมู่เทพดากั้นเศวตฉัตร ตามเสด็จอยู่ ทรงเหลียวดูทั้วทุกทิศ และทรงเปล่งวาจาอันองอาจว่า ‘เราเป็นผู้เลิศในโลก เราเป็นผู้เจริญที่สุดในโลก เราเป็นผู้ประเสริฐที่สุดในโลก ชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย บัดนี้ภพใหม่ไม่มีต่อไป’ แม้ข้อนี้ข้าพระองค์ก็ทรงจำไว้ว่าเป็นอัพภูตธรรมอันน่าอัศจรรย์ของพระผู้มีพระภาคเจ้า{๓๗๘} ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับรับมาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า ‘ดูก่อนอานนท์ เมื่อใด พระโพธิสัตว์เสด็จออกจาก พระครรภ์พระมารดา เมื่อนั้น ในโลกตลอดทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก

ในหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดา และมนุษย์จะมีแสงสว่างอันยิ่งใหญ่หาประมาณมิได้ปรากฏในโลกล่วงเสียซึ่งเทวานุภาพของเทวดาทั้งหลาย ท้องฟ้าซึ่งอยู่ที่สุดโลกมิได้ถูกอะไรปกปิดไว้ ที่มืดมิดก็ดี สถานที่ที่ดวงจันทร์ และดวงอาทิตย์เหล่านี้ซึ่งมีฤทธิ์มากมีอานุภาพมากปานนี้ส่องแสงไปไม่ถึงก็ดี ในที่ทั้งสองแห่งนั้น แสงสว่างอันยิ่งใหญ่หาประมาณมิได้ย่อมปรากฏล่วงเสีย ซึ่งเทวานุภาพของเทวดาทั้งหลาย ถึงสัตว์ทั้งหลายที่เกิดในสถานที่เหล่านั้นก็จำกันและกันได้ด้วยแสงสว่างนั้นว่า ‘ท่านผู้เจริญ ได้ยินว่า ถึงสัตว์พวกอื่นที่เกิดในนี้ก็มีอยู่เหมือนกัน’ ทั้งหมื่นโลกธาตุนี้ย่อมหวั่นไหวสะเทือนสะท้าน

ทั้งแสงสว่างอันยิ่งใหญ่หาประมาณมิได้ ย่อมปรากฏในโลกล่วงเสียซึ่งเทวานุภาพของเทวดาทั้งหลาย แม้ข้อนี้ข้าพระองค์ก็ทรงจำไว้ว่าเป็นอัพภูตธรรมอันน่าอัศจรรย์ของพระผู้มีพระภาคเจ้า”{๓๗๙} [๒๐๘] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนอานนท์ เพราะฉะนั้นแลเธอจงทรงจำอัพภูตธรรมอันน่าอัศจรรย์ของตถาคตแม้นี้ไว้เถิด ดูก่อนอานนท์ในเรื่องนี้ เวทนาเกิดขึ้นอยู่ ตถาคตก็รู้แจ้ง ตั้งอยู่ก็รู้แจ้ง ดับไปก็รู้แจ้ง สัญญาเกิดขึ้นอยู่ ตถาคตก็รู้แจ้ง ตั้งอยู่ก็รู้แจ้ง ดับไปก็รู้แจ้ง วิตกทั้งหลายเกิดขึ้นอยู่ ตถาคตก็รู้แจ้ง ตั้งอยู่ก็รู้แจ้ง ดับไปก็รู้แจ้ง ดูก่อนอานนท์ แม้ข้อนี้แลเธอก็จงทรงจำไว้เถิดว่า เป็นอัพภูตธรรมอันน่าอัศจรรย์ของตถาคต”

ท่านพระอานนท์กราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ แม้ข้อที่เวทนา เกิดขึ้นอยู่ ตถาคตก็รู้แจ้ง ตั้งอยู่ก็รู้แจ้ง ดับไปก็รู้แจ้ง สัญญาเกิดขึ้นอยู่ ตถาคตก็รู้แจ้ง ตั้งอยู่ก็รู้แจ้ง ดับไปก็รู้แจ้ง วิตกทั้งหลายเกิดขึ้นอยู่ ตถาคตก็รู้แจ้ง ตั้งอยู่ก็รู้แจ้ง ดับไปก็รู้แจ้ง นี้ ข้าพระองค์ก็จะทรงจำไว้ว่าเป็นอัพภูตธรรมอันน่าอัศจรรย์ของพระผู้มีพระภาคเจ้า”

ท่านพระอานนท์ได้กล่าวคำนี้แล้ว พระศาสดาทรงพอพระทัย ภิกษุเหล่านั้นต่างยินดีชื่นชมภาษิตของท่านพระอานนท์แล้วแล

จบ อัจฉริยัพภูตธัมมสูตรที่ ๓

๔. พักกุลัตเถรัจฉริยัพภูตสูตร

ว่าด้วยอัพภูตธรรมอันน่าอัศจรรย์ของพระพักกุลเถระ

{๓๘๐} [๒๐๙] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง ท่านพระพักกุลเถระอยู่ที่พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ ครั้งนั้นแล ปริพาชกชื่ออเจลกัสสปะผู้เป็นสหายคฤหัสถ์เก่าของท่านพระพักกุละได้เข้าไปหาท่านพระพักกุละถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับท่านพระพักกุละ ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว ได้นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง นั่งเรียบร้อยแล้วได้กล่าวกะท่านพระพักกุละดังนี้ว่า “ท่านพระพักกุละ ท่านบวชมานานเท่าไรแล้ว”ท่านพระพักกุละตอบว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุ เราบวชมา ๘๐ พรรษาแล้ว”

“ท่านพระพักกุละ ชั่ว ๘๐ ปีนั้น ท่านเสพเมถุนธรรมกี่ครั้ง”

“ดูก่อนกัสสปะผู้มีอายุ ท่านไม่ควรถามเราอย่างนี้เลยว่า ‘ท่านพระพักกุละ ชั่ว ๘๐ปีนั้น ท่านเสพเมถุนธรรมกี่ครั้ง’ แต่ควรจะถามเราอย่างนี้ว่า ‘ก็ชั่ว ๘๐ ปีนี้ กามสัญญาเคยเกิดขึ้นแก่ท่านกี่ครั้ง’ ดูก่อนท่านผู้มีอายุ เมื่อเราบวชมาชั่ว ๘๐ พรรษา เราไม่รู้สึกเลยว่ากามสัญญาเคยเกิดขึ้น”

{๓๘๑} [๒๑๐] “ข้อที่ท่านพระพักกุละไม่รู้สึกเลยว่ากามสัญญาเคยเกิดขึ้นชั่วเวลา ๘๐ พรรษานี้ พวกข้าพเจ้าจะทรงจำไว้ว่าเป็นอัพภูตธรรมอันน่าอัศจรรย์ของท่านพระพักกุละประการหนึ่ง”