๔. รถวินีตสูตร เล่ม ๑๒

๔. รถวินีตสูตร

ว่าด้วยรถเทียมด้วยม้าที่ฝึกดีแล้ว

ภิกษุชาวชาติภูมิยกย่องพระปุณณมันตานีบุตร

{๒๙๒} [๒๕๒]ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่งพระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน อัน เป็นที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ ครั้งนั้นแล ภิกษุ ชาวชาติภูมิจำนวนมากจำพรรษาในชาติภูมิแล้วพากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระ ภาคเจ้า ถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่ สมควรข้างหนึ่ง

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามภิกษุเหล่านั้นดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุรูปใดเล่าในชาติภูมิที่พวกภิกษุผู้ร่วมพรหมจรรย์ชาวชาติภูมิยกย่องอย่างนี้ ว่า ‘ตนเองเป็นผู้มักน้อย สันโดษ สงัดเงียบ ไม่คลุกคลีด้วยหมู่ ปรารภ

-----

ความเพียร ถึงพร้อมด้วยศีล สมาธิ ปัญญา วิมุตติ และวิมุตติญาณทัส สนะแล้ว ยังกล่าวถ้อยคำพรรณนาความมักน้อย ความสันโดษ ความสงัดเงียบ ความไม่คลุกคลีด้วยหมู่ ความปรารภความเพียร ความถึงพร้อมด้วยศีล สมาธิ ปัญญา วิมุตติ และวิมุตติญาณทัสสนะแก่ภิกษุทั้งหลาย ทั้งเป็นผู้โอวาท แนะนำ ชี้แจง ชักชวนพวกภิกษุผู้ร่วมพรหมจรรย์ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วย”ภิกษุชาวชาติภูมิเหล่านั้นกราบทูลว่า ...ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในชาติภูมิ ท่านพระปุณณมันตานีบุตรเป็นผู้ที่พวกภิกษุผู้ร่วมพรหมจรรย์ชาวชาติภูมิยกย่อง ว่า ‘ตนเองเป็นผู้มักน้อย สันโดษ สงัดเงียบ ไม่คลุกคลีด้วยหมู่ ปรารภ ความเพียร ถึงพร้อมด้วยศีล

สมาธิ ปัญญา วิมุตติ และวิมุตติญาณทัสสนะ แล้วยังกล่าวถ้อยคำพรรณนาความมักน้อยความสันโดษ ความสงัดเงียบ ความไม่คลุกคลีด้วยหมู่ ความปรารภความเพียร ความถึงพร้อมด้วยศีล สมาธิ ปัญญา วิมุตติ และวิมุตติญาณทัสสนะ แก่ภิกษุทั้งหลาย ทั้งเป็นผู้โอวาท แนะนำ ชี้แจง ชักชวนพวกภิกษุผู้ร่วมพรหมจรรย์ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วย”{๒๙๓} [๒๕๓] สมัยนั้น ท่านพระสารีบุตรนั่งเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าอยู่ใกล้ๆ จึงดำริว่า “เป็นลาภของท่านปุณณมันตานีบุตร ท่านปุณณมันตานีบุตรได้ ดีแล้วที่พวกภิกษุผู้ร่วมพรหมจรรย์ผู้เป็นวิญญูชนกล่าวยกย่องพรรณนาคุณ เฉพาะพระพักตร์พระศาสดาและพระศาสดาก็ทรงอนุโมทนาซึ่งการกระทำ นั้น ถ้ากระไรเราควรจะได้พบกับท่านพระปุณณมันตานีบุตรบ้างเป็นครั้ง คราว บางทีจะได้สนทนาปราศรัยอะไรกันบ้าง”{๒๙๔} [๒๕๔] ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระนครราชคฤห์ ตามพระพุทธาภิรมย์แล้วเสด็จจาริกไปโดยลำดับ เสด็จถึงพระนครสาวัตถีแล้ว ทราบว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถ บิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี

ท่านพระปุณณมันตานีบุตรได้ข่าวว่า“พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จถึง พระนครสาวัตถีประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิก คฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี”

[๒๕๕] ลำดับนั้น ท่านพระปุณณมันตานีบุตรจึงเก็บงำเสนาสนะถือบาตร และจีวรจาริกไปโดยลำดับตามทางที่จะไปยังพระนครสาวัตถีถึงพระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี แล้วจึงเข้าไปเฝ้าพระผู้ มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ทรงยังท่านพระปุณณมันตานีบุตร ผู้นั่งแล้วให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาแล้วครั้งนั้นท่านพระปุณณมันตานีบุตรอันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาแล้ว ได้ยินดีชื่นชม พระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้า ลุกจากอาสนะ ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า ทำประทักษิณแล้วเข้าไปสู่ป่าอันธวันเพื่อพักผ่อนกลางวัน

{๒๙๕} [๒๕๖] ครั้งนั้น ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้แจ้งข่าวว่า “ข้าแต่ท่านพระสารีบุตร พระปุณณมันตานีบุตรที่ท่านได้ สรรเสริญอยู่เนือง ๆ นั้น บัดนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงชี้แจงให้ท่านเห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาแล้ว ท่านก็ยินดีชื่นชมพระ ภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้า ลุกจากอาสนะ ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า ทำประทักษิณแล้วหลีกไปสู่ป่าอันธวันเพื่อพักผ่อนกลางวัน”ลำดับนั้น ท่านพระสารีบุตรรีบถือผ้านิสีทนะแล้วติดตามท่านพระปุณณมันตานีบุตรไปข้างหลังๆ พอเห็นศีรษะกัน ครั้งนั้น ท่านพระปุณณมันตานีบุตร เข้าไปยังป่าอันธวันแล้วนั่งพักผ่อนกลางวันอยู่ที่โคนไม้แห่งหนึ่งแม้ท่าน พระสารีบุตรก็เข้าไปยังป่าอันธวันแล้วนั่งพักผ่อนกลางวันอยู่ที่โคนไม้แห่งหนึ่งเหมือนกัน

พระสารีบุตรสนทนากับพระปุณณมันตานีบุตร

{๒๙๖} ครั้งนั้นเป็นเวลาเย็น ท่านพระสารีบุตรออกจากที่พักผ่อนแล้วเข้าไปหา ท่านพระปุณณมันตานีบุตรถึงที่พัก ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับท่านพระปุณณ มันตานีบุตรครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนี่ง นั่งเรียบร้อยแล้วจึงถามท่านพระปุณณมันตานีบุตรดังนี้ว่า[๒๕๗] “ท่านผู้มีอายุ ท่านประพฤติพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาคเจ้าของเราหรือ”ท่านพระปุณณมันตานีบุตรตอบว่า “อย่างนั้น ท่านผู้มีอายุ”

“ท่านประพฤติพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อสีลวิสุทธิหรือ ท่านผู้มีอายุ”

“ไม่ใช่อย่างนั้น ท่านผู้มีอายุ”

“ท่านประพฤติพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อจิตตวิสุทธิหรือ ท่านผู้มีอายุ’“ไม่ใช่อย่างนั้น ท่านผู้มีอายุ”

“ถ้าเช่นนั้นท่านประพฤติพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อทิฏฐิวิสุทธิหรือ ท่านผู้มีอายุ”“ไม่ใช่อย่างนั้น ท่านผู้มีอายุ”

“ถ้าเช่นนั้นท่านประพฤติพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อ กังขาวิตรณวิสุทธิหรือ ท่านผู้มีอายุ”“ไม่ใช่อย่างนั้น ท่านผู้มีอายุ”

“ถ้าเช่นนั้นท่านประพฤติพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อ มัคคามัคคญาณทัสสนวิสุทธิหรือ ท่านผู้มีอายุ”“ไม่ใช่อย่างนั้น ท่านผู้มีอายุ”

“ถ้าเช่นนั้น ท่านประพฤติพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อปฏิปทา ญาณทัสสนวิสุทธิหรือ ท่านผู้มีอายุ”

“ไม่ใช่อย่างนั้น ท่านผู้มีอายุ”

“ถ้าเช่นนั้นท่านประพฤติพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อญาณ ทัสสนวิสุทธิหรือ ท่านผู้มีอายุ”“ไม่ใช่อย่างนั้น ท่านผู้มีอายุ”

พระสารีบุตรกล่าวว่า “ท่านผู้มีอายุ ผมถามท่านว่า ‘ท่านประพฤติ พรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อสีลวิสุทธิหรือ’ ท่านตอบผมว่าไม่ใช่ อย่างนั้น’ เมื่อผมถามท่านว่า ‘ท่านประพฤติพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาคเจ้า เพื่อจิตตวิสุทธิหรือ... เพื่อทิฏฐิวิสุทธิหรือ... เพื่อกังขาวิตรณวิสุทธิหรือ... เพื่อ มัคคามัคคญาณทัสสนวิสุทธิหรือ... เพื่อปฏิปทาญาณทัสสนวิสุทธิหรือ... เพื่อ ญาณทัสสนวิสุทธิหรือ’ ท่านก็ตอบผมว่า ‘ไม่ใช่อย่างนั้น ๆ, เมื่อเป็นเช่นนี้ ท่าน ประพฤติพรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่ออะไรเล่า”พระปุณณมันตานีบุตรกล่าวว่า “ท่านผู้มีอายุ ผมประพฤติพรหมจรรย์' ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่ออนุปาทาปรินิพพาน”“ท่านผู้มีอายุ สีลวิสุทธิเป็นอนุปาทาปรินิพพานหรือ”

“ไม่เป็น ท่านผู้มีอายุ”

“ท่านผู้มีอายุ จิตตวิสุทธิเป็นอนุปาทาปรินิพพานหรือ”

“ไม่เป็น ท่านผู้มีอายุ”

'“ท่านผู้มีอายุ ทิฏฐิวิสุทธิเป็นอนุปาทาปรินิพพานหรือ”

“ไม่เป็น ท่านผู้มีอายุ”

“ท่านผู้มีอายุ กังขาวิตรณวิสุทธิเป็นอนุปาทาปรินิพพานหรือ”

“ไม่เป็น ท่านผู้มีอายุ”

“ท่านผู้มีอายุ มัคคามัคคญาณทัสสนวิสุทธิเป็นอนุปาทาปรินิพพานหรือ”

“ไม่เป็น ท่านผู้มีอายุ”

“ท่านผู้มีอายุ ปฏิปทาญาณทัสสนวิสุทธิเป็นอนุปาทาปรินิพพานหรือ’’

“ไม่เป็น ท่านผู้มีอายุ”

“ท่านผู้มีอายุ ญาณทัสสนวิสุทธิเป็นอนุปาทาปรินิพพานหรือ”

“ไม่เป็น ท่านผู้มีอายุ”

“ท่านผู้มีอายุ ที่นอกไปจากธรรมเหล่านี้เป็นอนุปาทาปรินิพพานหรือ”

“ไม่เป็น ท่านผู้มีอายุ”

พระสารีบุตรกล่าวว่า “ท่านผู้มีอายุ ผมถามท่านว่า ‘สีลวิสุทธิเป็น อนุปาทาปรินิพพานหรือ’ ท่านก็ตอบผมว่า ‘ไม่เป็น’ ผมถามท่านว่า ‘จิตตวิสุทธิ เป็นอนุปาทาปรินิพพานหรือ ทิฏฐิวิสุทธิเป็นอนุปาทาปรินิพพานหรือ กังขาวิตรณวิสุทธิเป็นอนุปาทาปรินิพพานหรือ มัคคามัคคญาณทัสสนวิสุทธิ เป็นอนุปาทาปรินิพพานหรือ ปฏิปทาญาณทัสสนวิสุทธิเป็นอนุปาทา ปรินิพพานหรือ ญาณทัสสนวิสุทธิเป็นอนุปาทาปรินิพพานหรือ ที่นอกไปจากธรรมเหล่า นี้เป็นอนุปาทาปรินิพพานหรือ’ ท่านก็ตอบผมว่า ‘ไม่เป็น ๆ, เมื่อเป็นเช่นนี้ จะพึงเห็นเนื้อความของถ้อยคำที่ท่านกล่าวนี้ได้อย่างไรเล่า”{๒๙๗} [๒๕๘] พระปุณณมันตานีบุตรกล่าวว่า “ท่านผู้มีอายุ ถ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า จะพึงทรงบัญญัติสีลวิสุทธิว่าเป็นอนุปาทาปรินิพพานแล้วไซร้ ก็จะชื่อ ว่า ทรงบัญญัติธรรมที่ยังมีอุปาทานว่าเป็นอนุปาทาปรินิพพาน ถ้าจะพึงทรงบัญญัติจิตตวิสุทธิ... ทิฏฐิวิสุทธิ... กังขาวิตรณวิสุทธิ... มัคคามัคคญาณทัสสน วิสุทธิ...ปฏิปทาญาณทัสสนวิสุทธิ...ญาณทัสสนวิสุทธิว่าเป็นอนุปาทาปรินิพพาน แล้วไซร้ ก็จะชื่อว่าทรงบัญญัติธรรมที่ยังมีอุปาทานว่าเป็นอนุปาทาปรินิพพาน

ถ้าหากว่าธรรมนอกจากธรรมเหล่านี้ จักเป็นอนุปาทาปรินิพพานแล้วไซร้ ปุถุชน ก็จะชื่อว่าปรินิพพาน เพราะว่าปุถุชนไม่มีธรรมเหล่านี้ ท่านผู้มีอายุ ผมจะอุปมาให้ท่านฟัง บุรุษผู้เป็นวิญญูชนบางพวกในโลกนี้ย่อมรู้เนื้อความแห่งคำที่กล่าวแล้วด้วยอุปมา

อุปมาด้วยรถเจ็ดผลัด

{๒๙๘} [๒๕๙] ท่านผู้มีอายุ เปรียบเหมือนเมื่อพระเจ้าปเสนทิโกศลประทับอยู่ ในพระนครสาวัตถีทรงมีพระราชกรณียะด่วนบางอย่างเกิดขึ้นในเมืองสาเกต และ ในระหว่างพระนครสาวัตถีกับเมืองสาเกตนั้นจะต้องใช้รถถึง ๗ ผลัด ลำดับนั้น พระเจ้าปเสนทิโกศลเสด็จออกจากพระนครสาวัตถี ทรงรถพระที่นั่งผลัดที่ ๑ ที่ประตูพระราชวัง เสด็จถึงรถพระที่นั่งผลัดที่ ๒ ด้วยรถพระที่นั่งผลัดที่ ๑ ทรงปล่อยรถพระที่นั่งผลัดที่ ๑ ทรงรถพระที่นั่งผลัดที่ ๒ เสด็จถึงรถพระที่นั่ง ผลัดที่ ๓ ด้วยรถพระที่นั่งผลัดที่ ๒ ทรงปล่อยรถพระที่นั่งผลัดที่ ๒ ทรงรถ พระที่นั่งผลัดที่ ๓ เสด็จถึงรถพระที่นั่งผลัดที่ ๔ ด้วยรถพระที่นั่งผลัดที่

๓ ทรง ปล่อยรถพระที่นั่งผลัดที่ ๓ ทรงรถพระที่นั่งผลัดที่ ๔ เสด็จถึงรถพระที่นั่งผลัดที่ ๕ ด้วยรถพระที่นั่งผลัดที่ ๔ ทรงปล่อยรถพระที่นั่งผลัดที่ ๔ ทรงรถพระที่นั่ง ผลัดที่ ๕ เสด็จถึงรถพระที่นั่งผลัดที่ ๖ ด้วยรถพระที่นั่งผลัดที่ ๕ ทรงปล่อย รถพระที่นั่งผลัดที่ ๕ ทรงรถพระที่นั่งผลัดที่ ๖ เสด็จถึงรถพระที่นั่งผลัดที่ ๗ ด้วยรถพระที่นั่งผลัดที่ ๖ ทรงปล่อยรถพระที่นั่งผลัดที่ ๖ ทรงรถพระที่นั่งผลัดที่ ๗ เสด็จถึงเมืองสาเกตที่ประตูพระราชวังด้วยรถพระที่นั่งผลัดที่ ๗ ถ้าพวก มิตรอำมาตย์หรือพระญาติสาโลหิตจะพึงทูลถามพระองค์ ซึ่งเสด็จถึงประตูพระราชวังอย่างนี้ว่า ‘ข้าแต่มหาราชเจ้า พระองค์เสด็จมาจากพระนคร สาวัตถีถึงเมืองสาเกตที่ประตูพระราชวังด้วยรถพระที่นั่งผลัดนี้ผลัดเดียวหรือ’ ท่านผู้มีอายุ พระเจ้าปเสนทิโกศลจะตรัสตอบอย่างไร จึงจะชื่อว่าตรัสตอบ ถูกต้อง”

พระสารีบุตรตอบว่า “ท่านผู้มีอายุ พระเจ้าปเสนทิโกศลจะต้องตรัส ตอบอย่างนี้จึงจะชื่อว่าตรัสตอบถูกต้อง คือ ‘เมื่อฉันอยู่ในพระนครสาวัตถีนั้น มีกรณียะด่วนบางอย่างเกิดขึ้นในเมืองสาเกต ก็ในระหว่างพระนครสาวัตถีกับ เมืองสาเกตนั้นต้องใช้รถถึงเจ็ดผลัด เมื่อเป็นเช่นนั้น ฉันจึงออกจากพระนคร สาวัตถีขึ้นรถผลัดที่ ๑ ที่ประตูวังไปถึงรถผลัดที่ ๒ ด้วยรถผลัดที่ ๑ ปล่อยรถ ผลัดที่ ๑ ขึ้นรถผลัดที่ ๒ ไปถึงรถผลัดที่ ๓ ด้วยรถผลัดที่ ๒ ปล่อยรถผลัด ที่ ๒ ขึ้นรถผลัดที่ ๓ ไปถึงรถผลัดที่ ๔ ด้วยรถผลัดที่ ๓ ปล่อยรถผลัดที่ ๓ ขึ้นรถผลัดที่ ๔ ไปถึงรถผลัดที่ ๕ ด้วยรถผลัดที่ ๔ ปล่อยรถผลัดที่ ๔ ขึ้นรถผลัด ที่ ๕ ไปถึงรถผลัดที่ ๖ ด้วยรถผลัดที่ ๕ ปล่อยรถผลัดที่ ๕ ขึ้นรถผลัดที่ ๖ ไปถึงรถผลัดที่ ๗ ด้วยรถผลัดที่ ๖ ปล่อยรถผลัดที่ ๖ ขึ้นรถผลัดที่ ๗ ไปถึง เมืองสาเกตที่ประตูวังด้วยรถผลัดที่ ๗’ ท่านผู้มีอายุ พระเจ้าปเสนทิโกศลจะ ต้องตรัสตอบอย่างนี้จึงจะชื่อว่าตรัสตอบถูกต้อง”

“ท่านผู้มีอายุข้อนี้ก็ฉันนั้น สีลวิสุทธิเป็นประโยชน์แก่จิตตวิสุทธิ จิตตวิสุทธิเป็นประโยชน์แก่ทิฏฐิวิสุทธิ ทิฏฐิวิสุทธิเป็นประโยชน์แก่กังขาวิตรณวิสุทธิ กังขาวิตรณวิสุทธิเป็นประโยชน์แก่มัคคามัคคญาณทัสสนวิสุทธิ มัคคามัคคญาณทัสสนวิสุทธิเป็นประโยชน์แก่ปฏิปทาญาณทัสสนวิสุทธิ ปฏิปทาญาณทัสสนวิสุทธิเป็นประโยชน์แก่ญาณทัสสนวิสุทธิญาณ ทัสสนวิสุทธิเป็นประโยชน์แก่อนุปาทาปรินิพพาน ท่านผู้มีอายุผมประพฤติ พรหมจรรย์ในพระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่ออนุปาทาปรินิพพาน”

กล่าวชื่นชมสุภาษิตของกันและกัน

{๒๙๙} [๒๖๐] เมื่อท่านพระปุณณมันตานีบุตรกล่าวอย่างนี้แล้ว ท่านพระสารีบุตรจึงถามว่า “ท่านผู้มีอายุ ท่านชื่ออะไร และเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ รู้จักท่านว่าอย่างไร”

ท่านพระปุณณมันตานีบุตรตอบว่า “ท่านผู้มีอายุ ผมชื่อปุณณะ แต่ เพื่อนร่วมพรหมจรรย์รู้จักผมว่ามันตานีบุตร”

ท่านพระสารีบุตรกล่าวว่า “น่าอัศจรรย์นัก ท่านผู้มีอายุ น่าแปลกใจนัก ท่านผู้มีอายุปัญหาอันลึกซึ้งอันท่านพระปุณณมันตานีบุตรได้เลือกเฟ้นมา ตอบแล้วด้วยปัญญาอันลึกซึ้ง เยี่ยงพระสาวกผู้ได้สดับแล้วผู้รู้ทั่วถึงคำสอนของ พระศาสดาโดยถ่องแท้จะพึงตอบฉะนั้น เป็นลาภของเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ ทั้งหลายเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลายได้ดีแล้ว ที่ได้พบเห็น ได้นั่งใกล้ ท่านพระปุณณมันตานีบุตร แม้หากว่าเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลายจะเทิดทูนท่านพระปุณณมันตานีบุตรไว้บนศีรษะดังเทริดผ้า จึงจะได้พบเห็น ได้นั่งใกล้ แม้ข้อนั้นก็นับว่าเป็นลาภของเธอเหล่านั้น เธอเหล่านั้นได้ดีแล้ว อนึ่ง นับว่าเป็นลาภของพวกผมด้วย แม้พวกผมก็ได้ดีแล้วด้วย ที่ได้พบเห็น ได้นั่ง ใกล้ท่านพระปุณณมันตานีบุตร”

{๓๐๐} เมื่อท่านพระสารีบุตรกล่าวอย่างนี้แล้ว ท่านพระปุณณมันตานีบุตรจึง ถามดังนี้ว่า “ท่านผู้มีอายุ ท่านชื่ออะไร และเพื่อนร่วมพรหมจรรย์รู้จักท่าน ว่าอย่างไร”

ท่านพระสารีบุตรตอบว่า “ท่านผู้มีอายุ ผมชื่ออุปติสสะ แต่พวกเพื่อน ร่วมพรหมจรรย์รู้จักผมว่าสารีบุตร”

ท่านพระปุณณมันตานีบุตรกล่าวว่า “ท่านผู้เจริญผมกำลังพูดอยู่ กับท่านผู้เป็นสาวกผู้ทรงคุณคล้ายกับพระศาสดา ก็มิได้ทราบเลยว่าเป็นท่านพระสารีบุตร ถ้าผมทราบว่าเป็นท่านพระสารีบุตรแล้ว คำที่พูดไปเพียงเท่านี้ คงไม่แจ่มแจ้งแก่ผมได้ น่าอัศจรรย์นัก น่าแปลกใจนัก ปัญหาอันลึกซึ้งอัน ท่านพระสารีบุตรได้เลือกเฟ้นมาถามแล้วด้วยปัญญาอันลึกซึ้ง เยี่ยงพระสาวก ผู้ได้สดับแล้วผู้รู้ทั่วถึงคำสอนของพระศาสดาโดยถ่องแท้จะพึงถามฉะนั้น เป็น ลาภของเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลาย เพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลายได้ดีแล้ว ที่ได้พบเห็นได้นั่งใกล้ท่านพระสารีบุตร แม้หากว่าเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ ทั้งหลายจะเทิดทูนท่านพระสารีบุตรไว้บนศีรษะดังเทริดผ้า จึงจะได้พบเห็น ได้นั่งใกล้ แม้ข้อนั้นก็นับว่าเป็นลาภของเธอเหล่านั้น เธอเหล่านั้นได้ดีแล้ว อนึ่ง

นับว่าเป็นลาภของพวกผมด้วย แม้พวกผมก็ได้ดีแล้วด้วยที่ได้พบเห็น ได้นั่งใกล้ ท่านพระสารีบุตร”

พระมหานาคทั้งสองนั้น ต่างชื่นชมสุภาษิตของกันและกันด้วยประการ ฉะนี้แล

จบ รถวินีตสูตรที่ ๔

๕. นิวาปสูตร

ว่าด้วยเหยื่อล่อเนื้อ

{๓๐๑} [๒๖๑] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายมาว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับ พระดำรัสของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พรานเนื้อจะได้ปลูกหญ้าไว้สำหรับฝูงเนื้อด้วยคิดว่า ‘ฝูงเนื้อเมื่อกินหญ้าที่เราปลูกไว้นี้จงมีอายุยั่งยืน มีผิวพรรณ มีชีวิตอยู่ ยืนนาน’ ดังนี้ก็หาไม่ โดยที่แท้ พรานเนื้อปลูกหญ้าไว้สำหรับฝูงเนื้อด้วยมี ความประสงค์ว่า ‘ฝูงเนื้อเข้ามายังป่าหญ้าที่เราปลูกไว้นี้แล้ว จักลืมตัวกินหญ้า เมื่อเข้ามาลืมตัวกินหญ้า ก็จักมัวเมา เมื่อมัวเมาแแล้วก็จักประมาท เมื่อประมาทแล้วก็จักถูกเราทำเอาได้ตามชอบใจในป่าหญ้านี้’{๓๐๒} [๒๖๒] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บรรดาฝูงเนื้อเหล่านั้นฝูงเนื้อฝูงแรก เข้าไปยังทุ่งหญ้าที่พรานเนื้อปลูกไว้นั้น ลืมตัวกินหญ้าอยู่เมื่อเข้าไปแล้ว ลืมตัวกินหญ้าอยู่ก็มัวเมา เมื่อมัวเมาแล้วก็ประมาท เมื่อประมาทแล้วก็ถูก