๕. นิวาปสูตร เล่ม ๑๒

นับว่าเป็นลาภของพวกผมด้วย แม้พวกผมก็ได้ดีแล้วด้วยที่ได้พบเห็น ได้นั่งใกล้ ท่านพระสารีบุตร”

พระมหานาคทั้งสองนั้น ต่างชื่นชมสุภาษิตของกันและกันด้วยประการ ฉะนี้แล

จบ รถวินีตสูตรที่ ๔

๕. นิวาปสูตร

ว่าด้วยเหยื่อล่อเนื้อ

{๓๐๑} [๒๖๑] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายมาว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับ พระดำรัสของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พรานเนื้อจะได้ปลูกหญ้าไว้สำหรับฝูงเนื้อด้วยคิดว่า ‘ฝูงเนื้อเมื่อกินหญ้าที่เราปลูกไว้นี้จงมีอายุยั่งยืน มีผิวพรรณ มีชีวิตอยู่ ยืนนาน’ ดังนี้ก็หาไม่ โดยที่แท้ พรานเนื้อปลูกหญ้าไว้สำหรับฝูงเนื้อด้วยมี ความประสงค์ว่า ‘ฝูงเนื้อเข้ามายังป่าหญ้าที่เราปลูกไว้นี้แล้ว จักลืมตัวกินหญ้า เมื่อเข้ามาลืมตัวกินหญ้า ก็จักมัวเมา เมื่อมัวเมาแแล้วก็จักประมาท เมื่อประมาทแล้วก็จักถูกเราทำเอาได้ตามชอบใจในป่าหญ้านี้’{๓๐๒} [๒๖๒] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บรรดาฝูงเนื้อเหล่านั้นฝูงเนื้อฝูงแรก เข้าไปยังทุ่งหญ้าที่พรานเนื้อปลูกไว้นั้น ลืมตัวกินหญ้าอยู่เมื่อเข้าไปแล้ว ลืมตัวกินหญ้าอยู่ก็มัวเมา เมื่อมัวเมาแล้วก็ประมาท เมื่อประมาทแล้วก็ถูก

พรานเนื้อทำเอาได้ตามชอบใจในทุ่งหญ้านั้นเมื่อเป็นเช่นนี้ ฝูงเนื้อฝูงแรก นั้นก็ไม่รอดพ้นอำนาจของพรานเนื้อไปได้

{๓๐๓} [๒๖๓] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฝูงเนื้อฝูงที่ ๒ คิดเห็นร่วมกันอย่างนี้ว่า ‘ฝูง เนื้อฝูงแรกเข้าไปยังทุ่งหญ้าที่พรานเนื้อปลูกไว้นั้น ลืมตัวกินหญ้าอยู่ เมื่อ เข้าไปแล้วลืมตัวกินหญ้าอยู่ก็มัวเมา เมื่อมัวเมาแล้วก็ประมาท เมื่อประมาท แล้วก็ถูกพรานเนื้อทำเอาได้ตามชอบใจในทุ่งหญ้านั้น เมื่อเป็นเช่นนั้น ฝูงเนื้อ ฝูงแรกจึงไม่รอดพ้นอำนาจของพรานเนื้อไปได้ ถ้ากระไร พวกเราต้องเว้น จากการกินหญ้าเสียโดยประการทั้งปวง เมื่อเว้นจากการกินหญ้าที่เป็นภัยแล้ว พึงเข้าไปอยู่ราวป่ากัน, ครั้นคิดดังนี้แล้ว จึงเว้นจากการกินหญ้าเสียโดยประการทั้งปวง เมื่อเว้นจากการกินหญ้าที่เป็นภัยแล้ว

ก็เข้าไปอยู่ราวป่ากัน ครั้นถึงเดือนท้ายฤดูร้อน เป็นเวลาที่หญ้าและนํ้าหมดไป ฝูงเนื้อเหล่านั้น ก็มีร่างกายซูบผอม เมื่อมีร่างกายซูบผอม กำลังเรี่ยวแรงก็หมดไป เมื่อกำลังเรี่ยวแรงหมดไป จึงพากันกลับมายังทุ่งหญ้าที่พรานเนื้อปลูกไว้นั้นอีก ฝูงเนื้อเหล่านั้นพากันเข้าไปในทุ่งหญ้านั้น ก็ลืมตัวกินหญ้าอยู่ เมื่อเข้าไปแล้วลืมตัวกิน หญ้าอยู่ก็มัวเมา เมื่อมัวเมาแล้วก็ประมาท เมื่อประมาทแล้วก็ถูกพรานเนื้อ ทำเอาได้ตามชอบใจในทุ่งหญ้านั้น เมื่อเป็นเช่นนั้น แม้ฝูงเนื้อฝูงที่ ๒ นั้นก็ ไม่รอดพ้นอำนาจของพรานเนื้อไปได้{๓๐๔} [๒๖๔] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฝูงเนื้อฝูงที่ ๓ คิดเห็นร่วมกันอย่างนี้ว่า

‘ฝูงเนื้อฝูงแรกเข้าไปยังทุ่งหญ้าที่พรานเนื้อปลูกไว้นั้น ลืมตัวกินหญ้าอยู่ เมื่อ เข้าไปแล้วลืมตัวกินหญ้าอยู่ก็มัวเมา เมื่อมัวเมาแล้วก็ประมาท เมื่อประมาทแล้ว ก็ถูกพรานเนื้อทำเอาได้ตามชอบใจในทุ่งหญ้านั้น เมื่อเป็นเช่นนั้น ฝูงเนื้อฝูงแรก จึงไม่รอดพ้นอำนาจของพรานเนื้อไปได้ อนึ่ง ฝูงเนื้อฝูงที่ ๒ ก็คิดเห็นร่วมกันอย่างนี้ว่า ‘ฝูงเนื้อฝูงแรกเข้าไปยังทุ่งหญ้าที่พรานเนื้อปลูกไว้นั้น ลืมตัวกินหญ้าอยู่ เมื่อเข้าไปแล้วลืมตัวกินหญ้าอยู่ก็มัวเมา เมื่อมัวเมาแล้วก็ประมาท เมื่อประมาทแล้วก็ถูกพรานเนื้อทำเอาได้ตามชอบใจในทุ่งหญ้านั้น

เมื่อเป็นเช่นนั้น ฝูงเนื้อฝูงแรกจึงไม่รอดพ้นอำนาจของพรานเนื้อไปได้ ถ้ากระไร พวกเราต้องเว้นจากการกินหญ้าเสียโดยประการทั้งปวง เมื่อเว้นจากการกินหญ้าที่เป็นภัยแล้ว พึงเข้าไปอยู่ราวป่ากัน, ครั้นคิดดังนี้แล้ว จึงเว้นจากการกินหญ้าเสียโดยประการทั้งปวง เมื่อเว้นจากการกินหญ้าที่เป็นภัยแล้ว ก็เข้าไปอยู่ราวป่ากัน ครั้นถึงเดือนท้ายฤดูร้อน เป็นเวลาที่หญ้าและน้ำหมดไป ฝูงเนื้อเหล่านั้นก็มีร่างกายซูบผอม เมื่อมีร่างกายซูบผอม กำลังเรี่ยวแรงก็ หมดไป เมื่อกำลังเรี่ยวแรงหมดไป จึงพากันกลับมายังทุ่งหญ้าที่พรานเนื้อ ปลูกไว้นั้นอีก ฝูงเนื้อเหล่านั้นพากันเข้าไปในทุ่งหญ้านั้นก็ลืมตัวกินหญ้าอยู่

เมื่อเข้าไปแล้วลืมตัวกินหญ้าอยู่ก็มัวเมา เมื่อมัวเมาแล้วก็ประมาท เมื่อประมาทแล้ว ก็ถูกพรานเนื้อทำเอาได้ตามชอบใจในทุ่งหญ้านั้น เมื่อเป็นเช่นนั้น แม้ฝูงเนื้อฝูงที่ ๒ นั้น ก็ไม่รอดพ้นอำนาจของพรานเนื้อไปได้ ถ้ากระไร พวกเราต้อง ซุ่มอาศัยอยู่ใกล้ ๆ ทุ่งหญ้าที่พรานเนื้อปลูกไว้นั้น ครั้นซุ่มอาศัยอยู่ใกล้ ๆ ทุ่ง หญ้านั้นแล้ว พวกเราจะไม่เข้าไปยังทุ่งหญ้าที่พรานเนื้อปลูกไว้นั้น จักไม่ลืม ตัวกินหญ้าอยู่ เมื่อไม่เข้าไป ไม่ลืมตัวกินหญ้าอยู่ ก็จักไม่มัวเมา เมื่อไม่มัวเมาก็จักไม่ประมาท เมื่อไม่ประมาท ก็จักไม่ถูกพรานเนื้อทำได้ตามชอบใจ ในทุ่งหญ้านั้น’ ครั้นคิดดังนี้แล้ว ฝูงเนื้อเหล่านั้นก็เข้าไปซุ่มอาศัยอยู่ใกล้ๆ

ทุ่ง หญ้าที่พรานเนื้อปลูกไว้นั้น ครั้นเข้าไปซุ่มอาศัยอยู่ใกล้ ๆ ทุ่งหญ้านั้นแล้ว ก็ไม่เข้าไปยังทุ่งหญ้าที่พรานเนื้อปลูกไว้นั้น ไม่ลืมตัวกินหญ้าอยู่ เมื่อไม่เข้าไป ยังทุ่งหญ้านั้น ไม่ลืมตัวกินหญ้าอยู่ ก็ไม่มัวเมา เมื่อไม่มัวเมา ก็ไม่ประมาท เมื่อไม่ประมาท ก็ไม่ถูกพรานเนื้อทำเอาได้ตามชอบใจในทุ่งหญ้านั้นดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทีนั้น พรานเนื้อกับบริวารได้คิดว่า ‘ฝูงเนื้อฝูงที่ ๓ นี้คงจะแกมโกง คล้ายกับมีฤทธิ์ ไม่ใช่สัตว์ธรรมดา จึงกินหญ้าที่ปลูกไว้นี้ได้ เราไม่ทราบทางมาทางไปของพวกมัน อย่ากระนั้นเลย เราควรใช้ข่ายไม้ขัด ขนาดใหญ่ ๆ ล้อมทุ่งหญ้าที่ปลูกไว้นี้ให้รอบไปทั้งทุ่ง บางทีเราจะพบที่อยู่ของ ฝูงเนื้อฝูงที่ ๓ ในที่ซึ่งเราจะไปจับเอาได้’ ครั้นคิดฉะนี้แล้ว พวกเขาก็ช่วยกัน

ใช้ข่ายไม้ขัดขนาดใหญ่ ๆ ล้อมทุ่งหญ้าที่ปลูกไว้นั้นรอบไปทั้งทุ่ง พรานเนื้อ กับบริวารก็ได้พบที่อยู่ของฝูงเนื้อฝูงที่ ๓ ในที่ซึ่งเขาไปจับเอาได้แล้ว เมื่อเป็นเช่นนี้ แม้ฝูงเนื้อฝูงที่ ๓ นั้นก็ไม่รอดพ้นอำนาจของพรานเนื้อไปได้

{๓๐๕} [๒๖๕] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฝูงเนื้อฝูงที่ ๔ คิดเห็นร่วมกันอย่างนี้ว่า ‘ฝูง เนื้อฝูงแรกเข้าไปยังทุ่งหญ้าที่พรานเนื้อปลูกไว้นั้น ลืมตัวกินหญ้าอยู่ ... เมื่อเป็นเช่นนั้น ฝูงเนื้อฝูงแรกจึงไม่รอดพ้นอำนาจของพรานเนื้อไปได้ อนึ่ง ฝูงเนื้อฝูงที่ ๒ ก็คิดเห็นร่วมกันอย่างนี้ว่า ‘ฝูงเนื้อฝูงแรกเข้าไปยังทุ่งหญ้าที่ พรานเนื้อปลูกไว้นั้น ลืมตัวกินหญ้าอยู่ ... เมื่อเป็นเช่นนั้น แม้ฝูงเนื้อฝูง ที่ ๒ นั้นก็ไม่รอดพ้นอำนาจของพรานเนื้อไปได้ อนึ่ง ฝูงเนื้อฝูงที่ ๓ ก็คิด เห็นร่วมกันอย่างนี้ว่า ‘ฝูงเนื้อฝูงแรกเข้าไปยังทุ่งหญ้าที่พรานเนื้อปลูกไว้นั้น ลืมตัวกินหญ้าอยู่ ... เมื่อเป็นเช่นนั้น ฝูงเนื้อฝูงแรกจึงไม่รอดพ้นอำนาจของ พรานเนื้อไปได้

อนึ่ง ฝูงเนื้อฝูงที่ ๒ ก็คิดเห็นร่วมกันอย่างนี้ว่า ‘ฝูงเนื้อฝูงแรกเข้าไปยังทุ่งหญ้าที่พรานเนื้อปลูกไว้นั้น ลืมตัวกินหญ้าอยู่ ... เมื่อเป็นเช่นนั้น แม้ฝูงเนื้อฝูงที่ ๒ นั้น ก็ไม่รอดพ้นอำนาจของพรานเนื้อไปได้ ถ้ากระไร พวกเราต้องซุ่มอาศัยอยู่ใกล้ ๆ ทุ่งหญ้าที่พรานเนื้อปลูกไว้นั้น ครั้นชุ่มอาศัยอยู่ใกล้ๆ ทุ่งหญ้านั้นแล้ว พวกเราจะไม่เข้าไปยังทุ่งหญ้าที่พรานเนื้อปลูกไว้นั้น จักไม่ลืมตัวกินหญ้าอยู่ เมื่อไม่เข้าไป ไม่ลืมตัวกินหญ้าอยู่ ก็จักไม่มัวเมา เมื่อไม่มัวเมา ก็จักไม่ประมาท เมื่อไม่ประมาท ก็จักไม่ถูกพรานเนื้อทำได้ ตามชอบใจในทุ่งหญ้านั้น, ครั้นคิดดังนี้แล้ว ฝูงเนื้อเหล่านั้นก็เข้าไปซุ่มอาศัย

อยู่ใกล้ ๆ ทุ่งหญ้าที่พรานเนื้อปลูกไว้นั้น ครั้นเข้าไปซุ่มอาศัยอยู่ใกล้ ๆ ทุ่งหญ้านั้นแล้ว ก็ไม่เข้าไปยังทุ่งหญ้าที่พรานเนื้อปลูกไว้นั้น ไม่ลืมตัวกินหญ้าอยู่ เมื่อ ไม่เข้าไปยังทุ่งหญ้านั้น ไม่ลืมตัวกินหญ้าอยู่ ก็ไม่มัวเมาเมื่อไม่มัวเมา ก็ไม่ประมาท เมื่อไม่ประมาท ก็ไม่ถูกพรานเนื้อทำเอาได้ตามชอบใจในทุ่งหญ้านั้น ทีนั้น พรานเนื้อกับบริวารได้คิดว่า ‘ฝูงเนื้อฝูงที่ ๓ นี้คงจะแกมโกง ... บางทีเราจะพบที่อยู่ของฝูงเนื้อฝูงที่ ๓ ในที่ซึ่งเราจะไปจับเอาได้’ ครั้นคิด ฉะนี้แล้ว พวกเขาก็ช่วยกันใช้ข่ายไม้ขัดขนาดใหญ่ ๆ ล้อมทุ่งหญ้าที่ปลูกไว้นั้น

รอบไปทั้งทุ่ง พรานเนื้อกับบริวารก็ได้พบที่อยู่ของฝูงเนื้อฝูงที่ ๓ ในที่ซึ่งเขาไปจับเอาได้แล้ว เมื่อเป็นเช่นนี้ แม้ฝูงเนื้อฝูงที่ ๓ นั้นก็ไม่รอดพ้นอำนาจของ พรานเนื้อไปได้ ถ้ากระไร เราควรอาศัยอยู่ในที่ซึ่งพรานเนื้อกับบริวารไปไม่ถึง ครั้นอาศัยอยู่ในที่นั้นแล้ว ต้องไม่เข้าไปยังทุ่งหญ้าที่พรานเนื้อปลูกไว้นั้น เมื่อไม่ลืมตัวกินหญ้า ก็จักไม่มัวเมา เมื่อไม่มัวเมา ก็จักไม่ประมาท เมื่อไม่ประมาท ก็จักไม่ถูกพรานเนื้อทำเอาได้ตามชอบใจในทุ่งหญ้านั้น’ ครั้นคิดดังนี้แล้ว ฝูงเนื้อเหล่านั้นก็พากันอาศัยอยู่ในที่ซี่งพรานเนื้อกับบริวารไปไม่ถึง ครั้นอาศัยอยู่ ในที่นั้นแล้ว ก็ไม่เข้าไปยังทุ่งหญ้าที่พรานเนื้อปลูกไว้นั้น

ไม่ลืมตัวกินหญ้าอยู่ เมื่อไม่เข้าไปยังทุ่งหญ้านั้น ไม่ลืมตัวกินหญ้าอยู่ ก็ไม่มัวเมา เมื่อไม่มัวเมา ก็ไม่ประมาท เมื่อไม่ประมาท ก็ไม่ถูกพรานเนื้อทำเอาได้ตามชอบใจในทุ่งหญ้านั้นดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทีนั้น พรานเนื้อกับบริวารคิดเห็นว่า “ฝูงเนื้อฝูงที่ ๔ นี้คงจะแกมโกง คล้ายกับมีฤทธิ์ ไม่ใช่สัตว์ธรรมดา จึงกินหญ้าที่ปลูกไว้นี้ได้ อนึ่ง เราก็ไม่ทราบทางมาทางไปของพวกมัน อย่ากระนั้นเลย เราควรใช้ข่ายไม้ขัดขนาดใหญ่ ๆ ล้อมทุ่งหญ้าที่ปลูกไว้นี้ให้รอบไปทั้งทุ่ง บางทีเราจะพบที่อยู่ของฝูงเนื้อฝูงที่ ๔ ในที่ซี่งเราจะไปจับเอาได้’ ครั้นคิดฉะนี้แล้ว พวกเขาก็ช่วยกันใช้ข่ายไม้ขัดขนาดใหญ่

ๆ ล้อมทุ่งหญ้าที่ปลูกไว้นั้นรอบไปทั้งทุ่ง แต่ก็หาได้พบที่อยู่ของฝูงเนื้อฝูงที่ ๔ ในที่ซึ่งตนจะไปจับเอาได้ไม่ ทีนั้น พรานเนื้อกับบริวารจึงตกลงกันว่า ‘ถ้าเราขืนรบกวนฝูงเนื้อฝูงที่ ๔ พวกมันถูกรบกวน แล้วก็จะพลอยรบกวนฝูงเนื้ออื่น ๆ ไปด้วย ฝูงเนื้อทั้งหลายคงไปจากทุ่งหญ้าที่ ปลูกไว้หมดสิ้น อย่ากระนั้นเลย เราวางเฉยฝูงเนื้อฝูงที่ ๔ เสียเถิด, ครั้นคิดดังนี้แล้ว พรานเนื้อกับบริวารก็วางเฉยฝูงเนื้อฝูงที่ ๔ เสีย เมื่อเป็นเช่นนี้ ฝูงเนื้อฝูงที่ ๔ ก็รอดพ้นจากอำนาจของพรานเนื้อไปได้{๓๐๖} [๒๖๖] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุปมานี้เราแต่งขึ้นเพื่อให้เข้าใจเนื้อความได้ชัดเจนขึ้น ในคำอุปมานั้นมีอธิบายดังนี้

คำว่า ‘ทุ่งหญ้า’ นั่นเป็นชื่อของกามคุณ ๕

คำว่า ‘พรานเนื้อ’ นั่นเป็นชื่อของมารผู้ใจบาป

คำว่า ‘บริวารของพรานเนื้อ’ นั่นเป็นชื่อของบริวารของมาร

คำว่า ‘ฝูงเนื้อ’ นั่นเป็นชื่อของสมณพราหมณ์ทั้งหลาย

อุปมาสมณพราหมณ์กับฝูงเนื้อ

{๓๐๗} [๒๖๗] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในสมณพราหมณ์เหล่านั้น สมณพราหมณ์ พวกที่ ๑ เข้าไปหาเหยื่อที่มารล่อไว้และกามคุณ ๕ อันเป็นโลกามิสแล้วลืมตัว บริโภคกามคุณ ๕ เมื่อสมณพราหมณ์เหล่านั้นเข้าไปหากามคุณ ๕ นั้นแล้ว ลืมตัวบริโภคกามคุณ ๕ อยู่ก็มัวเมาเมื่อมัวเมาก็ประมาทเมื่อประมาท ก็ถูกมารทำเอาได้ตามใจชอบในกามคุณ ๕นั้น เมื่อเป็นเช่นนี้ สมณพราหมณ์ พวกที่หนึ่งนั้น ก็ไม่พ้นอำนาจของมารไปได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลายเรากล่าว สมณพราหมณ์พวกที่หนึ่งนี้ว่าเปรียบเหมือนฝูงเนื้อฝูงที่ ๑ นั้น

{๓๐๘} [๒๖๘] ดูก่อนภิกษุทั้งหลายสมณพราหมณ์พวกที่ ๒ คิดเหมือนกัน อย่างนี้ว่า ‘สมณพราหมณ์พวกที่ ๑ เข้าไปหาเหยื่อที่มารล่อไว้และกามคุณ ๕ อันเป็นโลกามิสแล้วลืมตัวบริโภคกามคุณ ๕ เมื่อสมณพราหมณ์เหล่านั้น เข้าไปหากามคุณ ๕ นั้นแล้ว ลืมตัวบริโภคกามคุณ ๕ อยู่ก็มัวเมา เมื่อมัวเมาก็ประมาท เมื่อประมาท ก็ถูกมารทำเอาได้ตามใจชอบในกามคุณ ๕ นั้น เมื่อเป็นเช่นนี้ สมณพราหมณ์พวกที่ ๑ นั้นก็ไม่พ้นอำนาจของมารไปได้ ถ้ากระไร เราต้องงดเว้นจากการบริโภคกามคุณ ๕ อันเป็นโลกามิสเสียทั้งสิ้น เมื่องดเว้นจากการบริโภคที่เป็นภัยแล้วต้องเข้าไปอาศัยอยู่ราวป่า’ ครั้นคิดดังนี้แล้ว จึงงดเว้นจากการบริโภคกามคุณ ๕ อันเป็นโลกามิสเสียทั้งสิ้น เมื่องดเว้นจาก การบริโภคกามคุณ ๕ อันเป็นโลกามิสเสียทั้งสิ้น งดเว้นจากการบริโภคที่เป็นภัยแล้ว ก็เข้าไปอาศัยอยู่ราวป่า เธอเหล่านั้นมีผักดองเป็นภักษาบ้าง มีข้าวฟ่างเป็นภักษาบ้าง มีลูกเดือยเป็นภักษาบ้าง มีกากข้าวเป็นภักษาบ้าง มี

สาหร่ายเป็นภักษาบ้าง มีรำเป็นภักษาบ้าง มีข้าวตังเป็นภักษาบ้าง มีกำยานเป็นภักษาบ้าง มีหญ้าเป็นภักษาบ้าง มีโคมัยเป็นภักษาบ้าง มีเหง้าไม้และผลไม้ในป่าเป็นอาหาร บริโภคผลไม้หล่น ยังอัตภาพให้เป็นไปอยู่ในราวป่านั้น ครั้นถึงเดือนท้ายฤดูร้อนซึ่งเป็นเวลาที่หญ้าและน้ำหมดไป เธอ เหล่านั้นก็มีร่างกายซูบผอม เมื่อมีร่างกายซูบผอม กำลังเรี่ยวแรงก็หมดไป เมื่อกำลังเรี่ยวแรงหมดไป เจโตวิมุตติ ก็เสื่อม เมื่อเจโตวิมุตติเสื่อมแล้ว พวกเธอก็หันกลับเข้าหากามคุณ๕ อันเป็นโลกามิสนั้นอีก เมื่อเข้าหาแล้ว ก็ลืมตัวบริโภคกามคุณ ๕ เมื่อลืมตัวบริโภคกามคุณ ๕ อยู่ก็มัวเมา เมื่อมัวเมา ก็ประมาทเมื่อประมาทก็ถูกมารทำเอาได้ตามชอบใจในกามคุณ

๕ นั้น เมื่อเป็นเช่นนี้ แม้สมณพราหมณ์พวกที่ ๒ นั้น ก็ไม่พ้นอำนาจของมารไปได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวสมณพราหมณ์พวกที่ ๒ นี้ว่าเปรียบเหมือน ฝูงเนื้อฝูงที่ ๒ นั้น{๓๐๙} [๒๖๙] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมณพราหมณ์พวกที่ ๓ คิดเหมือนกัน อย่างนี้ว่า ‘สมณพราหมณ์พวกที่ ๑ เข้าไปหาเหยื่อที่มารล่อไว้และกามคุณ ๕ อันเป็นโลกามิสแล้วลืมตัวบริโภคกามคุณ ๕ เมื่อสมณพราหมณ์เหล่านั้นเข้าไป หากามคุณ ๕ นั้นแล้วลืมตัวบริโภคกามคุณ ๕ อยู่ก็มัวเมา เมื่อมัวเมา ก็ประมาท เมื่อประมาท ก็ถูกมารทำเอาได้ตามใจชอบในกามคุณ ๕ นั้น เมื่อเป็นเช่นนี้ สมณพราหมณ์พวกที่ ๑ นั้นก็ไม่พ้นอำนาจของมารไปได้ ส่วน สมณพราหมณ์พวกที่ ๒ คิดเห็นร่วมกันอย่างนี้ว่า “สมณพราหมณ์พวกที่ ๑ เข้าไปหาเหยื่อที่มารล่อไว้และกามคุณ ๕ อันเป็นโลกามิส แล้วลืมตัวบริโภค กามคุณ ๕ เมื่อสมณพราหมณ์เหล่านั้นเข้าไปหากามคุณ ๕ นั้นแล้วลืมตัว บริโภคกามคุณ ๕ อยู่ก็มัวเมา เมื่อมัวเมา ก็ประมาท เมื่อประมาท ก็ถูก มารทำเอาได้ตามใจชอบในกามคุณ ๕ นั้น เมื่อเป็นเช่นนี้ สมณพราหมณ์พวก

ที่ ๑ นั้นก็ไม่พ้นอำนาจของมารไปได้ ถ้ากระไร เราต้องงดเว้นจากการบริโภคกามคุณ ๕ อันเป็นโลกามิสเสียทั้งสิ้น เมื่องดเว้นจากการบริโภคที่เป็นภัยแล้ว ต้องเข้าไปอาศัยอยู่ราวป่า’ ครั้นคิดดังนี้แล้ว จึงงดเว้นจากการบริโภคกามคุณ ๕ อันเป็นโลกามิสเสียทั้งสิ้น เมื่องดเว้นจากการบริโภคกามคุณ ๕ อันเป็นโลกามิสเสียทั้งสิ้น งดเว้นจากการบริโภคที่เป็นภัยแล้ว ก็เข้าไปอาศัยอยู่ราวป่า เธอเหล่านั้นมีผักดองเป็นภักษาบ้าง มีข้าวฟ่างเป็นภักษาบ้าง มีลูกเดือยเป็น ภักษาบ้าง มีกากข้าวเป็นภักษาบ้าง มีสาหร่ายเป็นภักษาบ้าง มีรำเป็นภักษาบ้าง มีข้าวตังเป็นภักษาบ้าง มีกำยานเป็นภักษาบ้าง มีหญ้าเป็นภักษาบ้าง

มีโคมัยเป็นภักษาบ้าง มีเหง้าไม้และผลไม้ในป่าเป็นอาหาร บริโภคผลไม้หล่น ยังอัตภาพให้เป็นไปอยู่ในราวป่านั้น ครั้นถึงเดือนท้ายฤดูร้อน ซึ่งเป็นเวลาที่ หญ้าและนํ้าหมดไป เธอเหล่านั้นก็มีร่างกายซูบผอม เมื่อมีร่างกายซูบผอม กำลังเรี่ยวแรงก็หมดไป เมื่อกำลังเรี่ยวแรงหมดไป เจโตวิมุตติก็เสื่อม เมื่อเจโตวิมุตติเสื่อมแล้ว พวกเธอก็หันกลับเข้าหากามคุณ ๕ อันเป็นโลกามิสนั้น อีกเมื่อเข้าหาแล้ว ก็ลืมตัวบริโภคกามคุณ ๕ เมื่อลืมตัวบริโภคกามคุณ ๕ อยู่ ก็มัวเมา เมื่อมัวเมา ก็ประมาท เมื่อประมาท ก็ถูกมารทำเอาได้ตามชอบใจ ในกามคุณ ๕ นั้น เมื่อเป็นเช่นนี้ แม้สมณพราหมณ์พวกที่ ๒ นั้นก็ไม่พ้น

อำนาจของมารไปได้ ถ้ากระไร เราจะต้องอาศัยอยู่ใกล้ ๆ เหยื่อและกามคุณ ๕ อันเป็นโลกามิสของมารนั้น ครั้นอาศัยอยู่ในที่นั้นแล้ว ก็ไม่เข้าหาเหยื่อและกามคุณ ๕ อันเป็นโลกามิสของมารนั้น ไม่ลืมตัวบริโภคกามคุณ ๕ เมื่อไม่ลืมตัว บริโภคกามคุณ ๕ อยู่ ก็จักไม่มัวเมา เมื่อไม่มัวเมา ก็จักไม่ประมาท เมื่อไม่ประมาท ก็จักไม่ถูกมารทำเอาได้ตามชอบใจในกามคุณ ๕ นั้น,ครั้นคิดดังนี้แล้ว สมณพราหมณ์เหล่านั้นก็อาศัยอยู่ใกล้ ๆ เหยื่อและกามคุณ ๕ อันเป็นโลกามิสของมารนั้น ครั้นอาศัยอยู่ในที่นั้นแล้ว ก็ไม่เข้าหากามคุณ ๕ อันเป็นโลกามิสของมารนั้น เมื่อไม่ลืมตัวบริโภคกามคุณ ๕ อยู่ ก็ไม่มัวเมา เมื่อไม่มัวเมา ก็ไม่ประมาท เมื่อไม่ประมาท ก็ไม่ถูกมารทำเอา

ได้ตามชอบใจในกามคุณ ๕ นั้น แต่ว่าสมณพราหมณ์เหล่านั้นมีความคิดเห็น อย่างนี้ว่า ‘โลกเที่ยง’ บ้าง ‘โลกไม่เที่ยง’ บ้าง โลกมีที่สุด’บ้าง โลกไม่มีที่สุด’ บ้าง ‘ชีพก็อันนั้น สรีระก็อันนั้น’ บ้าง ‘ชีพก็อย่างหนึ่ง สรีระก็อย่างหนึ่ง’ บ้าง ‘สัตว์หลังจากตายแล้วเกิดอีก’ บ้าง ‘สัตว์หลังตายแล้วไม่เกิดอีก’ บ้าง ‘สัตว์หลัง จากตายแล้วเกิดอีกก็มี ไม่เกิดอีกก็มี’ บ้าง ‘สัตว์หลังจากตายแล้วจะว่าเกิด อีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่’ บ้าง เมื่อเป็นเช่นนี้ สมณพราหมณ์พวกที่ ๓ นั้นก็ ไม่พ้นอำนาจของมารไปได้ ดูก่อนกิกษุทั้งหลาย เรากล่าวสมณพราหมณ์พวกที่ ๓ นี้ว่าเปรียบเหมือนฝูงเนื้อฝูงที่ ๓ นั้น

{๓๑๐} [๒๗๐] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมณพราหมณ์พวกที่ ๔ คิดเหมือนกัน อย่างนี้ว่า ‘สมณพราหมณ์พวกที่ ๑ เข้าไปหาเหยื่อที่มารล่อไว้และกามคุณ ๕ อันเป็นโลกามิส แล้วลืมตัวบริโภคกามคุณ ๕ เมื่อสมณพราหมณ์เหล่านั้น เข้าไปหากามคุณ ๕ นั้น แล้วลืมตัวบริโภคกามคุณ ๕ อยู่ก็มัวเมา เมื่อมัวเมา ก็ประมาท เมื่อประมาทก็ถูกมารทำเอาได้ตามใจชอบในกามคุณ ๕ นั้น เมื่อเป็นเช่นนี้สมณพราหมณ์พวกที่ ๑ นั้นก็ไม่พ้นอำนาจของมารไปได้ ส่วนสมณพราหมณ์พวกที่ ๒ คิดเห็นร่วมกันอย่างนี้ว่า ‘สมณพราหมณ์พวกที่ ๑ เข้าไปหาเหยื่อที่มารล่อไว้และกามคุณ ๕ อันเป็นโลกามิสแล้ว ลืมตัว บริโภคกามคุณ ๕ เมื่อสมณพราหมณ์เหล่านั้นเข้าไปหากามคุณ

๕ นั้นแล้ว ลืมตัวบริโภคกามคุณ ๕ อยู่ก็มัวเมา เมื่อมัวเมาก็ประมาท เมื่อประมาทก็ถูก มารทำเอาได้ตามใจชอบในกามคุณ ๕ นั้น เมื่อเป็นเช่นนี้ สมณพราหมณ์พวกที่ ๑ นั้นก็ไม่พ้นอำนาจของมารไปได้ ถ้ากระไร เราต้องงดเว้นจากการบริโภคกามคุณ ๕ อันเป็นโลกามิสเสียทั้งสิ้น เมื่องดเว้นจากการบริโภคที่เป็นภัย แล้วต้องเข้าไปอาศัยอยู่ราวป่า’ ครั้นคิดดังนี้แล้ว จึงงดเว้นจากการบริโภคกามคุณ ๕ อันเป็นโลกามิสเสียทั้งสิ้น เมื่องดเว้นจากการบริโภคกามคุณ ๕ อันเป็นโลกามิสเสียทั้งสิ้น งดเว้นจากการบริโภคที่เป็นภัยแล้ว ก็เข้าไปอาศัยอยู่ราวป่า เธอเหล่านั้นมีผักดองเป็นภักษาบ้าง มีข้าวฟ่างเป็นภักษาบ้าง มีลูกเดือยเป็นภักษาบ้าง มีกากข้าวเป็นภักษาบ้าง มีสาหร่ายเป็นภักษาบ้าง

มีรำเป็นภักษาบ้าง มีข้าวตังเป็นภักษาบ้าง มีกำยานเป็นภักษาบ้าง มีหญ้าเป็นภักษาบ้าง มีโคมัยเป็นภักษาบ้าง มีเหง้าไม้และผลไม้ในป่าเป็นอาหาร บริโภคผลไม้หล่น ยังอัตภาพให้เป็นไปอยู่ในราวป่านั้น ครั้นถึงเดือนท้ายฤดูร้อน ซึ่งเป็นเวลาที่หญ้าและนํ้าหมดไป เธอเหล่านั้นก็มีร่างกายซูบผอม เมื่อมีร่างกายซูบผอม กำลังเรี่ยวแรงก็หมดไป เมื่อกำลังเรี่ยวแรงหมดไป เจโตวิมุตติก็เสื่อม เมื่อเจโตวิมุตติเสื่อมแล้ว พวกเธอก็หันกลับเข้าหากามคุณ ๕ อันเป็นโลกามิสนั้นอีก เมื่อเข้าหาแล้วก็ลืมตัวบริโภคกามคุณ ๕ เมื่อลืมตัว บริโภคกามคุณ ๕ อยู่ ก็มัวเมา เมื่อมัวเมา ก็ประมาท เมื่อประมาท ก็ถูกมารทำเอาได้ตามชอบใจในกามคุณ

๕ นั้น เมื่อเป็นเช่นนี้ แม้สมณพราหมณ์พวก ที่ ๒ นั้นก็ไม่พ้นอำนาจของมารไปได้ ถ้ากระไร เราจะต้องอาศัยอยู่ใกล้ ๆ เหยื่อ และกามคุณ ๕ อันเป็นโลกามิสของมารนั้น ครั้นอาศัยอยู่ในที่นั้นแล้วก็ไม่ เข้าหาเหยื่อและกามคุณ ๕ อันเป็นโลกามิสของมารนั้น ไม่ลืมตัวบริโภคกามคุณ ๕ เมื่อไม่ลืมตัวบริโภคกามคุณ ๕ อยู่ ก็จักไม่มัวเมา เมื่อไม่มัวเมา ก็จักไม่ประมาท เมื่อไม่ประมาทก็จักไม่ถูกมารทำเอาได้ตามชอบใจใน กามคุณ ๕ นั้น, ครั้นคิดดังนี้แล้ว สมณพราหมณ์เหล่านั้นก็อาศัยอยู่ใกล้ๆ เหยื่อ และกามคุณ ๕ อันเป็นโลกามิสของมารนั้น ครั้นอาศัยอยู่ในที่นั้นแล้ว ก็ไม่เข้าหากามคุณ ๕ อันเป็นโลกามิสของมาร

เมื่อไม่ลืมตัวบริโภคกามคุณ ๕ อยู่ ก็ไม่มัวเมา เมื่อไม่มัวเมา ก็ไม่ประมาท เมื่อไม่ประมาท ก็ไม่ถูกมารทำเอา ได้ตามชอบใจในกามคุณ ๕ นั้น แต่ว่าสมณพราหมณ์เหล่านั้น มีความคิดเห็น อย่างนี้ว่า ‘โลกเที่ยง’ บ้าง ‘โลกไม่เที่ยง’ บ้าง ‘โลกมีที่สุด’ บ้าง ‘โลกไม่มีที่สุด’ บ้าง ‘ชีพก็อันนั้น สรีระก็อันนั้น’ บ้าง ‘ชีพก็อย่างหนึ่ง สรีระก็อย่างหนึ่ง’ บ้าง ‘สัตว์หลังจากตายแล้วเกิดอีก’ บ้าง ‘สัตว์หลังตายแล้วไม่เกิดอีก’ บ้าง ‘สัตว์ หลังจากตายแล้วเกิดอีกก็มี ไม่เกิดอีกก็มี’ บ้าง ‘สัตว์หลังจากตาย แล้วจะว่า เกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่’ บ้าง เมื่อเป็นเช่นนี้ สมณพราหมณ์พวกที่ ๓ นั้นก็ไม่พ้นอำนาจของมารไปได้ อย่ากระนั้นเลย เราต้องอาศัยอยู่ในที่ซึ่งมาร และบริวารของมารไปไม่ถึง ครั้นอาศัยอยู่ในที่นั้นแล้วก็ไม่เข้าหาเหยื่อและ

กามคุณ ๕ อันเป็นโลกามิสของมารนั้น ไม่ลืมตัวบริโภคกามคุณ ๕ เมื่อไม่เข้าหา ไม่ลืมตัวบริโภคกามคุณ ๕ อยู่ก็จักไม่มัวเมา เมื่อไม่มัวเมา ก็จักไม่ประมาท เมื่อไม่ประมาทก็จักไม่ถูกมารทำเอาได้ตามชอบใจในกามคุณ ๕ นั้น,

ครั้นคิดดังนี้แล้วสมณพราหมณ์เหล่านั้น ก็อาศัยอยู่ในที่ซึ่งมารและบริวารของมารไปไม่ถึง เมื่ออาศัยในที่นั้นแล้วก็ไม่เข้าหาเหยื่อและกามคุณ ๕ อันเป็นโลกามิสของมารนั้น ไม่ลืมตัวบริโภคกามคุณ ๕ เมื่อไม่ลืมตัวบริโภคกามคุณ ๕ อยู่ ก็ไม่มัวเมา เมื่อไม่มัวเมา ก็ไม่ประมาท เมื่อไม่ประมาท ก็ ไม่ถูกมารทำเอาได้ตามชอบใจในกามคุณ ๕ นั้น เมื่อเป็นเช่นนี้ สมณพราหมณ์ พวกที่ ๔ นั้นก็พ้นอำนาจของมารไปได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวสมณพราหมณ์พวกที่ ๔ นี้ว่าเปรียบเหมือนฝูงเนื้อฝูงที่ ๔ นั้น

ที่ซึ่งมารและบริวารของมารไปไม่ถึง

{๓๑๑} [๒๗๑] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ที่ซึ่งมารและบริวารของมารไปไม่ถึง เป็นอย่างไร

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้สงัดแล้วจากกาม สงัดแล้วจากอกุศลธรรม บรรลุปฐมฌานที่มิวิตก มิวิจาร มีปีติและสุขอันเกิดแต่วิเวกอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เรากล่าวว่าได้ทำมารให้ตาบอด คือ ทำลายดวงตาของมารจนไม่เห็นร่องรอย ถึงการที่มารผู้มีใจบาปมองไม่เห็น

มีอีกข้อหนี่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุบรรลุทุติยฌานที่มีความผ่องใสในภายใน มีภาวะที่จิตเป็นเอกผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร เพราะวิตกวิจารสงบไป มีปีติและสุขอันเกิดแต่สมาธิอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เรากล่าวว่าได้ทำ

มารให้ตาบอด คือ ทำลายดวงตาของมารจนไม่เห็นร่องรอย ถึงการที่มารผู้มีใจบาปมองไม่เห็น

มีอีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุมีอุเบกขา มีสติ มีสัมปชัญญะ เสวยสุขด้วยนามกาย เพราะปีติสิ้นไปบรรลุตติยฌานที่พระอริยะทั้งหลายสรรเสริญว่า ‘ผู้ได้ฌานนี้เป็นผู้มีอุเบกขา มีสติ อยู่เป็นสุข, ดังนี้อยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เรากล่าวว่าได้ทำมารให้ตาบอด คือ ทำลายดวงตาของมารจนไม่เห็น ร่องรอย ถึงการที่มารผู้มีใจบาปมองไม่เห็นมีอีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุบรรลุจตุตถฌานที่ไม่มีทุกข์ไม่มีสุข มี สติบริสุทธิ์เพราะอุเบกขา เพราะละสุขละทุกข์ได้และเพราะโสมนัสโทมนัสดับไปก่อนแล้วอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เรากล่าวว่าได้ทำมารให้ตาบอด คือ ทำลายดวงตาของมารจนไม่เห็นร่องรอย

ถึงการที่มารผู้มีใจบาปมองไม่เห็นมีอีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย เพราะล่วงรูปสัญญาโดยประการทั้งปวง เพราะปฏิฆสัญญาดับไป เพราะไม่ใส่ใจถึงนานัตตสัญญา ภิกษุเข้าถึงอากาสานัญจายตนะโดยมนสิการว่า ‘อนนฺโต อากาโส อากาศไม่มีที่สุด’ ดังนี้อยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เรากล่าวว่าได้ทำมารให้ตาบอด คือ ทำลายดวงตาของมารจนไม่เห็นร่องรอย ถึงการที่มารผู้มีใจบาปมองไม่เห็นมีอีกข้อหนึ่งภิกษุทั้งหลายเพราะล่วงอากาสานัญจายตนะโดย ประการทั้งปวง ภิกษุเข้าถึงวิญญาณัญจายตนะโดยมนสิการว่า ‘อนนฺตํ วิญฺญาณํ วิญญาณไม่มีที่สุด, ดังนี้อยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เรากล่าวว่า ได้ทำมารให้ตาบอด คือ ทำลายดวงตาของมารจนไม่เห็นร่องรอย ถึงการที่มารผู้มีใจบาปมองไม่เห็นมีอีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย เพราะล่วงวิญญาณัญจายตนะโดยประการทั้งปวง ภิกษุเข้าถึงอากิญจัญญายตนะโดยมนสิการว่า ‘นตฺถิ กิญฺจิ ไม่มีอะไร, ดังนี้อยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เรากล่าวว่าได้ทำมารให้ตาบอด คือ ทำลายดวงตาของมารจนไม่เห็นร่องรอย ถึงการที่มารผู้มีใจบาปมองไม่เห็น

มีอีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย เพราะล่วงอากิญจัญญายตนะโดยประการทั้งปวง ภิกษุเข้าถึงเนวสัญญานาสัญญายตนะอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เรากล่าวว่าได้ทำมารให้ตาบอด คือ ทำลายดวงตาของมารจนไม่เห็นร่องรอย ถึงการที่มารผู้มีใจบาปมองไม่เห็น

มีอีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลายเพราะล่วงเนวสัญญานาสัญญายตนะได้ โดยประการทั้งปวง ภิกษุเข้าถึงสัญญาเวทยิตนิโรธ อยู่ก็อาสวะทั้งหลาย ของเธอย่อมเป็นอันสิ้นไปแล้ว เพราะเห็นด้วยปัญญา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้เรากล่าวว่าได้ทำมารให้ตาบอด คือ ทำลายดวงตาของมารจนไม่เห็นร่องรอย ถึงการที่มารผู้มีใจบาปมองไม่เห็น เป็นผู้ข้ามพ้นตัณหาอันเป็นเหตุให้ข้องอยู่ในอารมณ์ต่าง ๆ ในโลกได้แล้ว”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสพระพุทธพจน์นี้แล้ว ภิกษุเหล่านั้นยินดีชื่นชม พระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วแล

จบ นิวาปสูตรที่ ๕

๖. ปาสราสิสูตร

อุปมาด้วยกองบ่วงดักสัตว์

{๓๑๒} [๒๗๒] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นเป็นเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงครองอันตรวาสกถือบาตรจีวร แล้วเสด็จเข้าไปยังพระนครสาวัตถีเพื่อบิณฑบาต ครั้งนั้นแลภิกษุหลายรูปเข้าไปหาท่านพระอานนท์