๖. อากังเขยยสูตร เล่ม ๑๒

ธรรมปริยายของท่านพระสารีบุตรนี้แล้วเหมือนหนึ่งว่าจะดื่มจะกลืนไว้ ด้วยวาจาและใจว่า ‘ดีทีเดียวหนอ ท่านผู้เจริญ ที่ท่านพระสารีบุตรผู้เป็น เพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทำให้เราทั้งหลายออกจากอกุศล ให้ตั้งอยู่ในกุศล”

พระมหานาคทั้งสอง นั้นต่างยินดีชื่นชมสุภาษิตของกันและกันด้วย

ประการฉะนี้แล

จบ อนังคณสูตรที่ ๕

๖. อากังเขยยสูตร

ว่าด้วยข้อที่พึงหวังได้ ๑๗ อย่าง

{๗๓} [๖๔] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูล รับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “พระพุทธเจ้าข้า”พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระพุทธพจน์ดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงเป็นผู้มีศีลสมบูรณ์มีปาติโมกข์สมบูรณ์อยู่เถิด จงเป็นผู้สำรวมในปาติโมกขสังวรศีล ถึงพร้อมด้วยอาจาระและโคจรอยู่เถิด จงเป็นผู้มีปกติเห็นภัยในโทษผิดแม้เพียงเล็กน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลายเถิด

{๗๔} [๖๕] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุจะพึงหวังว่า ‘ขอให้เราเป็นที่รัก เป็นที่ชอบใจ เป็นที่เคารพ และเป็นผู้ควรยกย่องของเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลาย, ดังนี้ ภิกษุนั้นก็พึงทำให้บริบูรณในศีล หมั่นประกอบธรรมเครื่องระงับจิตของตน ไม่ทำฌานให้เหินห่าง ประกอบด้วยวิปัสสนา เพิ่มพูนการ อยู่สุญญาคาร เถิด (๑){๗๕} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุจะพึงหวังว่า ‘ขอให้เราได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร, ดังนี้ ภิกษุนั้นก็พึงทำให้บริบูรณ์ใน ศีล หมั่นประกอบธรรมเครื่องระงับจิตของตน ไม่ทำฌานให้เหินห่าง ประกอบ ด้วยวิปัสสนา เพิ่มพูนการอยู่สุญญาคารเถิด (๒)

{๗๖} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุจะพึงหวังว่า ‘เราบริโภคจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขารของเทวดาหรือมนุษย์เหล่าใด ขอ ให้สักการะเหล่านั้นของเทวดาและมนุษย์เหล่านั้นพึงมีผลมากมีอานิสงส์มากเถิด, ดังนี้ ภิกษุนั้นก็พึงทำให้บริบูรณ์ในศีล หมั่นประกอบธรรมเครื่อง ระงับจิตของตน ไม่ทำฌานให้เหินห่าง ประกอบด้วยวิปัสสนา เพิ่มพูนการอยู่สุญญาคารเถิด (๓){๗๗} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุจะพึงหวังว่า ‘ญาติและสาโลหิตของเรา เหล่าใดล่วงลับทำกาละไปแล้ว ยังมีจิตเลื่อมใสระลึกถึงเราอยู่ ขอให้ความระลึกถึงด้วยจิตอันเลื่อมใสของญาติและสาโลหิตเหล่านั้น พึงมีผลมากมี อานิสงส์มากเถิด, ดังนี้ ภิกษุนั้นก็พึงทำให้บริบูรณ์ในศีล หมั่นประกอบ ธรรมเครื่องระงับจิตของตน ไม่ทำฌานให้เหินห่าง ประกอบด้วยวิปัสสนา เพิ่มพูนการอยู่สุญญาคารเถิด (๔){๗๘} [๖๖] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุจะพึงหวังว่า ‘ขอให้เราเป็นผู้ข่ม ความไม่ยินดีและความยินดีได้ อนึ่ง ความไม่ยินดีอย่าครอบงำเราได้ เรา

พึงครอบงำย่ำยีความไม่ยินดีที่เกิดขึ้นแล้วอยู่ได้’ ดังนี้ ภิกษุนั้นก็พึงทำให้ บริบูรณ์ในศีล หมั่นประกอบธรรมเครื่องระงับจิตของตน ไม่ทำฌานให้เหินห่าง ประกอบด้วยวิปัสสนา เพิ่มพูนการอยู่สุญญาคารเถิด (๕)

{๗๙} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุจะพึงหวังว่า ‘ขอให้เราเป็นผู้ข่มความกลัว และความขลาดได้ อนึ่ง ความกลัวและความขลาดอย่าครอบงำเราได้ เรา พึงครอบงำย่ำยีความกลัวและความขลาดที่เกิดขึ้นแล้วอยู่ได้’ ดังนี้ ภิกษุนั้น ก็พึงทำให้บริบูรณ์ในศีล หมั่นประกอบธรรมเครื่องระงับจิตของตน ไม่ทำฌานให้เหินห่าง ประกอบด้วยวิปัสสนา เพิ่มพูนการอยู่สุญญาคารเถิด (๖){๘๐} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุจะพึงหวังว่า ‘ขอให้เราเป็นผู้ได้ฌาน ๔ ที่ก้าวล่วงกามาวจรจิตเป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบันตามความปรารถนา โดยไม่ยาก ไม่ลำบาก’ ดังนี้ ภิกษุนั้นก็พึงทำให้บริบูรณ์ในศีล หมั่นประกอบธรรมเครื่องระงับจิตของตน

ไม่ทำฌานให้เหินห่าง ประกอบด้วยวิปัสสนา เพิ่มพูนการอยู่สุญญาคารเถิด (๗){๘๑} ดูก่อนภิกษุทั้งหลายถ้าภิกษุจะพึงหวังว่า ‘ขอให้เราได้สัมผัสด้วย กาย ซึ่งวิโมกข์ ที่สงบเป็นธรรมที่ไม่มีรูปเพราะก้าวล่วงรูปาวจรฌานมา แล้วอยู่’ ดังนี้ ภิกษุนั้นก็พึงทำให้บริบูรณ์ในศีล หมั่นประกอบธรรมเครื่อง ระงับจิตของตน ไม่ทำฌานให้เหินห่าง ประกอบด้วยวิปัสสนา เพิ่มพูน การอยู่สุญญาคารเถิด (๘){๘๒} [๖๗] ดูก่อนภิกษุทั้งหลายถ้าภิกษุจะพึงหวังว่า‘ขอให้เราได้เป็น พระโสดาบัน ผู้มีอันไม่ตกต่ำเป็นธรรมดาเป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ใน

ภายหน้าเพราะสังโยชน์ ๓ สิ้นไป, ดังนี้ ภิกษุนั้นก็พึงทำให้บริบูรณ์ในศีล หมั่นประกอบธรรมเครื่องระงับจิตของตน ไม่ทำฌานให้เหินห่าง ประกอบ ด้วยวิปัสสนา เพิ่มพูนการอยู่สุญญาคารเถิด (๙)

{๘๓} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุจะพึงหวังว่า‘ขอให้เราได้เป็นพระ สกทาคามี เพราะสังโยชน์ ๓ สิ้นไป เพราะราคะ โทสะ โมหะเบาบาง กลับมายังโลกนี้คราวเดียวเท่านั้นแล้วพึงทำที่สุดทุกข์ได้เถิด, ดังนี้ ภิกษุนั้น ก็พึงทำให้บริบูรณ์ในศีล หมั่นประกอบธรรมเครื่องระงับจิตของตน ไม่ทำ ฌานให้เหินห่าง ประกอบด้วยวิปัสสนา เพิ่มพูนการอยู่สุญญาควรเถิด (๑๐){๘๔} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุจะพึงหวังว่า ‘ขอให้เราได้เป็นโอปปาติกสัตว์ เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ สิ้นไปพึงปรินิพพานในภพนั้นมีอันไม่ กลับมาจากโลกนั้นเป็นธรรมดา, ดังนี้ ภิกษุนั้นก็พึงทำให้บริบูรณ์ในศีล หมั่นประกอบธรรมเครื่องระงับจิตของตน ไม่ทำฌานให้เหินห่าง ประกอบด้วยวิปัสสนา เพิ่มพูนการอยู่สุญญาคารเถิด (๑๑)

{๘๕} [๖๘] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุจะพึงหวังว่า ‘ขอให้เราได้บรรลุ อิทธิวิธีหลายประการ คือ คนเดียวทำให้เป็นหลายคนก็ได้ หลายคนทำให้ เป็นคนเดียวก็ได้ จะปรากฏตัวหรือหายตัว ทะลุฝา ทะลุกำแพง ทะลุภูเขา ไปได้ไม่ติดขัดเหมือนไปในที่ว่างก็ได้ผุดขึ้นดำลงในแผ่นดินเหมือนในนํ้า ก็ได้ เดินบนนํ้าไม่แตกเหมือนเดินบนแผ่นดินก็ได้ นั่งขัดสมาธิเหาะไปใน อากาศเหมือนสกุณปักษีก็ได้ใช้ฝ่ามือลูบคลำดวงจันทร์ดวงอาทิตย์ซึ่งมี ฤทธิ์มากมีอานุภาพมากก็ได้ใช้อำนาจทางกายไปตลอดถึงพรหมโลกก็ได้, ดังนี้ ภิกษุนั้นก็พึงทำให้บริบูรณในศีล หมั่นประกอบธรรมเครื่องระงับจิต ของตน ไม่ทำฌานให้เหินห่างประกอบด้วยวิปัสสนา เพิ่มพูนการอยู่ สุญญาคารเถิด (๑๒){๘๖} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุจะพึงหวังว่า ‘ขอให้เราได้ยินเสียง ๒ ชนิด คือ เสียงทิพย์และเสียงมนุษย์ทั้งที่อยู่ไกลและใกล้ได้ด้วยทิพพโสตธาตุ อันบริสุทธิ์ล่วงโสตวิสัยของมนุษย์, ดังนี้ ภิกษุนั้นก็พึงทำให้บริบูรณ์ในศีล หมั่นประกอบธรรมเครื่องระงับจิตของตน ไม่ทำฌานให้เหินห่าง ประกอบ ด้วยวิปัสสนา เพิ่มพูนการอยู่สุญญาคารเถิด (๑๓)

{๘๗} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุจะพึงหวังว่า ‘ขอให้เรากำหนดรู้ใจของสัตว์ อื่นของบุคคลอื่นด้วยใจได้ คือ จิตมีราคะก็รู้ว่าจิตมีราคะ หรือจิตปราศจาก

ราคะก็รู้ว่าจิตปราศจากราคะ จิตมีโทสะก็รู้ว่าจิตมีโทสะ หรือจิตปราศจากโทสะก็รู้ว่าจิตปราศจากโทสะ จิตมีโมหะก็รู้ว่าจิตมีโมหะ หรือจิตปราศจากโมหะก็รู้ว่าจิตปราศจากโมหะ จิตหดหู่ก็รู้ว่าจิตหดหู่ หรือจิตฟุ้งซ่านก็รู้ว่าจิตฟุ้งซ่าน จิตเป็นมหัคคตะก็รู้ว่าจิตเป็นมหัคคตะ หรือจิตไม่เป็นมหัคคตะก็รู้ว่า จิตไม่เป็นมหัคคตะ จิตมีจิตอื่นยิ่งกว่าก็รู้ว่าจิตมีจิตอื่นยิ่งกว่า หรือจิตไม่มีจิต อื่นยิ่งกว่าก็รู้ว่าจิตไม่มีจิตอื่นยิ่งกว่า จิตเป็นสมาธิก็รู้ว่าจิตเป็นสมาธิ หรือจิตไม่เป็นสมาธิก็รู้ว่าจิตไม่เป็นสมาธิ จิตหลุดพ้นก็รู้ว่าจิตหลุดพ้น หรือจิตไม่หลุดพ้นก็รู้ว่าจิตไม่หลุดพ้น’

ดังนี้ ภิกษุนั้นพึงทำให้บริบูรณ์ในศีล หมั่น ประกอบธรรมเครื่องระงับจิตของตน ไม่ทำฌานให้เหินห่าง ประกอบด้วยวิปัสสนา เพิ่มพูนการอยู่สุญญาคารเถิด (๑๔){๘๘}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุจะพึงหวังว่า ‘ขอให้เราระลึกชาติก่อนได้เป็นอันมาก คือ ระลึกชาติได้หนึ่งชาติบ้าง สองชาติบ้าง สามชาติบ้าง สี่ชาติบ้าง ห้าชาติบ้าง สิบชาติบ้างยี่สิบชาติบ้างสามสิบชาติบ้าง สี่สิบชาติบ้าง ห้าสิบชาติบ้าง ร้อยชาติบ้าง พันชาติบ้าง แสนชาติบ้าง ตลอดสังวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้างตลอดวิวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้างตลอด สังวัฏฏวิวัฏฏกัป เป็นอันมากบ้างว่า ‘ในภพโน้นเราได้มีชื่ออย่างนั้น มีโคตรอย่างนั้น มีผิวพรรณอย่างนั้น มีอาหารอย่างนั้น เสวยสุขทุกข์อย่างนั้น ๆ มีกำหนดอายุเพียงเท่านั้น ครั้นจุติจากภพนั้นแล้วได้ไปเกิดในภพโน้น แม้ ในภพโน้นนั้นเราก็ได้มีชื่ออย่างนั้น มีโคตรอย่างนั้น มีผิวพรรณอย่างนั้น

มีอาหารอย่างนั้น เสวยสุขทุกข์อย่างนั้นๆ มีกำหนดอายุเพียงเท่านั้น ครั้นจุติจากภพโน้นนั้นแล้ว จึงได้มาเกิดในภพนี้, เราพึงระลึกชาติก่อนได้เป็น อันมากพร้อมทั้งอาการ (คือวรรณะเป็นต้น) พร้อมทั้งอุเทศ (คือชื่อและโคตร) ด้วยประการฉะนี้’ ดังนี้ ภิกษุนั้นก็พึงทำให้บริบูรณ์ในศีล หมั่นประกอบ ธรรมเครื่องระงับจิตของตน ไม่ทำฌานให้เหินห่าง ประกอบด้วยวิปัสสนา เพิ่มพูนการอยู่สุญญาคารเถิด (๑๕)

{๘๙}ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุจะพึงหวังว่า ‘ขอให้เราได้เห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังอุบัติ เลว ประณีต มีผิวพรรณดี มีผิวพรรณทราม ได้ดี ตกยาก ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์ พึงรู้ชัดซึ่งหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรมได้ว่า ‘หมู่สัตว์เหล่านี้หนอประกอบด้วยกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต ว่าร้ายพระอริยเจ้า เป็นมิจฉาทิฏฐิ ยึดถือการกระทำด้วยอำนาจมิจฉาทิฏฐิ หมู่สัตว์เหล่านั้นหลังจากตายไปจึงเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก’ หรือว่า ‘หมู่สัตว์เหล่านี้ประกอบด้วยกายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต ไม่ว่าร้ายพระอริยเจ้า เป็นสัมมาทิฏฐิ ยึดถือการกระทำด้วยอำนาจสัมมาทิฏฐิ

หมู่สัตว์เหล่านั้นหลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์’ เราพึงเห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังอุบัติ เลว ประณีต มีผิวพรรณดี มีผิวพรรณทราม ได้ดี ตกยาก ด้วย ทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์พึงรู้ชัดซึ่งหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตาม กรรมได้ด้วยประการฉะนี้’ ดังนี้ภิกษุนั้นก็พึงทำให้บริบูรณ์ในศีล หมั่นประกอบธรรมเครื่องระงับจิตของตน ไม่ทำฌานให้เหินห่างประกอบด้วยวิปัสสนา เพิ่มพูนการอยู่สุญญาคารเถิด (๑๖){๙๐} [๖๙] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุจะพึงหวังว่า ‘ขอให้เราทำให้แจ้ง ซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป

ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้,ดังนี้ภิกษุนั้นก็พึงทำให้ บริบูรณ์ในศีล หมั่นประกอบธรรมเครื่องระงับจิตของตน ไม่ทำฌานให้เหินห่าง ประกอบด้วยวิปัสสนา เพิ่มพูนการอยู่สุญญาคารเถิด (๑๗)

คำที่เรากล่าวแล้วว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงเป็นผู้มีศีลสมบูรณ์ มีปาติโมกข์สมบูรณ์อยู่เถิด จงเป็นผู้สำรวมในปาติโมกขสังวรศีล ถึงพร้อมด้วยอาจาระและโคจรอยู่เถิด จงเป็นผู้มีปกติเห็นภัยในโทษผิดแม้เพียงเล็กน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลายเถิด, ดังนี้ เราอาศัยอำนาจประโยชน์นี้จึงได้กล่าวแล้วฉะนี้แล”พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้แล้วภิกษุเหล่านั้นยินดี ชื่นชมพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วแล

จบ อากังเขยยสูตรที่ ๖

๗. วัตถูปมสูตร

ว่าด้วยข้ออุปมาด้วยผ้า

{๙๑} [๗๐] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนี่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถิ ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระกาคเจ้า ตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย,,ภิกษุเหล่านั้นทูลรับ พระดำรัสของพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “พระพุทธเจ้าข้า”{๙๒} พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงได้ตรัสพระพุทธพจน์ดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผ้าที่สกปรกมีมลทินจับ ช่างย้อมนำผ้านั้นใส่ลงในน้ำย้อมชนิดใดๆ ไม่ว่าจะ เป็นสีเขียว สีเหลือง สีแดง หรือสีชมพู ผ้านั้นก็พึงมีสีที่ย้อมได้ไม่ดี มีสี