๘. สัลเลขสูตร เล่ม ๑๒

๘. สัลเลขสูตร

ว่าด้วยธรรมเครื่องขัดเกลากิเลส

{๑๐๐} [๘๑] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นเป็นเวลาเย็น ท่าน พระมหาจุนทะออกจากที่พักผ่อนแล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณที่สมควรข้างหนึ่ง ท่าน พระมหาจุนทะนั่งเรียบร้อยแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ทิฏฐิเหล่านี้ มีมากอย่างเกิดขึ้นอยู่ในโลก ประกอบด้วยการกล่าวปรารภอัตตา บ้างประกอบด้วยการกล่าวปรารภโลก บ้าง เมื่อภิกษุมนสิการเฉพาะเบื้องต้นเท่านั้นหรือ จึงมีการละทิฏฐิเหล่านั้น มีการสละคืนทิฏฐิเหล่านั้นได้ด้วยอุบายอย่างนี้

พระพุทธเจ้าข้า”{๑๐๑} [๘๒] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนจุนทะ ทิฏฐิเหล่านี้มีมาก อย่างเกิดขึ้นอยู่ในโลก ประกอบด้วยการกล่าวปรารภอัตตาบ้าง ประกอบ ด้วยการกล่าวปรารภโลกบ้าง ก็ทิฏฐิเหล่านั้นเกิดขึ้นในอารมณ์ใด นอนเนื่อง อยู่ในอารมณ์ใด และฟุ้งขึ้นอยู่ในอารมณ์ใด เมื่อภิกษุพิจารณาเห็นอารมณ์ นั้นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นมิใช่ของเรา เรามิใช่ นั่น นั่นมิใช่ตัวตนของเรา, ดังนี้ จึงจะมีการละทิฏฐิเหล่านั้น มีการสละ คืนทิฏฐิแหล่านั้นได้ด้วยอุบายอย่างนี้

รูปฌานและอรูปฌานมิใช่ธรรมเครื่องขัดเกลา

{๑๐๒} ดูก่อนจุนทะ ก็ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้แลที่ภิกษุบางรูปในพระธรรมวินัย นี้จะพึงสงัดแล้วจากกาม สงัดแล้วจากอกุศลธรรม บรรลุปฐมฌานที่มีวิตก มีวิจาร มีปีติและสุขอันเกิดแต่วิเวกอยู่ เธอจะพึงมีความเข้าใจอย่างนี้ว่า ‘เรา อยู่ด้วยธรรมเครื่องขัดเกลากิเลส’ ดูก่อนจุนทะ แต่ธรรมคือปฐมฌานนี้ เรา ไม่กล่าวว่าเป็นธรรมเครื่องขัดเกลาในอริยวินัย เรากล่าวว่าเป็นธรรมเครื่อง อยู่เป็นสุขในปัจจุบันในอริยวินัยอนึ่ง ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้แลที่ภิกษุบางรูปในพระธรรมวินัยนี้จะพึง บรรลุทุติยฌานที่มีความผ่องใสในภายใน มีภาวะที่จิตเป็นเอกผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจารเพราะวิตกวิจารสงบไป

มีปีติและสุขอันเกิดแต่สมาธิอยู่ เธอ จะพึงมีความเข้าใจอย่างนี้ว่า ‘เราอยู่ด้วยธรรมเครื่องขัดเกลากิเลส, ดูก่อน จุนทะ แต่ธรรมคือทุติยฌานนี้ เราไม่กล่าวว่าเป็นธรรมเครื่องขัดเกลาในอริยวินัย เรากล่าวว่าเป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบันในอริยวินัยอนึ่ง ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้แลที่ภิกษุบางรูปในพระธรรมวินัยนี้จะพึง มีอุเบกขา มีสติ มีสัมปชัญญะ เสวยสุขด้วยนามกายเพราะปีติสิ้นไป บรรลุตติยฌานที่พระอริยะทั้งหลายสรรเสริญว่า ‘ผู้ได้ฌานนี้เป็นผู้มีอุเบกขา มีสติ อยู่เป็นสุข’ ดังนี้อยู่ เธอจะพึงมีความเข้าใจอย่างนี้ว่า ‘เราอยู่ด้วยธรรม เครื่องขัดเกลากิเลส’ ดูก่อนจุนทะ แต่ธรรมคือตติยฌานนี้เราไม่กล่าวว่า เป็นธรรมเครื่องขัดเกลาในอริยวินัย เรากล่าวว่าเป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุข ในปัจจุบันในอริยวินัยอนึ่ง ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้แลที่ภิกษุบางรูปในพระธรรมวินัยนี้จะพึง บรรลุจตุตถฌานที่ไม่มีทุกข์ไม่มีสุข มีสติบริสุทธิ์เพราะอุเบกขาเพราะละสุข

ละทุกข์ได้และเพราะโสมนัสโทมนัสดับไปก่อนแล้วอยู่เธอจะพึงมีความ เข้าใจอย่างนี้ว่า ‘เราอยู่ด้วยธรรมเครื่องขัดเกลากิเลส’ ดูก่อนจุนทะ แต่ ธรรมคือจตุตถฌานนี้เราไม่กล่าวว่าเป็นธรรมเครื่องขัดเกลาในอริยวินัย เรา กล่าวว่าเป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบันในอริยวินัย

{๑๐๓}ดูก่อนจุนทะข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้แลที่ภิกษุบางรูปในพระธรรม วินัยนี้เพราะล่วงรูปสัญญาโดยประการทั้งปวง เพราะปฏิฆสัญญาดับไป เพราะ ไม่ใส่ใจถึงนานัตตสัญญา พึงเข้าถึงอากาสานัญจายตนะโดยมนสิการว่า ‘อนนฺ โต อากาโส อากาศไม่มีที่สุด’ ดังนี้อยู่ เธอจะพึงมีความเข้าใจอย่างนี้ว่า ‘เราอยู่ด้วยธรรมเครื่องขัดเกลากิเลส’ดูก่อนจุนทะแต่ธรรมคือ อากาสานัญจายตนฌานนี้เราไม่กล่าวว่าเป็นธรรมเครื่องขัดเกลาในอริยวินัย เรากล่าวว่าเป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบันในอริยวินัยอนี่ง ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้แลที่ภิกษุบางรูปในพระธรรมวินัยนี้เพราะ ล่วงอากาสานัญจายตนะโดยประการทั้งปวง

พึงเข้าถึงวิญญาณัญจายตนะ โดยมนสิการว่า ‘อนนฺตํ วิญฺญาณํ วิญญาณไม่มีที่สุด’ ดังนี้อยู่ เธอจะ พึงมีความเข้าใจอย่างนี้ว่า ‘เราอยู่ด้วยธรรมเครื่องขัดเกลากิเลส’ ดูก่อนจุนทะแต่ธรรมคือวิญญาณัญจายตนฌานนี้เราไม่กล่าวว่าเป็นธรรม เครื่องขัดเกลาในอริยวินัย เรากล่าวว่าเป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน ในอริยวินัยอนึ่ง ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้แลที่ภิกษุบางรูปในพระธรรมวินัยนี้เพราะ ล่วงวิญญาณัญจายตนะโดยประการทั้งปวงพึงเข้าถึงอากิญจัญญายตนะ โดยมนสิการว่า ‘นตฺถิ กิญฺจิ ไม่มีอะไร’ ดังนี้อยู่ เธอจะพึงมีความเข้าใจ อย่างนี้ว่า ‘เราอยู่ด้วยธรรมเครื่องขัดเกลากิเลส’ ดูก่อนจุนทะ แต่ธรรม คืออากิญจัญญายตนฌานนี้เราไม่กล่าวว่าเป็นธรรมเครื่องขัดเกลาในอริยวินัย เรากล่าวว่าเป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบันในอริยวินัย

อนึ่ง ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้แลที่ภิกษุบางรูปในพระธรรมวินัยนี้เพราะ ล่วงอากิญจัญญายตนะโดยประการทั้งปวงพึงเข้าถึงเนวสัญญานาสัญญายตนะอยู่ เธอจะพึงมีความเข้าใจอย่างนี้ว่า ‘เราอยู่ด้วยธรรมเครื่องขัดเกลากิเลส’ ดูก่อนจุนทะ แต่ธรรมคือเนวสัญญานาสัญญายตนฌานนี้เราไม่กล่าว ว่าเป็นธรรมเครื่องขัดเกลาในอริยวินัย เรากล่าวว่าเป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุข ในปัจจุบันในอริยวินัย

ธรรมเครื่องขัดเกลา

{๑๐๔} [๘๓] ดูก่อนจุนทะ เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาในข้อเหล่านี้แล คือ

เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า ‘คนเหล่าอื่นเป็นผู้เบียดเบียนกัน ในข้อนี้พวกเราจักเป็นผู้ไม่เบียดเบียนกัน’เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า ‘คนเหล่าอื่นชอบฆ่าสัตว์ ในข้อนี้ พวกเราจักงดเว้นจากการฆ่าสัตว์’เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า ‘คนเหล่าอื่นชอบลักทรัพย์ ในข้อนี้ พวกเราจักงดเว้นจากการลักทรัพย์เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า ‘คนเหล่าอื่นไม่ประพฤติพรหมจรรย์ ในข้อนี้พวกเราจักเป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์’เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า ‘คนเหล่าอื่นชอบพูดเท็จ ในข้อนี้ พวกเราจักงดเว้นจากการพูดเท็จ’เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า ‘คนเหล่าอื่นชอบพูดส่อเสียด ใน ข้อนี้พวกเราจักงดเว้นจากการพูดส่อเสียด’เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า‘คนเหล่าอื่นชอบพูดคำหยาบ ในข้อนี้พวกเราจักงดเว้นจากการพูดคำหยาบ’เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า ‘คนเหล่าอื่นชอบพูดเพ้อเจ้อ ใน ข้อนี้พวกเราจักงดเว้นจากการพูดเพ้อเจ้อ’

เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า ‘คนเหล่าอื่นมักเพ่งเล็งสิ่งของ ของผู้อื่น ในข้อนี้พวกเราจักไม่เพ่งเล็งภัณฑะของผู้อื่น’

เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า ‘คนเหล่าอื่นมีจิตพยาบาท ในข้อ นี้พวกเราจักไม่มีจิตพยาบาท,เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า ‘คนเหล่าอื่นมีความเห็นผิด ใน ข้อนี้พวกเราจักมีความเห็นชอบ,เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า ‘คนเหล่าอื่นมีความดำริผิด ใน ข้อนี้พวกเราจักมีความดำริชอบ,เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า ‘คนเหล่าอื่นมีวาจาผิด ในข้อนี้ พวกเราจักมีวาจาชอบ,เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า ‘คนเหล่าอื่นมีการงานผิด ในข้อ นี้พวกเราจักมีการงานชอบ,เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า ‘คนเหล่าอื่นมีอาชีพผิด ในข้อนี้ พวกเราจักมีอาชีพชอบ,เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า ‘คนเหล่าอื่นมีความเพียรผิด ใน ข้อนี้พวกเราจักมีความเพียรชอบ,เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า ‘คนเหล่าอื่นมีความระลึกผิด ใน ข้อนี้พวกเราจักมีความระลึกชอบ,เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า ‘คนเหล่าอื่นมีความตั้งใจมั่นผิด ในข้อนี้พวกเราจักมีความตั้งใจมั่นชอบ,เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า ‘คนเหล่าอื่นมีความรู้ผิด ในข้อนี้ พวกเราจักมีความรู้ชอบ,เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า ‘คนเหล่าอื่นมีความหลุดพ้นผิด ในข้อนี้พวกเราจักมีความหลุดพ้นชอบ,

เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า ‘คนเหล่าอื่นถูกถีนมิทธะ(ความที่ จิตหดหู่และเคลิบเคลิ้ม)กลุ้มรุม ในข้อนี้พวกเราจักปราศจากถีนมิทธะ,

เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า ‘คนเหล่าอื่นเป็นผู้พุ้งซ่าน ในข้อ นี้พวกเราจักเป็นผู้ไม่ฟุ้งซ่าน’เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า ‘คนเหล่าอื่นมีความสงสัย ในข้อ นี้พวกเราจักข้ามพ้นจากความสงสัย,เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า ‘คนเหล่าอื่นมีความโกรธ ในข้อ นี้พวกเราจักไม่มีความโกรธ’เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า ‘คนเหล่าอื่นมีความผูกโกรธ ใน ข้อนี้พวกเราจักไม่มีความผูกโกรธ’เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า‘คนเหล่าอื่นชอบลบหลู่คุณท่าน ในข้อนี้พวกเราจักไม่ลบหลู่คุณท่าน’เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า ‘คนเหล่าอื่นชอบยกตนเทียมท่าน ในข้อนี้พวกเราจักไม่ยกตนเทียมท่าน’เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า ‘คนเหล่าอื่นมีความริษยา ในข้อนี้พวกเราจักไม่มีความริษยา’เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า ‘คนเหล่าอื่นมีความตระหนี่ ในข้อนี้พวกเราจักไม่มีความตระหนี่’เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า ‘คนเหล่าอื่นมักโอ้อวด ในข้อนี้ พวกเราจักไม่โอ้อวดเธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า ‘คนเหล่าอื่นมีมายา ในข้อนี้พวก เราจักไม่มีมายา’เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า ‘คนเหล่าอื่นแข็งกระด้าง ในข้อนี้พวกเราจักไม่แข็งกระด้าง’

เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า ‘คนเหล่าอื่นชอบดูหมิ่น ในข้อนี้ พวกเราจักไม่ดูหมิ่น”เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า ‘คนเหล่าอื่นเป็นผู้ว่ายาก ในข้อ นี้พวกเราจักเป็นผู้ว่าง่าย,เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า ‘คนเหล่าอื่นมีมิตรชั่ว ในข้อนี้ พวกเราจักมีมิตรดี’เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า ‘คนเหล่าอื่นเป็นผู้ประมาท ในข้อนี้พวกเราจักเป็นผู้ไม่ประมาท,เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า ‘คนเหล่าอื่นไม่มีศรัทธา ในข้อนี้ พวกเราจักมีศรัทธา,เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า ‘คนเหล่าอื่นไม่มีหิริ ในข้อนี้พวก เราจักมีหิริ,เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า ‘คนเหล่าอื่นไม่มีโอตตัปปะ

ในข้อนี้พวกเราจักมีโอตตัปปะ,เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า ‘คนเหล่าอื่นเป็นผู้มีสุตะน้อย ในข้อนี้พวกเราจักเป็นผู้มีสุตะมากเธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า ‘คนเหล่าอื่นเกียจคร้าน ในข้อนี้ พวกเราจักปรารภความเพียร,เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า ‘คนเหล่าอื่นเป็นผู้มีสติหลงลืม ในข้อนี้พวกเราจักเป็นผู้มีสติดำรงมั่น,เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า ‘คนเหล่าอื่นเป็นผู้ด้อยปัญญา ในข้อนี้พวกเราจักเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยปัญญา,เธอทั้งหลายพึงทำความขัดเกลาว่า ‘คนเหล่าอื่นเป็นผู้ยึดติดทิฏฐิของตน ยึดถืออย่างมั่นคง และสละคืนได้โดยยาก ในข้อนี้พวกเราจักไม่เป็นผู้ ยึดติดทิฏฐิของตน ไม่ยึดถืออย่างมั่นคง และสละคืนได้โดยง่าย,

{๑๐๕} [๘๔] ดูก่อนจุนทะแม้จิตตุปบาท ในกุศลธรรมทั้งหลายเรายังกล่าว ว่ามีอุปการะมากก็จะต้องกล่าวไปไยในการจัดการด้วยกายด้วยวาจาเล่า เพราะเหตุนั้นแหละ จุนทะ ในข้อนี้เธอทั้งหลายพึงให้ความคิดเกิดขึ้นว่า ‘คนเหล่าอื่นเป็นผู้เบียดเบียนกัน ในข้อนี้พวกเราจักเป็นผู้ไม่เบียดเบียนกัน’ เธอทั้งหลายพึงให้ความคิดเกิดขึ้นว่า ‘คนเหล่าอื่นเป็นผู้ชอบฆ่าสัตว์ ในข้อ นี้พวกเราจักเป็นผู้งดเว้นจากการฆ่าสัตว์...เธอทั้งหลายพึงให้จิตเกิดขึ้นว่า ‘คนเหล่าอื่นเป็นผู้ยึดติดทิฏฐิของตน ยึดถืออย่างมั่นคง และสละคืนได้โดยยาก ในข้อนี้พวกเราจักเป็นผู้ไม่ยึดติดทิฏฐิของตน ไม่ยึดถืออย่างมั่นคง และสละคืนได้โดยง่าย’

ธรรมสำหรับหลีกเลี่ยงคนชั่ว

{๑๐๖} [๘๕] ดูก่อนจุนทะ เปรียบเหมือนมีทางที่ไม่ราบเรียบก็พึงมีทาง เส้นอื่นที่ราบเรียบสำหรับหลีกเลี่ยงทางที่ไม่ราบเรียบนั้นอนึ่ง เปรียบ เหมือนมีท่านํ้าที่ไม่ราบเรียบก็พึงมีท่านํ้าอื่นที่ราบเรียบสำหรับหลีกเลี่ยง ท่าน้ำที่ไม่ราบเรียบนั้น ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกันแล จุนทะ ความไม่เบียดเบียนเป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยงสำหรับบุคคลผู้เบียดเบียน

เจตนาเป็นเครื่องงดเว้นจากการฆ่าสัตว์เป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยงสำหรับ บุคคลผู้ชอบฆ่าสัตว์

เจตนาเป็นเครื่องงดเว้นจากการลักทรัพย์เป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยงสำหรับ บุคคลผู้ชอบลักทรัพย์

เจตนาเป็นเครื่องงดเว้นจากการไม่ประพฤติพรหมจรรย์เป็นทางเพื่อหลีก เลี่ยงสำหรับบุคคลผู้ไม่ประพฤติ พรหมจรรย์

เจตนาเป็นเครื่องงดเว้นจากการพูดเท็จเป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยงสำหรับ บุคคลผู้ชอบพูดเท็จ

เจตนาเป็นเครื่องงดเว้นจากการพูดส่อเสียดเป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยง สำหรับบุคคลผู้ชอบพูดส่อเสียดเจตนาเป็นเครื่องงดเว้นจากการพูดคำหยาบเป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยง สำหรับบุคคลผู้ชอบพูดคำหยาบเจตนาเป็นเครื่องงดเว้นจากการพูดเพ้อเจ้อเป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยง สำหรับบุคคลผู้ชอบพูดเพ้อเจ้อความเป็นผู้ไม่เพ่งเล็งเป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยงสำหรับบุคคลผู้ชอบเพ่งเล็ง

ความไม่พยาบาทเป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยงสำหรับบุคคลผู้มีจิตพยาบาท

ความเห็นชอบเป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยงสำหรับบุคคลผู้มีความเห็นผิด

ความดำริชอบเป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยงสำหรับบุคคลผู้มีความดำริผิด

วาจาชอบเป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยงสำหรับบุคคลผู้มีวาจาผิด

การงานชอบเป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยงสำหรับบุคคลผู้มีการงานผิด

การเลี้ยงชีพชอบเป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยงสำหรับบุคคลผู้มีเลี้ยงชีพผิด

ความเพียรชอบเป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยงสำหรับบุคคลผู้มีความเพียรผิด

ความระลึกชอบเป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยงสำหรับบุคคลผู้มีความระลึกผิด

ความตั้งใจมั่นชอบเป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยงสำหรับบุคคลผู้มีความตั้งใจมั่นผิด

ความรู้ชอบเป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยงสำหรับบุคคลผู้มีความรู้ผิด

ความหลุดพ้นชอบเป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยงสำหรับบุคคลผู้มีความหลุดพ้นผิด

ความเป็นผู้ปราศจากจากถีนมิทธะเป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยงสำหรับบุคคล ผู้ถูกถีนมิทธะครอบงำความไม่ฟุ้งซ่านเป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยงสำหรับบุคคลผู้มีจิตฟุ้งซ่าน

ความเป็นผู้ข้ามพ้นจากความสงสัยเป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยงสำหรับ บุคคลผู้มีความสงสัย

ความไม่โกรธเป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยงสำหรับบุคคลผู้มักโกรธ

ความไม่ผูกโกรธเป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยงสำหรับบุคคลผู้ชอบผูกโกรธ

ความไม่ลบหลู่คุณท่านเป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยงสำหรับบุคคลผู้ชอบ ลบหลู่คุณท่านความไม่ยกตนเทียมท่านเป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยงสำหรับบุคคลผู้ชอบยก ตนเทียมท่านความไม่ริษยาเป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยงสำหรับบุคคลผู้ชอบริษยา

ความไม่ตระหนี่เป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยงสำหรับบุคคลผู้ตระหนี่

ความไม่โอ้อวดเป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยงสำหรับบุคคลผู้โอ้อวด

ความไม่มีมายาเป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยงสำหรับบุคคลผู้มีมายา

ความเป็นผู้ไม่แข็งกระด้างเป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยงสำหรับบุคคลผู้แข็ง กระด้างความไม่ดูหมิ่นท่านเป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยงสำหรับบุคคลผู้ดูหมิ่นท่าน

ความเป็นผู้ว่าง่ายเป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยงสำหรับบุคคลผู้ว่ายาก

ความเป็นผู้มีมิตรดีเป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยงสำหรับบุคคลผู้มีมิตรชั่ว

ความไม่ประมาทเป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยงสำหรับบุคคลผู้ประมาท

ความเชื่อเป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยงสำหรับบุคคลผู้ไม่มีศรัทธา

ความละอายต่อบาปเป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยงสำหรับบุคคลผู้ไม่มีความ ละอายต่อบาปความสะดุ้งกลัวต่อบาปเป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยงสำหรับบุคคลผู้ไม่มี ความสะดุ้งกลัวต่อบาปความเป็นพหูสูตเป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยงสำหรับบุคคลผู้มีการสดับน้อย

การปรารภความเพียรเป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยงสำหรับบุคคลผู้เกียจคร้าน

ความเป็นผู้มีสติดำรงมั่นเป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยงสำหรับบุคคลผู้มีสติหลงลืม

ความถึงพร้อมด้วยปัญญาเป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยงสำหรับบุคคลผู้ด้อยปัญญา

ความไม่ยึดติดทิฏฐิของตน ไม่ยึดถืออย่างมั่นคง และสละคืนได้โดย ง่ายเป็นทางเพื่อหลีกเลี่ยงสำหรับบุคคลผู้ยึดติดทิฏฐิของตนยึดถืออย่างมั่นคง และสละคืนได้โดยยาก{๑๐๗} [๘๖] ดูก่อนจุนทะเปรียบเหมือนอกุศลธรรมทั้งมวลเป็นเหตุให้ถึงความต่ำลง กุศลธรรมทั้งมวลเป็นเหตุให้ถึงความสูงขึ้น ฉันใด ฉันนั้น เหมือนกันแล จุนทะความไม่เบียดเบียนเป็นทางเพื่อความสูงขึ้นสำหรับบุคคลผู้เบียดเบียน

เจตนาเป็นเครื่องงดเว้นจากการฆ่าสัตว์เป็นธรรมเพื่อความสูงขึ้น สำหรับบุคคลผู้ชอบฆ่าสัตว์

เจตนาเป็นเครื่องงดเว้นจากการลักทรัพย์เป็นทางเพื่อความสูงขึ้น สำหรับบุคคลผู้ลักทรัพย์

ความเป็นผู้ไม่ยึดติดทิฏฐิของตน ไม่ยึดถืออย่างมั่นคง และสละคืน ได้โดยง่ายเป็นทางเพื่อความสูงขึ้นสำหรับบุคคลผู้ยึดติดทิฏฐิของตน ยึดถืออย่างมั่นคง และสละคืนได้โดยยาก

อุบายสำหรับบรรลุนิพพาน

{๑๐๘} [๘๗] ดูก่อนจุนทะ ผู้ที่ตัวเองก็จมอยู่ในปลักจักยกคนอื่นที่จมอยู่ในปลักขึ้นมาได้ ข้อนี้ย่อมไม่มีความเป็นไปได้ ผู้ที่ตัวเองไม่จมอยู่ในปลักจักยก คนอื่นที่จมอยู่ในปลักขึ้นมาได้ ข้อนี้ย่อมมีความเป็นไปได้

ผู้ที่ไม่ได้ฝึก ไม่ได้รับแนะนำ ไม่ดับสนิทด้วยตนเอง จักฝึกสอน จักแนะนำผู้อื่น จักให้ผู้อื่นดับสนิทได้ ข้อนี้ย่อมไม่มีความเป็นไปได้ ผู้ที่ฝึกแล้ว ได้รับแนะนำแล้ว ดับสนิทแล้วด้วยตนเอง จักฝึกสอน จักแนะนำผู้อื่น จัก ให้ผู้อื่นดับสนิทได้ ข้อนี้ย่อมมีความเป็นไปได้ ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน จุนทะ

ความไม่เบียดเบียนเป็นทางเพื่อความดับสนิทสำหรับบุคคลผู้เบียดเบียน

เจตนาเป็นเครื่องงดเว้นจากการฆ่าสัตว์เป็นทางเพื่อความดับสนิท สำหรับบุคคลผู้ชอบฆ่าสัตว์เจตนาเป็นเครื่องงดเว้นจากการลักทรัพย์เป็นทางเพื่อความดับสนิท สำหรับบุคคลผู้ชอบลักทรัพย์การประพฤติพรหมจรรย์เป็นทางเพื่อความดับสนิทสำหรับบุคคลผู้ไม่ประพฤติพรหมจรรย์เจตนาเป็นเครื่องงดเว้นจากการพูดเท็จเป็นทางเพื่อความดับสนิท สำหรับบุคคลผู้ชอบพูดเท็จเจตนาเป็นเครื่องงดเว้นจากการพูดส่อเสียดเป็นทางเพื่อความดับสนิท สำหรับบุคคลผู้ชอบพูดส่อเสียดเจตนาเป็นเครื่องงดเว้นจากการพูดคำหยาบ เป็นทางเพื่อความดับสนิท สำหรับบุคคลผู้ชอบพูดคำหยาบเจตนาเป็นเครื่องงดเว้นจากการพูดเพ้อเจ้อเป็นทางเพื่อความดับสนิท สำหรับบุคคลผู้ชอบพูดเพ้อเจ้อความเป็นผู้ไม่เพ่งเล็งเป็นทางเพื่อความดับสนิทสำหรับบุคคลผู้ชอบเพ่งเล็ง

ความไม่พยาบาทเป็นทางเพื่อความดับสนิทสำหรับบุคคลผู้มีจิตพยาบาท

ความเห็นชอบเป็นทางเพื่อความดับสนิทสำหรับบุคคลผู้มีความเห็นผิด

ความดำริชอบเป็นทางเพื่อความดับสนิทสำหรับบุคคลผู้มีความดำริผิด

วาจาชอบเป็นทางเพื่อความดับสนิทสำหรับบุคคลผู้มีวาจาผิด

การงานชอบเป็นทางเพื่อความดับสนิทสำหรับบุคคลผู้มีการงานผิด

การเลี้ยงชีพชอบเป็นทางเพื่อความดับสนิทสำหรับบุคคลผู้เลี้ยงชีพผิด

ความเพียรชอบเป็นทางเพื่อความดับสนิทสำหรับบุคคลผู้มีความเพียรผิด

ความระลึกชอบเป็นทางเพื่อความดับสนิทสำหรับบุคคลผู้มีความระลึกผิด

ความตั้งใจมั่นชอบเป็นทางเพื่อความดับสนิทสำหรับบุคคลผู้มีความ ตั้งใจมั่นผิดความรู้ชอบเป็นทางเพื่อความดับสนิทสำหรับบุคคลผู้มีความรู้ผิด

ความหลุดพ้นชอบเป็นทางเพื่อความดับสนิทสำหรับบุคคลผู้มีความ หลุดพ้นผิดความเป็นผู้ปราศจากถีนมิทธะเป็นทางเพื่อความดับสนิทสำหรับบุคคลผู้ ถูกถีนมิทธะครอบงำความไม่ฟุ้งซ่านเป็นทางเพื่อความดับสนิทสำหรับบุคคลผู้มีจิตพุ้งซ่าน

ความเป็นผู้ข้ามพ้นความสงสัยเป็นทางเพื่อความดับสนิทสำหรับบุคคลผู้ มีความสงสัยความไม่โกรธเป็นทางเพื่อความดับสนิทสำหรับบุคคลผู้มักโกรธ

ความไม่ผูกโกรธเป็นทางเพื่อความดับสนิทสำหรับบุคคลผู้ผูกโกรธ

ความไม่ลบหลู่คุณท่านเป็นทางเพื่อความดับสนิทสำหรับบุคคลผู้ ลบหลู่คุณท่านความไม่ยกตนเทียมท่านเป็นทางเพื่อความดับสนิทสำหรับบุคคลผู้ยกตน เทียมท่านความไม่ริษยาเป็นทางเพื่อความดับสนิทสำหรับบุคคลผู้ชอบริษยา

ความไม่ตระหนี่เป็นทางเพื่อความดับสนิทสำหรับบุคคลผู้ชอบตระหนี่

ความไม่โอ้อวดเป็นทางเพื่อความดับสนิทสำหรับบุคคลผู้โอ้อวด

ความไม่มีมายาเป็นทางเพื่อความดับสนิทสำหรับบุคคลผู้มีมายา

ความเป็นผู้ไม่แข็งกระด้างเป็นทางเพื่อความดับสนิทสำหรับบุคคลผู้แข็งกระด้าง

ความไม่ดูหมิ่นท่านเป็นทางเพื่อความดับสนิทสำหรับบุคคลผู้ดูหมิ่นท่าน

ความเป็นผู้ว่าง่ายเป็นทางเพื่อความดับสนิทสำหรับบุคคลผู้ว่ายาก

ความเป็นผู้มีมิตรดีเป็นทางเพื่อความดับสนิทสำหรับบุคคลผู้มีมิตรชั่ว

ความไม่ประมาทเป็นทางเพื่อความดับสนิทสำหรับบุคคลผู้ประมาท

ความเชื่อเป็นทางเพื่อความดับสนิทสำหรับบุคคลผู้ไม่มีศรัทธา

ความละอายต่อบาปเป็นทางเพื่อความดับสนิทสำหรับบุคคลผู้ไม่มี

ความละอายต่อบาป

ความสะดุ้งกลัวต่อบาปเป็นทางเพื่อความดับสนิทสำหรับบุคคลผู้ไม่มี ความสะดุ้งกลัวต่อบาป

ความเป็นพหูสูตเป็นทางเพื่อความดับสนิทสำหรับบุคคลผู้มีการสดับน้อย

การปรารภความเพียรเป็นทางเพื่อความดับสนิทสำหรับบุคคลผู้เกียจคร้าน

ความเป็นผู้มีสติดำรงมั่นเป็นทางเพื่อความดับสนิทสำหรับบุคคลผู้มี สติหลงลืม

ความถึงพร้อมด้วยปัญญาเป็นทางเพื่อความดับสนิทสำหรับบุคคลผู้ ด้อยปัญญา

ความเป็นผู้ไม่ยึดติดทิฏฐิของตน ไม่ยึดถืออย่างมั่นคง และสละคืนได้ โดยง่ายเป็นทางเพื่อความดับสนิทสำหรับบุคคลผู้ยึดติดทิฏฐิของตนยึดถือ อย่างมั่นคง และสละคืนได้โดยยาก{๑๐๙} [๘๘] ดูก่อนจุนทะ เป็นอันว่าเหตุแห่งธรรมเครื่องขัดเกลาเราได้แสดง แล้ว เหตุแห่งจิตตุปบาทเราก็ได้แสดงแล้ว เหตุแห่งการหลีกเลี่ยงเราก็ได้ แสดงแล้ว เหตุแห่งความสูงขึ้นเราก็ได้แสดงแล้ว เหตุแห่งความดับสนิท เราก็ได้แสดงแล้ว ดูก่อนจุนทะ กิจอันใดที่ศาสดาผู้แสวงหาประโยชน์ผู้

เอ็นดูจะพึงทำเพื่ออนุเคราะห์แก่เหล่าสาวกกิจอันนั้นเราก็ทำแก่เธอทั้ง หลายแล้ว ดูก่อนจุนทะ นั่นโคนไม้ นั่นเรือนว่าง เธอทั้งหลายจงเพ่ง พินิจเถิด อย่าประมาท อย่าได้เป็นผู้มีความเดือดร้อนในภายหลังเลย นี้ เป็นคำสั่งสอนของเราสำหรับเธอทั้งหลาย”พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้แล้ว ท่านพระมหาจุนทะ ยินดีชื่นชมพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วแล

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสบท ๔๔ บท ทรงแสดงสนธิ ๕ สนธิ พระสูตรนี้ชื่อสัลเลขสูตร ลุ่มลึก เปรียบด้วย สาคร ฉะนี้แล

จบ สัลเลขสูตรที่ ๘

๙. สัมมาทิฏฐิสูตร

ว่าด้วยความเห็นชอบ

{๑๑๐} [๘๙] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนี่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อาราม ของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล ท่านพระสารีบุตร เรียกภิกษุทั้งหลายแล้ว ภิกษุเหล่านั้นรับคำท่านพระสารีบุตรแล้ว ท่านพระ สารีบุตรได้กล่าวดังนี้ว่า“ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย มีคำที่เรียกกันว่า ‘สัมมาทิฏฐิ สัมมาทิฏฐิ, ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนออริยสาวกจึงชื่อว่าเป็นสัมมาทิฏฐิ มีความเห็น