๘. นฬกปานสูตร เล่ม ๑๓

ผู้กลัวภัยปลาฉลามแล้วบอกคืนสิกขาสึกไปเป็นคฤหัสถ์ คำว่า ‘ภัยปลาฉลาม, นี้เป็นชื่อของมาตุคาม นะภิกษุทั้งหลาย

ภัย ๔ อย่างนี้แลอันบุคคลบางคนในโลกนี้ออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตในธรรมวินัยนี้ พึงหวังได้”

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้แล้ว ภิกษุเหล่านั้นยินดีชื่นชมพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วแล

จบ จาตุมสูตรที่ ๗

๘. นฬกปานสูตร

ว่าด้วยเหตุการณ์ที่หมู่บ้านนฬกปานคาม

ตรัสสนทนากับพระอนุรุทธะ

{๑๙๕}[๑๖๖] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ป่าไม้ทองกวาว ใกล้หมู่บ้าน นฬกปานะ ในแคว้นโกศล ก็สมัยนั้นแล มีกุลบุตรผู้มีชื่อเสียงโด่งดังหลายคน มีศรัทธาพากันออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตอุทิศเฉพาะพระผู้มีพระภาคเจ้า คือ ท่านพระอนุรุทธะ ท่านพระภัททิยะ ท่านพระกิมพิละ ท่านพระภคุ ท่าน พระโกณฑัญญะ ท่านพระเรวตะ ท่านพระอานนท์ รวมทั้งกุลบุตรผู้มีชื่อเสียงโด่งดังอื่น ๆก็สมัยนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ในที่แจ้งแวดล้อมด้วยหมู่ภิกษุ ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงปรารภกุลบุตรเหล่านั้นตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กุลบุตรผู้มีศรัทธาออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิต อุทิศเฉพาะเราเหล่านั้น ยังยินดีในพรหมจรรย์อยู่หรือ”

ภิกษุเหล่านั้นได้พากันนิ่งอยู่

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงปรารภกุลบุตรเหล่านั้นตรัสกะภิกษุทั้งหลาย เป็นครั้งที่ ๒ ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กุลบุตรผู้มีศรัทธาออกจากเรือนมาบวช เป็นบรรพชิตอุทิศเฉพาะเราเหล่านั้น ยังยินดีในพรหมจรรย์อยู่หรือ” แม้ครั้งที่ ๒ ภิกษุเหล่านั้นได้พากันนิ่งอยู่ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงปรารภกุลบุตร เหล่านั้นตรัสกะภิกษุทั้งหลายเป็นครั้งที่ ๓ ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กุลบุตรผู้มีศรัทธาออก จากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตอุทิศเฉพาะเราเหล่านั้น ยังยินดี ในพรหมจรรย์อยู่หรือ” แม้ครั้งที่ ๓ ภิกษุเหล่านั้นก็ได้พากันนิ่งอยู่{๑๙๖}[๑๖๗] ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงดำริอย่างนี้ว่า“อย่ากระนั้นเลย เราพึงถามกุลบุตรเหล่านั้นโดยตรงดีกว่า” ครั้นแล้วได้ตรัสเรียก ท่านพระอนุรุทธะมาว่า “ดูก่อนอนุรุทธะ พวกเธอยังยินดีในพรหมจรรย์กันอยู่หรือ”

ท่านพระอนุรุทธะกราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พวกข้าพระองค์ ยังยินดีในพรหมจรรย์กันอยู่’

“สาธุ ดีแล้ว อนุรุทธะ การที่พวกเธอยังยินดีในพรหมจรรย์นี้กันอยู่ เป็นการสมควรแก่พวกเธอผู้เป็นกุลบุตรที่มีศรัทธาออกจากเรือนมาบวชเป็น บรรพชิตกัน เพราะพวกเธอประกอบด้วยปฐมวัยที่กำลังเจริญเติบโตเป็นหนุ่มแน่น ผมดำสนิท บริโภคกามอยู่ ยังออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตได้ ก็ แลพวกเธอมิใช่ผู้ถูกราชการตามจับ จึงออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต มิใช่ ผู้ถูกโจรตามจับ มิใช่ผู้ถูกหนี้สินบีบ มิใช่ผู้ถูกภัยบีบ และมิใช่ผู้ถูกการเลี้ยงชีพ บีบ จึงออกจากเรือนบวชมาเป็นบรรพชิตกัน โดยที่แท้ พวกเธอมีศรัทธา ออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตกันด้วยคิดอย่างนี้ว่า‘เราถูกชาติชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส อุปายาสครอบงำแล้ว ถูกทุกข์

ครอบงำแล้ว ถูกทุกข์ท่วมทับแล้ว ไฉนการทำที่สุดแห่งกองทุกข์ทั้งสิ้นนี้จะพึงปรากฏได้’ ดังนี้ มิใช่หรือ”

“อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนอนุรุทธะ ก็แลมีกิจอะไรบ้างที่กุลบุตรผู้บวชแล้วอย่างนี้จะต้องทำ ดูก่อนอนุรุทธะ ถ้ากุลบุตรยังไม่ได้บรรลุถึงปีติสุขเพราะสงัดจากกาม สงัดจาก อกุศลธรรม หรือสุขอื่นที่สงบกว่านั้น อภิชฌา (ความเพ่งเล็งอยากได้ของเขา) บ้าง พยาบาท (ความคิดปองร้ายเขา)บ้าง ถีนมิทธะ(ความหดหู่และเคลิบเคลิ้ม) บ้าง อุทธัจจกุกกุจจะ (ความฟุ้งซ่านและรำคาญ) บ้าง วิจิกิจฉา (ความลังเล สงสัย) บ้าง ความริษยาบ้าง ความเป็นผู้เกียจคร้านบ้างย่อมครอบงำจิตของ กุลบุตรนั้นได้ กุลบุตรนั้นจึงบรรลุถึงปีติสุขเพราะสงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรม หรือสุขอื่นที่สงบกว่านั้นไม่ได้ดูก่อนอนุรุทธะ ถ้ากุลบุตรบรรลุถึงปีติสุขเพราะสงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรม หรือสุขอื่นที่สงบกว่านั้นได้ อภิชฌาก็ดี พยาบาทก็ดี ถีนมิทธะก็ดี อุทธัจจกุกกุจจะก็ดี วิจิกิจฉาก็ดี ความริษยาก็ดี ความเป็นผู้เกียจคร้านก็ดี ก็ครอบงำจิตของบุคคลนั้นไม่ได้ บุคคลนั้นจึงบรรลุถึงปีติสุขเพราะสงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรม หรือสุขอื่นที่สงบกว่านั้นได้

เรื่องอาสวะ

{๑๙๗}[๑๖๘] ดูก่อนอนุรุทธะ พวกเธอจะว่ากระไรในตัวเราว่า ‘อาสวะเหล่าใด เป็นเหตุแห่งความเศร้าหมอง เป็นเหตุก่อภพใหม่ เป็นที่มีความกระวนกระวาย ให้ผลเป็นทุกข์ เป็นที่ตั้งแห่งความเกิด ความแก่ และความตายต่อไป อาสวะเหล่านั้นตถาคตยังละไม่ได้ เพราะเหตุนั้น ตถาคตพิจารณาแล้วจึงเสพของบางอย่าง พิจารณาแล้วจึงอดกลั้นของบางอย่าง พิจารณาแล้วจึงเว้นของบางอย่าง พิจารณาแล้วจึงบรรเทาของบางอย่าง”

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พวกข้าพระองค์มิได้ว่าอะไรในพระผู้มีพระภาคเจ้าอย่างนี้ว่า ‘อาสวะเหล่าใดเป็นเหตุแห่งความเศร้าหมอง เป็นเหตุก่อภพใหม่ เป็นที่มีความกระวนกระวาย ให้ผลเป็นทุกข์ เป็นที่ตั้งแห่งความเกิด ความแก่ และความตายต่อไป อาสวะเหล่านั้นตถาคตยังละไม่ได้ เพราะเหตุนั้น ตถาคตพิจารณาแล้วจึงเสพของบางอย่าง พิจารณาแล้วจึงอดกลั้นของบางอย่าง พิจารณาแล้วจึงเว้นของบางอย่าง พิจารณาแล้วจึงบรรเทา ของบางอย่าง”

“สาธุ ดีแล้ว อนุรุทธะ อาสวะเหล่าใดเป็นเหตุแห่งความเศร้าหมอง เป็นเหตุก่อภพใหม่ เป็นที่มีความกระวนกระวาย ให้ผลเป็นทุกข์ เป็นที่ตั้งแห่งความเกิด ความแก่ และความตายต่อไป อาสวะเหล่านั้นตถาคตละได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วนแล้ว ทำไม่ให้มีในภายหลัง ไม่ให้เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา ดูก่อนอนุรุทธะ เปรียบเหมือนต้นตาลยอดด้วนไม่อาจจะงอกอีกได้ ฉันใด อาสวะเหล่าใดเป็นเหตุแห่งความเศร้าหมอง เป็นเหตุก่อภพใหม่ เป็นที่มีความกระวนกระวาย ให้ผลเป็นทุกข์ เป็นที่ตั้งแห่งความเกิด ความแก่ และความตายต่อไป ก็ฉันนั้น ตถาคตก็ละได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วนแล้ว ทำไม่ให้มีในภายหลัง ไม่ให้เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา เพราะฉะนั้น ตถาคตพิจารณาแล้วจึงเสพของบางอย่าง พิจารณาแล้วจึงอดกลั้นของบางอย่าง พิจารณาแล้วจึงบรรเทาของบางอย่าง พิจารณาแล้วจึงเว้นของบางอย่าง{๑๙๘}ดูก่อนอนุรุทธะ เธอจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ตถาคตเห็นอำนาจประโยชน์อะไร จึงพยากรณ์สาวกทั้งหลายผู้ทำกาละล่วงลับไปแล้วในภพที่เกิด ทั้งหลายว่า ‘สาวกชื่อโน้นเกิดในภพโน้น สาวกชื่อโน้นเกิดในภพโน้น’ ดังนี้”

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมทั้งหลายของพวกข้าพระองค์มีพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นหลัก มีพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นผู้แนะนำ มีพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นที่รวม ขอประทานวโรกาส พระพุทธเจ้าข้า ขอเนื้อความแห่ง

ภาษิตนี้จงแจ่มแจ้งเฉพาะพระผู้มีพระภาคเจ้าเถิด ภิกษุทั้งหลายได้ฟังต่อพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วจักทรงจำไว้”

“ดูก่อนอนุรุทธะ ตถาคตจะได้พยากรณ์สาวกทั้งหลายผู้ทำกาละล่วงลับไปแล้วในภพที่เกิดทั้งหลายว่า ‘สาวกชื่อโน้นเกิดในภพโน้น สาวกชื่อโน้นเกิด ในภพโน้น’ ดังนี้ เพื่อหลอกลวงผู้คนก็หามิได้ เพื่อเกลี้ยกล่อมผู้คนก็หามิได้ เพื่ออานิสงส์คือลาภสักการะและความสรรเสริญก็หามิได้ หรือด้วยความ ประสงค์ว่า ผู้คนจะได้รู้จักเราด้วยเหตุนี้ก็หามิได้ ดูก่อนอนุรุทธะ กุลบุตรทั้งหลายผู้มีศรัทธา มีความยินดีมาก มีความปราโมทย์มากก็มีอยู่ กุลบุตร เหล่านั้นได้ฟังคำพยากรณ์นั้นแล้วย่อมน้อมจิตไปเพื่อเป็นอย่างนั้นบ้าง ข้อนั้น จะเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขแก่กุลบุตรเหล่านั้นตลอดกาลนาน

สาเหตุให้ภิกษุอยู่สำราญ

{๑๙๙}[๑๖๙] ดูก่อนอนุรุทธะ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ได้ฟังว่า ‘ภิกษุชื่อนี้ถึงมรณภาพแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพยากรณ์ว่า เป็นผู้ดำรงอยู่ในอรหัตผล’

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญพวกข้าพระองค์มิได้ว่าอะไรในพระผู้มีพระภาคเจ้า อย่างนี้ว่า ‘อาสวะเหล่าใดเป็นเหตุแห่งความเศร้าหมอง เป็นเหตุก่อภพใหม่ เป็นที่มีความกระวนกระวาย ให้ผลเป็นทุกข์ เป็นที่ตั้งแห่งความเกิด ความแก่ และความตายต่อไป อาสวะเหล่านั้นตถาคตยังละไม่ได้ เพราะเหตุนั้น ตถาคต พิจารณาแล้วจึงเสพของบางอย่าง พิจารณาแล้วจึงอดกลั้นของบางอย่าง พิจารณาแล้วจึงเว้นของบางอย่าง พิจารณาแล้วจึงบรรเทาของบางอย่าง ทั้งท่านรูปนั้นก็เป็นผู้ที่ภิกษุนั้นก็ได้เห็นเองหรือได้ยินมาว่า ‘ท่านรูปนั้น เป็นผู้มีศีลอย่างนี้บ้าง มีธรรมอย่างนี้บ้าง มีปัญญาอย่างนี้บ้าง มีวิหารธรรม อย่างนี้บ้าง เป็นผู้พ้นวิเศษแล้วอย่างนี้บ้าง’ ภิกษุนั้นเมื่อระลึกถึงศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ และปัญญาของท่านรูปนั้น ก็จะน้อมจิตไปเพื่อเป็นอย่างนั้นบ้าง

ดูก่อน อนุรุทธะ ความอยู่สำราญย่อมมีแก่ภิกษุได้แม้ด้วยอาการอย่างนี้แล

ดูก่อนอนุรุทธะ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ได้ฟังว่า ‘ภิกษุชื่อนี้ถึงมรณภาพแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพยากรณ์ว่า เป็นโอปปาติกะ จักปรินิพพานในภพนั้น ไม่กลับมาจากโลกนั้นอีกเพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ สิ้นไป, ทั้งท่านรูปนั้น ก็เป็นผู้ที่ภิกษุนั้นได้เห็นเองหรือได้ยินมาว่า ‘ท่านรูปนั้นเป็นผู้มีศีลอย่างนี้บ้าง มีธรรมอย่างนี้บ้าง มีปัญญาอย่างนี้บ้าง มีวิหารธรรมอย่างนี้บ้าง เป็นผู้พ้นวิเศษแล้วอย่างนี้บ้าง’ ภิกษุนั้นเมื่อระลึกถึงศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ และปัญญาของท่านรูปนั้น ก็จะน้อมจิตไปเพื่อเป็นอย่างนั้นบ้าง ดูก่อนอนุรุทธะ ความอยู่สำราญย่อมมีแก่ภิกษุได้แม้ด้วยอาการอย่างนี้แลดูก่อนอนุรุทธะ

ภิกษุในธรรมวินัยนี้ได้ฟังว่า ‘ภิกษุชื่อนี้ถึงมรณภาพแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพยากรณ์ว่าเป็นพระสกทาคามีจักมาสู่โลกนี้คราวเดียวเท่านั้นแล้วจักทำที่สุดทุกข์ได้เพราะสังโยชน์ ๓ สิ้นไป และเพราะราคะ โทสะ และโมหะเบาบาง’ ทั้งท่านรูปนั้นก็เป็นผู้ที่ภิกษุนั้นได้เห็นเองหรือได้ยินมาว่า ‘ท่านรูปนั้นเป็นผู้มีศีลอย่างนี้บ้าง มีธรรมอย่างนี้บ้าง มีวิหารธรรม อย่างนี้บ้าง เป็นผู้พ้นวิเศษแล้วอย่างนี้บ้าง’ ภิกษุนั้นเมื่อระลึกถึงศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ และปัญญาของท่านรูปนั้น ก็จะน้อมจิตไปเพื่อเป็นอย่างนั้นบ้าง ดูก่อนอนุรุทธะ ความอยู่สำราญย่อมมีแก่ภิกษุได้แม้ด้วยอาการอย่างนี้แล

ดูก่อนอนุรุทธะ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ได้ฟังว่า ‘ภิกษุชื่อนี้ถึงมรณภาพแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพยากรณ์ว่าเป็นพระโสดาบัน มีความไม่ตกตํ่าเป็น ธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในเบื้องหน้าเพราะสังโยชน์ ๓ สิ้นไป’ ทั้งท่านรูปนั้นก็เป็นผู้ที่ภิกษุนั้นได้เห็นเองหรือได้ยินมาว่า ‘ท่านรูปนั้นเป็นผู้มีศีลอย่างนี้บ้าง มีธรรมอย่างนี้บ้าง มีปัญญาอย่างนี้บ้าง มีวิหารธรรมอย่างนี้บ้าง เป็นผู้พ้นวิเศษแล้วอย่างนี้บ้าง’ ภิกษุนั้นเมื่อระลึกถึงศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ และปัญญาของท่านรูปนั้น ก็จะน้อมจิตไปเพื่อเป็นอย่างนั้นบ้าง ดูก่อนอนุรุทธะ ความอยู่สำราญย่อมมีแก่ภิกษุได้แม้ด้วยอาการอย่างนี้แล

สาเหตุให้ภิกษุณีอยู่สำราญ

{๒๐๐}[๑๗๐] ดูก่อนอนุรุทธะ ภิกษุณีในธรรมวินัยนี้ได้ฟังว่า ‘ภิกษุณีชื่อนี้ทำกาละแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพยากรณ์ว่า เป็นผู้ดำรงอยู่ในอรหัตผล ทั้งน้องหญิงนั้นก็เป็นผู้ที่ภิกษุณีนั้นได้เห็นเองหรือได้ยินมาว่า‘น้องหญิงนั้น เป็นผู้มีศีลอย่างนี้บ้าง มีธรรมอย่างนี้บ้าง มีปัญญาอย่างนี้บ้าง มีวิหารธรรม อย่างนี้บ้าง เป็นผู้พ้นวิเศษแล้วอย่างนี้บ้าง’ ภิกษุณีนั้นเมื่อระลึกถึงศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ และปัญญาของน้องหญิงนั้น ก็จะน้อมจิตไปเพื่อเป็นอย่างนั้นบ้าง ดูก่อนอนุรุทธะ ความอยู่สำราญย่อมมีแก่ภิกษุณีได้แม้ด้วยอาการอย่างนี้แลดูก่อนอนุรุทธะ ภิกษุณีในธรรมวินัยนี้ได้ฟังว่า ‘ภิกษุณีชื่อนี้มรณภาพแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพยากรณ์ว่า เป็นโอปปาติกะจักปรินิพพาน ในภพนั้น

ไม่กลับมาจากโลกนั้นอีกเพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ สิ้นไป, ทั้งน้องหญิงนั้น ก็เป็นผู้ที่ภิกษุณีนั้นได้เห็นเองหรือได้ยินมาว่า ‘น้องหญิงนั้นเป็นผู้มีศีลอย่างนี้ บ้าง มีธรรมอย่างนี้บ้าง มีปัญญาอย่างนี้บ้าง มีวิหารธรรมอย่างนี้บ้าง เป็นผู้พ้นวิเศษแล้วอย่างนี้บ้าง, ภิกษุณีนั้นเมื่อระลึกถึงศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ และปัญญาของน้องหญิงนั้น ก็จะน้อมจิตไปเพื่อเป็นอย่างนั้นบ้าง ดูก่อนอนุรุทธะ ความอยู่สำราญย่อมมีแก่ภิกษุณีได้แม้ด้วยอาการอย่างนี้แล

ดูก่อนอนุรุทธะ ภิกษุณีโนธรรมวินัยนี้ได้ฟังว่า ‘ภิกษุณีชื่อนี้มรณภาพแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพยากรณ์ว่า เป็นพระสกทาคามีจักกลับมาสู่โลก นี้เพียงคราวเดียวแล้วจักทำที่สุดทุกข์ได้เพราะสังโยชน์ ๓ สิ้นไป เพราะราคะ โทสะ โมหะเบาบาง, ก็น้องหญิงนั้นก็เป็นผู้ที่ภิกษุณีนั้นได้เห็นเองหรือได้ยินมา ว่า ‘น้องหญิงนั้นเป็นผู้มีศีลอย่างนี้บ้าง มีธรรมอย่างนี้บ้าง มีปัญญาอย่างนี้บ้าง มีวิหารธรรมอย่างนี้บ้าง เป็นผู้พ้นวิเศษแล้วอย่างนี้บ้าง, ภิกษุณีนั้นเมื่อระลึก ถึงศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ และปัญญาของน้องหญิงนั้น ก็จะน้อมจิตไป เพื่อเป็นอย่างนั้นบ้าง ดูก่อนอนุรุทธะ ความอยู่สำราญย่อมมีแก่ภิกษุณีได้แม้

ด้วยอาการอย่างนี้แลดูก่อนอนุรุทธะ ภิกษุณีในธรรมวินัยนี้ได้ฟังว่า ‘ภิกษุณีชื่อนี้มรณภาพแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพยากรณ์ว่า เป็นพระโสดาบัน มีความไม่ตกต่ำเป็น ธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในเบื้องหน้าเพราะสังโยชน์ ๓ สิ้นไป’ ทั้ง น้องหญิงนั้นก็เป็นผู้ที่ภิกษุณีนั้นได้เห็นเองหรือได้ยินมาว่า ‘น้องหญิงนั้นเป็นผู้มีศีลอย่างนี้บ้าง มีธรรมอย่างนี้บ้าง มีปัญญาอย่างนี้บ้าง มีวิหารธรรมอย่างนี้บ้าง เป็นผู้พ้นวิเศษแล้วอย่างนี้บ้าง, ภิกษุณีนั้นเมื่อระลึกถึงศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ และปัญญาของน้องหญิงนั้น ก็จะน้อมจิตไปเพื่อเป็นอย่างนั้นบ้าง ดูก่อนอนุรุทธะ ความอยู่สำราญย่อมมีแก่ภิกษุณีได้แม้ด้วยอาการอย่างนี้แล

สาเหตุให้อุบาสกอยู่สำราญ

{๒๐๑}[๑๗๑] ดูก่อนอนุรุทธะ อุบาสกในธรรมวินัยนี้ได้ฟังว่า ‘อุบาสกชื่อนี้ถึงแก่กรรมแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพยากรณ์ว่า เป็นโอปปาติกะ จักปรินิพพานในภพนั้น ไม่กลับมาจากโลกนั้นอีกเพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ สิ้นไป, ทั้งท่านผู้นั้นก็เป็นผู้ที่อุบาสกนั้นได้เห็นเองหรือได้ยินมาว่า ‘ท่านผู้นั้น เป็นผู้มีศีลอย่างนี้บ้าง มีธรรมอย่างนี้บ้าง มีปัญญาอย่างนี้บ้าง มีวิหารธรรมอย่างนี้บ้าง เป็นผู้พ้นวิเศษแล้วอย่างนี้บ้าง, อุบาสกนั้นเมื่อระลึกถึงศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ และปัญญาของท่านผู้นั้น ก็จะน้อมจิตไปเพื่อเป็นอย่างนั้นบ้าง ดูก่อนอนุรุทธะ ความอยู่สำราญย่อมมีแก่อุบาสกได้แม้ด้วยอาการอย่างนี้แลดูก่อนอนุรุทธะ

อุบาสกในธรรมวินัยนี้ได้ฟังว่า ‘อุบาสกชื่อนี้ถึงแก่กรรมแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพยากรณ์ว่า เป็นสกทาคามีจักกลับมาสู่โลกนี้ เพียงคราวเดียวแล้วทำที่สุดทุกข์ได้เพราะสังโยชน์ ๓ สิ้นไป เพราะราคะ โทสะ และโมหะเบาบาง ทั้งท่านผู้นั้นก็เป็นผู้ที่อุบาสกนั้นได้เห็นเองหรือได้ยินมาว่า ‘ท่านผู้นั้นเป็นผู้มีศีลอย่างนี้บ้าง มีธรรมอย่างนี้บ้าง มีปัญญาอย่างนี้บ้าง มีวิหารธรรมอย่างนี้บ้าง เป็นผู้พ้นวิเศษแล้วอย่างนี้บ้าง, อุบาสกนั้นเมื่อระลึก ถึงศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ และปัญญาของท่านผู้นั้น ก็จะน้อมจิตไปเพื่อเป็นอย่างนั้นบ้าง ดูก่อนอนุรุทธะ ความอยู่สำราญย่อมมีแก่อุบาสกได้ แม้ ด้วยอาการอย่างนี้แลดูก่อนอนุรุทธะ อุบาสกในธรรมวินัยนี้ได้ฟังว่า ‘อุบาสกชื่อนี้ถึงแก่กรรมแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพยากรณ์ว่าเป็นโสดาบัน มีความไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในเบื้องหน้าเพราะสังโยชน์ ๓ สิ้นไป, ทั้งท่านผู้นั้นก็เป็นผู้ที่อุบาสกนั้นได้เห็นเองหรือได้ยินมาว่า ‘ท่านผู้นั้นเป็นผู้มีศีลอย่างนี้บ้าง มีธรรมอย่างนี้บ้าง มีปัญญาอย่างนี้บ้าง มีวิหารธรรมอย่างนี้บ้าง เป็นผู้พ้นวิเศษแล้วอย่างนี้บ้าง, อุบาสกนั้นเมื่อระลึกถึงศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ

และปัญญาของท่านผู้นั้น ก็จะน้อมจิตไปเพื่อเป็นอย่างนั้นบ้าง ดูก่อนอนุรุทธะ ความอยู่สำราญย่อมมีแก่อุบาสกได้ แม้ด้วยอาการอย่างนี้แล

สาเหตุให้อุบาสิกาอยู่สำราญ

{๒๐๒}[๑๗๒] ดูก่อนอนุรุทธะ อุบาสิกาในธรรมวินัยนี้ได้ฟังว่า‘อุบาสิกาชื่อนี้ถึงแก่กรรมแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพยากรณ์ว่า เป็นโอปปาติกะ จักปรินิพพานในภพนั้น ไม่กลับมาจากโลกนั้นอีกเพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ สิ้นไป’ ทั้งท่านผู้นั้นก็เป็นผู้ที่อุบาสิกานั้นได้เห็นเองหรือได้ยินมาว่า ‘ท่านผู้นั้น เป็นผู้มีศีลอย่างนี้บ้าง มีธรรมอย่างนี้บ้าง มีปัญญาอย่างนี้บ้าง มีวิหารธรรมอย่างนี้บ้าง เป็นผู้พ้นวิเศษแล้วอย่างนี้บ้าง’ อุบาสิกานั้นเมื่อระลึกถึงศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ และปัญญาของท่านผู้นั้น ก็จะน้อมจิตไปเพื่อเป็นอย่างนั้นบ้าง ดูก่อนอนุรุทธะ ความอยู่สำราญย่อมมีแก่อุบาสิกาได้แม้ด้วยอาการอย่างนี้แลดูก่อนอนุรุทธะ

อุบาสิกาในธรรมวินัยนี้ได้ฟังว่า ‘อุบาสิกาชื่อนี้ถึงแก่กรรมแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพยากรณ์ว่า เป็นสกทาคามีจักกลับมาสู่ โลกนี้เพียงคราวเดียวแล้วทำที่สุดทุกขได้เพราะสังโยชน์ ๓ สิ้นไป เพราะราคะ โทสะ และโมหะเบาบาง’ ทั้งท่านผู้นั้นก็เป็นผู้ที่อุบาสิกานั้นได้เห็นเองหรือได้ ยินมาว่า ‘ท่านผู้นั้นเป็นผู้มีศีลอย่างนี้บ้าง มีธรรม อย่างนี้บ้าง มีปัญญาอย่างนี้บ้าง มีวิหารธรรมอย่างนี้บ้าง เป็นผู้พ้นวิเศษแล้วอย่างนี้บ้าง’ อุบาสิกา นั้นเมื่อระลึกถึงศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ และปัญญาของท่านผู้นั้น ก็จะน้อมจิตไปเพื่อเป็นอย่างนั้นบ้าง ดูก่อนอนุรุทธะ ความอยู่สำราญย่อมมีแก่อุบาสิกา ได้แม้ด้วยอาการอย่างนี้แลดูก่อนอนุรุทธะ อุบาสิกาในธรรมวินัยนี้ได้ฟังว่า ‘อุบาสิกาชื่อนี้ถึงแก่กรรมแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพยากรณ์ว่า เป็นโสดาบัน มีความไม่ตกตํ่า เป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในเบื้องหน้าเพราะสังโยชน์ ๓ สิ้นไป’ ทั้งท่านผู้นั้นก็เป็นผู้ที่อุบาสิกานั้นได้เห็นเองหรือได้ยินมาว่า ‘ท่านผู้นั้นเป็นผู้มีศีลอย่างนี้บ้าง มีธรรมอย่างนี้บ้าง มีปัญญาอย่างนี้บ้าง มีวิหารธรรมอย่างนี้

บ้าง เป็นผู้พ้นวิเศษแล้วอย่างนี้บ้าง, อุบาสิกานั้นเมื่อระลึกถึงศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ และปัญญาของท่านผู้นั้น ก็จะน้อมจิตไปเพี่อเป็นอย่างนั้นบ้าง ดูก่อน อนุรุทธะ ความอยู่สำราญย่อมมีแก่อุบาสิกาได้แม้ด้วยอาการอย่างนี้แล

ดูก่อนอนุรุทธะ ตถาคตจะได้พยากรณ์สาวกทั้งหลายผู้ทำกาละไปแล้วในภพที่เกิดทั้งหลายว่า ‘สาวกชื่อโน้นเกิดแล้วในภพโน้น สาวกชื่อโน้นเกิดแล้วใน ภพโน้น, ดังนี้ เพี่อหลอกลวงผู้คนก็หามิได้ เพี่อเกลี้ยกล่อมผู้คนก็หามิได้ เพี่ออานิสงส์คือลาภสักการะและความสรรเสริญก็หามิได้ หรือด้วยความประสงค์ ว่าผู้คนจะได้รู้จักเราด้วยเหตุนี้ก็หามิได้ ดูก่อนอนุรุทธะ กุลบุตรทั้งหลายผู้มีศรัทธา มีความยินดีมาก มีความปราโมทย์มาก ก็มีอยู่ กุลบุตรเหล่านั้นได้ ฟังคำพยากรณ์นั้นแล้ว ย่อมน้อมจิตไปเพี่อเป็นอย่างนั้นบ้าง ข้อนั้นย่อมเป็นไปเพี่อประโยชน์เกื้อกูล เพี่อความสุขแก่กุลบุตรเหล่านั้นตลอดกาลนาน”พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้แล้ว ท่านพระอนุรุทธะยินดี ชื่นชมพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วแล

จบ นฬกปานสูตรที่ ๘

๙. โคลิสสานิสูตร

ว่าด้วยเรื่องพระโคลิสสานิ

จริยาวัตรของผู้สมาทานอารัญญิกธุดงค์

{๒๐๓}[๑๗๓] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ ก็สมัยนั้นแล ภิกษุ ชื่อโคลิสสานิเป็นผู้สมาทานอารัญญิกธุดงค์ มีมรรยาทหย่อนยาน นั่งอยู่ในท่ามกลางสงฆ์ด้วยกรณียภิจบางอย่าง ณ ที่นั้นแล ท่านพระสารีบุตรปรารภ ถึงโคลิสสานิภิกษุจึงได้กล่าวกะภิกษุทั้งหลายว่า

{๒๐๔}“ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย อันภิกษุผู้สมาทานอารัญญิกธุดงค์เมื่อไปหาสงฆ์ อยู่ในสงฆ์ ควรมีความเคารพมีความยำเกรงในเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลาย ภิกษุผู้สมาทานอารัญญิกธุดงค์เมื่อไปหาสงฆ์ อยู่ในสงฆ์ หากไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรงในเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลายแล้ว ก็จะมีผู้ว่ากล่าวภิกษุนั้นได้ว่า‘จะได้ประโยชน์อะไรเล่าจากการอยู่อย่างเสรีในป่าตามลำพังของ ท่านผู้นี้ซี่งสมาทานอารัญญิกธุดงค์ แต่ไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรงในเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลาย’ จะมีผู้ว่ากล่าวภิกษุนั้นได้ เพราะฉะนั้น ภิกษุ ผู้สมาทานอารัญญิกธุดงค์เมื่อไปหาสงฆ์ อยู่ในสงฆ์ จึงควรมีความเคารพ มีความยำเกรงในเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลาย (๑){๒๐๕}ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย อันภิกษุผู้สมาทานอารัญญิกธุดงค์เมื่อไปหาสงฆ์ อยู่ในสงฆ์ ควรเข้าใจลำดับอาสนะดังนี้ว่า ‘เราจักไม่นั่งเบียดภิกษุผู้เถระและ