๓. เสขปฏิปทาสูตร เล่ม ๑๓

ลำดับนั้น ทสมคฤหบดีชาวเมืองอัฏฐกะให้นิมนต์พระภิกษุสงฆ์ผู้อยู่ในเมืองปาตลีบุตรและพระนครเวสาลีมาประชุมพร้อมกันแล้วถวายขาทนีย โภชนียาหารอันประณีตนั้นจนอิ่มหนำด้วยมือของตนแล้ว ให้ภิกษุครองผ้ารูปละคู่ ๆ ส่วนท่านพระอานนท์ให้ครองไตรจีวร แล้วให้สร้างวิหาร ๕๐๐ ถวาย ท่านพระอานนท์ ดังนี้แล

จบ อัฏฐกนาครสูตรที่ ๒

๓. เสขปฏิปทาสูตร

ว่าด้วยผู้มีเสขปฏิปทา

{๒๔} [๒๒] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ นิโครธาราม ใกล้พระนครกบิลพัสดุ์ แคว้นสักกะ ก็สมัยนั้น ท้องพระโรงใหม่แห่งพวกเจ้าศากยะสร้าง สำเร็จได้ไม่นาน ยังไม่ทันที่สมณพราหมณ์หรือใคร ๆ ที่เป็นมนุษย์จะได้อยู่อาศัย ครั้งนั้น พวกเจ้าศากยะเมืองกบิลพัสดุ์เข้าไปเผ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า ถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วประทับนั่ง ณ ที่ สมควรข้างหนึ่ง แล้วกราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “พระพุทธเจ้าข้า ขอ ประทานพระวโรกาส ท้องพระโรงใหม่แห่งพวกเจ้าศากยะสร้างสำเร็จได้ไม่นาน ยังไม่ทันที่สมณพราหมณ์หรือใคร ๆ ที่เป็นมนุษย์จะได้อยู่อาศัย ขอเชิญ เสด็จพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงใช้ห้องพระโรงนั้นเป็นปฐมฤกษ์ด้วยเถิด พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงใช้เป็นปฐมฤกษ์แล้ว พวกเจ้าศากยะเมืองกบิลพัสดุ์จึงจะใช้ ภายหลัง ข้อนั้นจะเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขแก่พวกเจ้าศากยะเมืองกบิลพัสดุ์สิ้นกาลนาน” พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงรับอาราธนาแล้ว โดยดุษณีภาพ

ครั้นพวกเจ้าศากยะแห่งพระนครกบิลพัสดุ์ได้ทราบว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงรับอาราธนาแล้วจึงลุกจากอาสนะ ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า ทำ ประทักษิณแล้วพากันเข้าไปยังท้องพระโรง ครั้นแล้วได้ปูลาดอาสนะให้พร้อมสรรพ ให้ตั้งหม้อนํ้า ตามประทีปนํ้ามัน แล้วพากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระ ภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า แล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ท้องพระโรงพวกข้าพระองค์ปูลาดอาสนะไว้พร้อมสรรพแล้ว หม้อนํ้าก็ให้ตั้งไว้แล้ว ประทีปนํ้ามันก็ตามไว้แล้ว พระพุทธเจ้าข้า ขอพระผู้มีพระภาคเจ้า โปรดทรงทราบกาลอันควรในบัดนี้เถิด”{๒๕}

ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงครองอันตรวาสกแล้วถือบาตรจีวร เสด็จไปยังท้องพระโรงพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์ ทรงล้างพระบาทแล้วเสด็จเข้าไป ยังท้องพระโรง ประทับนั่งพิงเสากลาง ผินพระพักตร์ไปทางทิศตะวันออก แม้ภิกษุสงฆ์ก็ล้างเท้าแล้วพากันเข้าไปยังท้องพระโรง นั่งพิงฝาด้านหลัง ผิน หน้าไปทางทิศตะวันออก แวดล้อมพระผู้มีพระภาคเจ้า ฝ่ายพวกเจ้าศากยะแห่งพระนครกบิลพัสดุ์ก็พากันล้างพระบาทแล้วเข้าไปยังท้องพระโรง นั่งพิงฝา ด้านทิศตะวันออก ผินหน้าไปทางทิศปัจฉิม แวดล้อมพระผู้มีพระภาคเจ้าลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงชี้แจงพวกเจ้าศากยะให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาตลอดราตรี แล้วตรัสเรียกท่าน พระอานนท์มาว่า “ดูก่อนอานนท์ เรื่องปฏิปทาของเสขบุคคลเธอจงแสดง

ให้แจ่มแจ้งแก่พวกเจ้าศากยะแห่งพระนครกบิลพัสดุ์เถิด เราเมื่อยหลัง จะขอพักสักหน่อย”

ท่านพระอานนท์ทูลรับพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าโปรดให้ปูผ้าสังฆาฏิเป็นสี่ชั้น สำเร็จสีหไสยาโดยพระปรัศว์เบื้องขวา ทรงซ้อนพระบาทเหลื่อมพระบาท ทรงมีพระสติสัมปชัญญะ ตั้งพระทัยกำหนดที่จะเสด็จลุกขึ้น

{๒๖} [๒๓] สำดับนั้น ท่านพระอานนท์ถวายพระพรเจ้ามหานามศากยะว่า “ดูก่อนมหานามะ พระอริยสาวกในพระธรรมวินัยนี้เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยศีล เป็นผู้คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย เป็นผู้รู้ประมาณในโภชนะ เป็นผู้ประกอบเนือง ๆ ในความตื่นอยู่ เป็นผู้ประกอบด้วยสัทธรรม ๗ ประการ เป็นผู้ได้ ฌาน ๔ ที่ก้าวล่วงกามาพจรจิต เป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบันตามความปรารถนาโดยไม่ยากไม่ลำบาก

ผู้ถึงพร้อมด้วยศีล

{๒๗} [๒๔] ดูก่อนมหานามะก็อย่างไรพระอริยสาวกจึงจะชื่อว่าเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยศีล คือ พระอริยสาวกในพระธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มีศีล สำรวมระวังใน พระปาติโมกข์ ถึงพร้อมด้วยมรรยาทและโคจร มีปกติเห็นภัยในโทษผิดแม้เพียง

เล็กน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย ดูก่อนมหานามะ อย่างนี้แลพระอริยสาวกจึงชื่อว่าเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยศีล (๑)

ผู้คุ้มครองทวารในอินทรีย์

{๒๘} ดูก่อนมหานามะ อย่างไร พระอริยสาวกจึงจะชื่อว่าเป็นผู้คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย คือ พระอริยสาวกในธรรมวินัยนี้ เห็นรูปด้วยจักษุแล้ว ไม่รวบถือรวม ๆ ไม่แยกถือเป็นส่วน ๆ เธอย่อมปฏิบัติเพื่อสำรวมจักขุนทรีย์ ที่เมื่อไม่สำรวมแล้วจะเป็นเหตุให้บาปธรรมอันเป็นอกุศลคืออภิชฌาและ โทมนัสครอบงำได้ ชื่อว่ารักษาจักขุนทรีย์ ถึงความสำรวมในจักขุนทรีย์ ... ฟังเสียงด้วยโสตะแล้ว ... สูดดมกลิ่นด้วยฆานะแล้ว ... ลิ้มรสด้วยชิวหาแล้ว ... ถูกต้องโผฏฐัพพะด้วยกายแล้ว ... รู้แจ้งธรรมารมณ์ด้วยใจแล้วไม่รวบถือรวม ๆ ไม่แยกถือเป็นส่วน ๆ เธอย่อมปฏิบัติเพื่อสำรวมมนินทรีย์ ที่เมื่อไม่สำรวม แล้วจะเป็นเหตุให้บาปธรรมอันเป็นอกุศลคืออภิชฌาและโทมนัสครอบงำได้ ชื่อว่ารักษามนินทรีย์ ถึงความสำรวมในมนินทรีย์ ดูก่อนมหานามะ อย่างนี้แล พระอริยสาวกชื่อว่าเป็นผู้คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย (๒)

ผู้รู้ประมาณในโภชนะ

{๒๙} ดูก่อนมหานามะ อย่างไร พระอริยสาวกจึงจะชื่อว่าเป็นผู้รู้ประมาณในโภชนะ คือ พระอริยสาวกในพระธรรมวินัยนี้พิจารณาโดยแยบคายแล้วจึง บริโภคอาหาร มิใช่เพื่อจะเล่น เพื่อจะมัวเมา เพื่อความผ่องใส เพื่อความงดงาม แต่บริโภคเพียงเพื่อความดำรงอยู่แห่งกายนี้ เพื่อให้กายนี้เป็นไปได้ เพื่อเว้นการเบียดเบียนตน เพื่ออนุเคราะห์พรหมจรรย์ด้วยคิดว่า ‘จักกำจัดเวทนาเก่าเสีย ทั้งจักไม่ให้เวทนาใหม่เกิดขึ้น ความเป็นไปแห่งอิริยาบถ ความ เป็นผู้ไม่มีโทษ และความอยู่เป็นผาสุกจักมีแก่เรา ด้วยประการฉะนี้’ ดูก่อนมหานามะ อย่างนี้แล พระอริยสาวกชื่อว่าเป็นผู้รู้ประมาณในโภชนะ (๓)

ผู้ประกอบเนือง ๆ ในความตื่นอยู่

{๓๐} ดูก่อนมหานามะ อย่างไร พระอริยสาวกจึงจะชื่อว่าเป็นผู้ประกอบเนือง ๆ ในความตื่นอยู่ คือ พระอริยสาวกในพระธรรมวินัยนี้ ตอนกลางวัน ชำระจิตให้บริสุทธิ์จากธรรมเครื่องกั้นจิตด้วยการจงกรม ด้วยการนั่ง ในปฐมยามตอนกลางคืน ชำระจิตให้บริสุทธิ์จากธรรมเครื่องกั้นจิตด้วยการจงกรม ด้วยการนั่ง ในมัชฌิมยามตอนกลางคืน สำเร็จสีหไสยาโดยข้าง เบื้องขวา ซ้อนเท้าเหลื่อมเท้า มีสติสัมปชัญญะ ตั้งใจกำหนดที่จะลุกขึ้น ใน ปัจฉิมยามตอนกลางคืน ลุกขึ้นแล้วชำระจิตให้บริสุทธิ์จากธรรมเครื่องกั้น จิตด้วยการจงกรม ด้วยการนั่ง ดูก่อนมหานามะ อย่างนี้แล พระอริยสาวก ชื่อว่าเป็นผู้ประกอบเนือง ๆ ในความตื่นอยู่

ผู้ประกอบด้วยสัทธรรม ๗ ประการ

{๓๑} [๒๕] ดูก่อนมหานามะ อย่างไรพระอริยสาวกจึงจะชื่อว่าเป็นผู้ประกอบด้วยสัทธรรม ๗ ประการ คือ พระอริยสาวกในพระธรรมวินัยนี้

๑. เป็นผู้มีศรัทธา คือ เชื่อความตรัสรู้ของพระตถาคตว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ ๆ พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ทรงเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้เองโดยชอบ ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดีแล้ว ทรงรู้แจ้งโลก ทรงเป็นสารถีฝึกบุรุษที่ควรฝึก ไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า ทรงเป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้เบิกบานแล้ว เป็นผู้จำแนกธรรม

๒. เป็นผู้มีหิริ คือ ละอายต่อกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต ละอายต่อการถึงพร้อมแห่งบาปอกุศลธรรม

๓. เป็นผู้มีโอตตัปปะ คือ สะดุ้งกลัวต่อกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต สะดุ้งกลัวต่อการถึงพร้อมแห่งบาปอกุศลธรรมทั้งหลาย

๔. เป็นพหูสูต คือ เป็นผู้ทรงสุตะ สั่งสมสุตะ ธรรมเหล่าใดงามเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด กล่าวถึงพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถ ทั้งพยัญชนะ บริสุทธ์บริบูรณ์ครบถ้วน ธรรมทั้งหลายเห็นปานนั้น อันภิกษุนั้นได้สดับมาก ทรงจำไว้ได้ คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดด้วยปัญญา๕. เป็นผู้ปรารภความเพียรเพื่อจะละอกุศลธรรม เพื่อจะยังกุศลธรรมให้ถึงพร้อม คือ เป็นผู้เข้มแข็ง มีความบากบั่น มั่นคง ไม่ทอดธุระในกุศลธรรมทั้งหลาย

๖. เป็นผู้มีสติ คือ ประกอบด้วยสติและปัญญารักษาตนอย่างยิ่ง ระลึกนึกได้เสมอถึงกิจที่ทำ คำที่พูดไว้แม้นานแล้ว

๗. เป็นผู้มีปัญญา คือ ประกอบด้วยปัญญาที่ตามเห็นความ เกิดและความดับ เป็นปัญญาประเสริฐ เป็นไปเพื่อความรู้แจ้งแทงตลอด เป็นหนทางจะให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ

ดูก่อนมหานามะ อย่างนี้แลพระอริยสาวกชื่อว่าเป็นผู้ประกอบด้วยสัปปุริสธรรม ๗ ประการ

ผู้ได้ฌาน ๔

{๓๒} [๒๖] ดูก่อนมหานามะ อย่างไร พระอริยสาวกจึงจะชื่อว่าเป็นผู้ได้ฌาน ๔ ที่ก้าวล่วงกามาพจรจิต เป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน ตามความปรารถนาโดยไม่ยากไม่ลำบากคืออริยสาวกในพระธรรมวินัยนี้สงัดแล้วจากกาม สงัดแล้วจากอกุศลธรรม บรรลุปฐมฌานที่มีวิตก มีวิจาร มีปีติและสุขอันเกิดแต่วิเวกอยู่

เธอบรรลุทุติยฌานที่มีความผ่องใสในภายใน มีภาวะที่จิตเป็นเอกผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจารเพราะวิตกวิจารสงบไป มีปีติและสุขอันเกิดแต่สมาธิอยู่

เธอมีอุเบกขา มีสติ มีสัมปชัญญะ เสวยสุขด้วยนามกายเพราะปีติสิ้นไป บรรลุตติยฌานที่พระอริยะทั้งหลายสรรเสริญว่า ‘ผู้ได้ฌานนี้เป็นผู้มีอุเบกขา มีสติ อยู่เป็นสุข’ ดังนี้อยู่เธอบรรลุจตุตถฌานที่ไม่มีทุกข์ไม่มีสุข มีสติบริสุทธิ์เพราะอุเบกขา เพราะละสุขละทุกข์ได้ และเพราะโสมนัสโทมนัสดับไปก่อนแล้วอยู่

ดูก่อนมหานามะ อย่างนี้แล พระอริยสาวกชื่อว่าเป็นผู้ได้ฌาน ๔ ที่ ก้าวล่วงกามาพจรจิต เป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบันตามความปรารถนา โดยไม่ยากไม่ลำบาก

{๓๓} [๒๗] ดูก่อนมหานามะ เพราะพระอริยสาวกเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยศีลอย่างนี้ เป็นผู้คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลายอย่างนี้ เป็นผู้รู้จักประมาณใน โภชนะอย่างนี้ เป็นผู้ประกอบเนือง ๆ ในความตื่นอยู่อย่างนี้ เป็นผู้ประกอบด้วยสัทธรรม ๗ อย่างอย่างนี้ เป็นผู้ได้ฌาน ๔ ที่ก้าวล่วงกามาพจรจิต เป็น ธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบันตามความปรารถนาโดยไม่ยากไม่ลำบากอย่างนี้ พระอริยสาวกนี้จึงเรียกได้ว่าเป็นผู้มีเสขปฏิปทา ถึงพร้อมด้วยความเป็นผู้มีคุณธรรมซึ่งเป็นดุจไข่ไก่ที่ไม่เน่า เป็นผู้ควรแก่การทำลายกิเลสด้วยญาณ เป็น ผู้ควรแก่การตรัสรู้ เป็นผู้ควรแก่การบรรลุธรรมซึ่งเป็นแดนเกษมจากโยคะอันยอดเยี่ยม

ดูก่อนมหานามะ อุปมาเหมือนมีไข่ไก่อยู่ ๘ ฟอง ๑๐ ฟอง หรือ ๑๒ ฟอง ไข่ไก่เหล่านั้นอันแม่ไก่นอนทับดีแล้ว กกดีแล้ว ฟักดีแล้ว ถึงแม่ไก่นั้นจะไม่ ปรารถนาอย่างนี้ว่า ‘ขอให้ลูกไก่เหล่านี้ใช้ปลายเล็บเท้าหรือจะงอยปากทำลายเปลือกไข่ชำแรกออกมาได้โดยสวัสดิภาพเถิด, ดังนี้ก็ตาม ลูกไก่เหล่านั้นก็พึง ใช้ปลายเล็บเท้าหรือจะงอยปากทำลายเปลือกไข่ชำแรกออกมาโดยสวัสดิภาพได้ ฉันใด พระอริยสาวกก็ฉันนั้น เพราะเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยศีลอย่างนี้ เป็นผู้ คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลายอย่างนี้ เป็นผู้รู้จักประมาณในโภชนะอย่างนี้ เป็นผู้ประกอบเนือง ๆ ในความตื่นอยู่อย่างนี้ เป็นผู้ประกอบด้วยสัทธรรม ๗ อย่างอย่างนี้ เป็นผู้ได้ฌาน ๔ ที่ก้าวล่วงกามาพจรจิต เป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบันตามความปรารถนาโดยไม่ยากไม่ลำบากอย่างนี้ พระอริยสาวกนี้ จึงเรียกได้ว่าเป็นผู้มีเสขปฏิปทา ถึงพร้อมด้วยความเป็นผู้มีคุณธรรมซึ่งเป็นดุจ ไข่ไก่ที่ไม่เน่า เป็นผู้ควรแก่การทำลายกิเลสด้วยญาณ เป็นผู้ควรแก่การตรัสรู้ เป็นผู้ควรแก่การบรรลุธรรมซึ่งเป็นแดนเกษมจากโยคะอันยอดเยี่ยม

ความแตกฉานแห่งฌาน

[๒๘] ดูก่อนมหานามะ พระอริยสาวกนั้นอาศัยจตุตถฌานที่มีสติบริสุทธิ์เพราะอุเบกขาอันยอดเยี่ยมนี้นั่นแล ย่อมระลึกชาติก่อนได้เป็นอันมาก คือ ระลึกได้ชาติหนึ่งบ้าง สองชาติบ้าง ... เธอย่อมระลึกชาติก่อนได้เป็นอันมากพร้อมทั้งอาการพร้อมทั้งอุเทศ ด้วยประการฉะนี้ ข้อนี้เป็นความ แตกฉานแห่งฌานข้อที่ ๑ ของพระอริยสาวกนั้น เปรียบเหมือนลูกไก่เจาะเปลือกไข่ออกไปได้ฉะนั้นดูก่อนมหานามะ พระอริยสาวกนั้นอาศัยจตุตถฌานที่มีสติบริสุทธิ์ เพราะอุเบกขาอันยอดเยี่ยมนี้นั่นแล ย่อมเห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังอุบัติ เลว ประณีต มีผิวพรรณดี มีผิวพรรณทราม ได้ดี ตกยาก ด้วยทิพยจักษุ อันบริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์

... ย่อมรู้ชัดซึ่งหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรมได้ ด้วยประการฉะนี้ ข้อนี้เป็นความแตกฉานแห่งฌานข้อที่ ๒ ของพระอริยสาวกนั้น เปรียบเหมือนลูกไก่เจาะเปลือกไข่ออกไปได้ฉะนั้นดูก่อนมหานามะ พระอริยสาวกนั้นอาศัยจตุตถฌานที่มีสติบริสุทธิ์ เพราะอุเบกขาอันยอดเยี่ยมนี้นั่นแล ย่อมทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ ข้อนี้เป็นความแตกฉานแห่งฌานข้อที่ ๓ ของพระอริยสาวกนั้น เปรียบเหมือนลูกไก่เจาะเปลือกไข่ออกไปได้ฉะนั้น

ความเป็นผู้มีวิชชาและจรณะ

{๓๔} [๒๙] ดูก่อนมหานามะ แม้ข้อที่พระอริยาสาวกเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยศีลนี้ ก็เป็นจรณะของเธอประการหนึ่ง แม้ข้อที่พระอริยสาวกเป็นผู้คุ้มครองทวาร

ในอินทรีย์ทั้งหลายนี้ก็เป็นจรณะของเธอประการหนึ่ง แม้ข้อที่พระอริยสาวกเป็นผู้รู้ประมาณในโภชนะนี้ก็เป็นจรณะของเธอประการหนึ่ง แม้ข้อที่พระอริย สาวกเป็นผู้ประกอบเนือง ๆ ในความตื่นอยู่นี้ก็เป็นจรณะของเธอประการหนึ่ง แม้ข้อที่พระอริยสาวกเป็นผู้ประกอบด้วยสัทธรรม ๗ ประการนี้ก็เป็นจรณะ ของเธอประการหนึ่ง แม้ข้อที่พระอริยสาวกเป็นผู้ได้ฌาน ๔ ที่ก้าวล่วงกามาพจรจิต เป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบันตามความปรารถนาโดยไม่ยาก ไม่ลำบากนี้ก็เป็นจรณะของเธอประการหนึ่งแม้ข้อที่พระอริยสาวกระลึกชาติก่อน ๆ ได้เป็นอันมากคือ ระลึกได้ชาติหนึ่งบ้าง สองชาติบ้าง สามชาติบ้าง ... เธอย่อมระลึกชาติก่อนได้เป็น

อันมากพร้อมทั้งอาการพร้อมทั้งอุเทศด้วยประการฉะนี้ นี้ก็เป็นวิชชาของเธอประการหนึ่ง แม้ข้อที่พระอริยสาวกเห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังอุบัติ เลว ประณีต มีผิวพรรณดี มีผิวพรรณทราม ได้ดี ตกยาก ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์ ... ย่อมรู้ชัดซึ่งหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรมได้ด้วยประการฉะนี้ นี้ก็เป็นวิชชาของเธอประการหนึ่ง แม้ข้อที่พระอริยสาวกทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ นี้ก็เป็นวิชชาของเธอประการหนึ่งดูก่อนมหานามะ พระอริยสาวกนี้กล่าวได้ว่าเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยวิชชา แม้เพราะเหตุนี้ เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยจรณะแม้เพราะเหตุนี้ เป็นผู้ถึงพร้อมด้วย วิชชาและจรณะแม้เพราะเหตุนี้

คาถาสนังกุมารพรหม

[๓๐] ดูก่อนมหานามะ แม้สนังกุมารพรหมก็ได้กล่าวคาถาไว้ว่า

กษัตริย์นับว่าประเสริฐที่สุดในหมู่ชนผู้ถือโคตรตระกูลเป็นใหญ่ ส่วนท่านผู้ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เป็นผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่เทวดาและมนุษย์{๓๕} ดูก่อนมหานามะ คาถานั้นสนังกุมารพรหมขับร้องไพเราะ มิใช่ไม่ไพเราะ เป็นสุภาษิต มิใช่ทุพภาษิต มีประโยชน์ มิใช่ไม่มีประโยชน์ พระผู้มีพระ ภาคเจ้าก็ทรงรับรองแล้ว”ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จลุกขึ้นแล้วตรัสกะท่านอานนท์ว่า “สาธุ สาธุ อานนท์ ดีแล้วละที่เธอได้กล่าวเสขปฏิปทาแก่พวกเจ้าศากยะ แห่งพระนครกบิลพัสดุ์”ท่านพระอานนท์ได้กล่าวภาษิตนี้แล้ว พระศาสดาทรงยินดี พวกเจ้าศากยะแห่งพระนครบิลพัสดุ์พากันยินดีชื่นชมภาษิตของท่านอานนท์แล้วแล

จบ เสขปฏิปทาสูตรที่ ๓

๔. โปตลิยสูตร

เรื่องโปตลิยคฤหบดี

{๓๖} [๓๑] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จประทับอยู่ ณ แคว้นอังคุตตราปะ ในนิคมของชาวอังคุตตราปะชื่อว่าอาปณะ ครั้งนั้นเป็นเวลาเช้า พระผู้มีพระ ภาคเจ้าทรงครองอันตรวาสกแล้วถือบาตรจีวรเสด็จเข้าไปบิณฑบาตยังอาปณนิคม ครั้นเสด็จเที่ยวบิณฑบาตแล้วก็เสด็จกลับจากบิณฑบาตหลังจากฉันเสร็จ แล้ว