๙. อาฏานาฏิยสูตร เล่ม ๑๑

เอวมฺเม สุตํ :- เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต. อถ โข จตฺตาโร มหาราชา มหติยา จ ยกฺขเสนาย มหติยา จ คนฺธพฺพเสนาย มหติยา จ กุมฺภณฺฑเสนาย มหติยา จ นาคเสนาย จตุทฺทิสํ รกฺขํ ฐเปตฺวา จตุทฺทิสํ คุมฺพํ ฐเปตฺวา จตุทฺทิสํ โอวรณํ ฐเปตฺวา อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ คิชฺฌกูฏํ(๑) โอภาเสตฺวา, เยน ภควา, เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เตปิ โข ยกฺขา อปฺเปกจฺเจ ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ; อปฺเปกจฺเจ ภควตา สทฺธึ สมฺโมทึสุ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ; อปฺเปกจฺเจ, เยน ภควา, เตนญฺชลิมฺปณาเมตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ; อปฺเปกจฺเจ นามโคตฺตํ สาเวตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ; อปฺเปกจฺเจ ตุณฺหีภูตา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ.

ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ เขตกรุงราชคฤห์ ครั้งนั้น ท้าวมหาราชทั้ง ๔ องค์วางยามรักษาการณ์ไว้ทั้ง ๔ ทิศ วางกองกำลังไว้ ทั้ง ๔ ทิศ วางหน่วยป้องกันไว้ทั้ง ๔ ทิศ ด้วยกองทัพยักษ์หมู่ใหญ่ ด้วยกองทัพ คนธรรพ์หมู่ใหญ่ ด้วยกองทัพกุมภัณฑ์หมู่ใหญ่ และด้วยกองทัพนาคหมู่ใหญ่ เมื่อราตรีผ่านไป มีวรรณะงดงามยิ่งนัก เปล่งรัศมีให้สว่างไสวทั่วภูเขาคิชฌกูฏ แล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้ว นั่ง ณ ที่สมควร ฝ่ายยักษ์เหล่านั้น บางพวกถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาคแล้ว นั่ง ณ ที่สมควร บางพวกสนทนาปราศรัยพอเป็นที่บันเทิงใจ พอเป็นที่ระลึกถึงกันกับพระผู้มีพระภาค แล้วนั่ง ณ ที่สมควร บางพวกประนมมือไปทางที่พระผู้มีพระภาคประทับอยู่แล้วนั่ง ณ ที่สมควร บางพวกประกาศชื่อและตระกูลแล้วนั่ง ณ ที่สมควร บางพวกนั่งนิ่งเฉย ณ ที่สมควร

เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข เวสฺสวโณ มหาราชา ภควนฺตํ เอตทโวจ “สนฺติ หิ ภนฺเต อุฬารา ยกฺขา ภควโต อปฺปสนฺนา; สนฺติ หิ ภนฺเต อุฬารา ยกฺขา ภควโต ปสนฺนา; สนฺติ หิ ภนฺเต มชฺฌิมา ยกฺขา ภควโต อปฺปสนฺนา; สนฺติ หิ ภนฺเต มชฺฌิมา ยกฺขา ภควโต ปสนฺนา; สนฺติ หิ ภนฺเต นีจา ยกฺขา ภควโต อปฺปสนฺนา; สนฺติ หิ ภนฺเต นีจา ยกฺขา ภควโต ปสนฺนา. เยภุยฺเยน โข ปน ภนฺเต ยกฺขา อปฺปสนฺนาเยว ภควโต. ตํ กิสฺส เหตุ ? ภควา หิ ภนฺเต ปาณาติปาตา เวรมณิยา ธมฺมํ เทเสติ, อทินฺนาทานา เวรมณิยา ธมฺมํ เทเสติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณิยา ธมฺมํ เทเสติ, มุสาวาทา เวรมณิยา ธมฺมํ เทเสติ, สุราเมรยมชฺชปฺปมาทฏฺฐานา เวรมณิยา

ธมฺมํ เทเสติ. เยภุยฺเยน โข ปน ภนฺเต ยกฺขา อปฺปฏิวิรตาเยว ปาณาติปาตา, อปฺปฏิวิรตา อทินฺนาทานา, อปฺปฏิวิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา, อปฺปฏิวิรตา มุสาวาทา, อปฺปฏิวิรตา สุราเมรยมชฺชปฺปมาทฏฺฐานา; เตสนฺตํ โหติ อปฺปิยํ อมนาปํ. สนฺติ หิ ภนฺเต ภควโต สาวกา อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวนฺติ อปฺปสทฺทานิ อปฺปนิคฺโฆสานิ วิชนวาตานิ มนุสฺสราหสฺเสยฺยกานิ ปฏิสลฺลานสารุปฺปานิ; ตตฺถ สนฺติ อุฬารา ยกฺขา นิวาสิโน, เย อิมสฺมึ ภควโต ปาวจเน อปฺปสนฺนา, เตสํ ปสาทาย อุคฺคณฺหาตุ ภนฺเต ภควา อาฏานาฏิยํ รกฺขํ ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ คุตฺติยา รกฺขาย อวิหึสาย ผาสุวิหารายา”ติ. อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน.

อถ โข เวสฺสวโณ มหาราชา ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อาฏานาฏิยํ รกฺขํ อภาสิ :

ท้าวเวสวัณมหาราชประทับนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กราบทูลพระ ผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ยักษ์ชั้นสูงที่ไม่เลื่อมใสพระผู้มีพระภาค ก็มี ที่เลื่อมใสพระผู้มีพระภาคก็มี ยักษ์ชั้นกลางที่ไม่เลื่อมใสพระผู้มีพระภาคก็มี ที่เลื่อมใสพระผู้มีพระภาคก็มี ยักษ์ชั้นต่ำที่ไม่เลื่อมใสพระผู้มีพระภาคก็มี ที่เลื่อมใส พระผู้มีพระภาคก็มี ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ โดยมาก ยักษ์ไม่เลื่อมใสพระผู้มี พระภาคเลย ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะพระผู้มีพระภาคทรงแสดงธรรมเพื่องดเว้น จากการฆ่าสัตว์ ทรงแสดงธรรมเพื่องดเว้นจากการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของเขามิได้ให้ ทรงแสดงธรรมเพื่องดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม

ทรงแสดงธรรมเพื่องดเว้น จากการพูดเท็จ ทรงแสดงธรรมเพื่องดเว้นจากการเสพของมึนเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นเหตุแห่งความประมาท แต่โดยมาก พวกยักษ์ไม่งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ ไม่งดเว้นจากการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของเขามิได้ให้ ไม่งดเว้นจากการประพฤติผิด ในกาม ไม่งดเว้นจากการพูดเท็จ ไม่งดเว้นจากการเสพของมึนเมาคือสุราและเมรัย อันเป็นเหตุแห่งความประมาท การที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงธรรมเพื่อการงดเว้น นั้นจึงไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่ชอบใจของยักษ์เหล่านั้น ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มีสาวก ของพระผู้มีพระภาคที่อาศัยเสนาสนะเป็นป่าละเมาะ และป่าทึบ อันสงัด มีเสียงน้อย มีเสียงอึกทึกน้อย ปราศจากการสัญจรไปมาของผู้คน ควรเป็นสถานที่ทำการลับ ของมนุษย์ ควรแก่การหลีกเร้น พวกยักษ์ชั้นสูงผู้อาศัยอยู่ในป่านั้นที่ไม่เลื่อมใสใน พระธรรมวินัยของพระผู้มีพระภาคนี้ก็มี ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาค ทรงเรียนมนต์เครื่องรักษาชื่ออาฏานาฏิยะ เพื่อให้ยักษ์เหล่านั้นเลื่อมใส เพื่อคุ้มครอง เพื่อรักษา เพื่อไม่ถูกเบียดเบียน เพื่ออยู่สำราญของภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ทั้งหลายเถิด พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคทรงรับนิมนต์ด้วยพระอาการดุษณี

ลำดับนั้น ท้าวเวสวัณมหาราช ทรงทราบพระอาการที่พระผู้มีพระภาคทรงรับ แล้วจึงได้กราบทูลมนต์เครื่องรักษาชื่ออาฏานาฏิยะนี้ ในเวลานั้นว่า

“วิปสฺสิสฺส(๑) นมตฺถุ จกฺขุมนฺตสฺส สิรีมโต

สิขิสฺสปิ(๒) นมตฺถุ สพฺพภูตานุกมฺปิโน.

เวสฺสภุสฺส(๓) นมตฺถุ นฺหาตกสฺส ตปสฺสิโน

นมตฺถุ กกุสนฺธสฺส มารเสนปฺปมทฺทิโน(๔).

โกณาคมนสฺส นมตฺถุ พฺราหฺมณสฺส วุสีมโต

กสฺสปสฺส(๕) นมตฺถุ วิปฺปมุตฺตสฺส สพฺพธิ.

องฺคีรสสฺส นมตฺถุ สกฺยปุตฺตสฺส สิรีมโต

โย อิมํ ธมฺมมเทเสสิ(๖) สพฺพทุกฺขาปนูทนํ.

เย จาปิ นิพฺพุตา โลเก ยถาภูตํ วิปสฺสิสุํ

เต ชนา อปิสุณา(๗) มหนฺตา วีตสารทา.

หิตํ เทวมนุสฺสานํ ยํ นมสฺสนฺติ โคตมํ

วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ มหนฺตํ วีตสารทํ.

“ขอนอบน้อมพระวิปัสสีพุทธเจ้า

ผู้มีพระจักษุ มีพระสิริ

ขอนอบน้อมพระสิขีพุทธเจ้า

ผู้ทรงอนุเคราะห์แก่สัตว์ทั่วหน้า

ขอนอบน้อมพระเวสสภูพุทธเจ้า

ผู้ทรงชำระกิเลส มีความเพียร

ขอนอบน้อมพระกกุสันธพุทธเจ้า

ผู้ทรงย่ำยีมารและกองทัพมาร

ขอนอบน้อมพระโกนาคมนพุทธเจ้า

ผู้มีบาปอันลอยแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์

ภาณวารที่ ๑

ขอนอบน้อมพระกัสสปพุทธเจ้า

ผู้หลุดพ้นในที่ทั้งปวง

ขอนอบน้อมพระอังคีรสพุทธเจ้าผู้ศากยบุตร

ผู้มีพระสิริ ผู้ทรงแสดงธรรมนี้

อันเป็นเครื่องบรรเทาทุกข์ทั้งปวง

อนึ่ง พระพุทธเจ้าเหล่าใดเป็นผู้ดับกิเลสแล้วในโลก

ทรงเห็นแจ้งแล้วตามความเป็นจริง

พระพุทธเจ้าเหล่านั้นเป็นผู้ไม่ส่อเสียด

เป็นผู้ยิ่งใหญ่ ปราศจากความครั่นคร้าม

เทวดาและมนุษย์ทั้งหลายนอบน้อมพระพุทธเจ้า

ผู้โคตมโคตรพระองค์ใด

ทรงเกื้อกูลแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย

ทรงเพียบพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ

เป็นผู้ยิ่งใหญ่ ปราศจากความครั่นคร้าม

ยโต อุคฺคจฺฉติ สุริโย อาทิจฺโจ มณฺฑลีมหา

ยสฺส จุคฺคจฺฉมานสฺส สํวรีปิ นิรุชฺฌติ,

ยสฺส จุคฺคเต สูริเย ทิวโสติ ปวุจฺจติ.

รหโทปิ ตตฺถ คมฺภีโร สมุทฺโท สริโตทโก

เอวนฺตํ ตตฺถ ชานนฺติ สมุทฺโท สริโตทโก.

อิโต สา ปุริมา ทิสา อิติ นํ อาจิกฺขตี ชโน

ยํ ทิสํ อภิปาเลติ มหาราชา ยสสฺสิ โส.

คนฺธพฺพานํ อธิปติ(๑) ธตรฏฺโฐ อิติ นามโส

รมตี นจฺจคีเตหิ คนฺธพฺเพหิ ปุรกฺขโต.

ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว เอกนามาติ เม สุตํ

อสีติ ทส เอโก จ อินฺทนามา มหพฺพลา.

เต จาปิ พุทฺธํ ทิสฺวาน พุทฺธํ อาทิจฺจพนฺธุนํ

ทูรโต ว นมสฺสนฺติ มหนฺตํ วีตสารทํ.

นโม เต ปุริสาชญฺญ นโม เต ปุริสุตฺตม

กุสเลน สเมกฺขสิ อมนุสฺสาปิ ตํ วนฺทนฺติ.

สุตํ เนตํ อภิณฺหโส ตสฺมา เอวํ วเทมเส(๒).

ชินํ วนฺทถ โคตมํ ชินํ วนฺทาม โคตมํ

วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ พุทฺธํ วนฺทาม โคตมํ.

พระสุริยะ คือพระอาทิตย์

มีมณฑลใหญ่ ขึ้นทางทิศใด

เมื่อพระอาทิตย์ขึ้น กลางคืนก็หายไป

และเมื่อพระอาทิตย์ขึ้นเรียกกันว่ากลางวัน

ในที่ที่พระอาทิตย์ขึ้นนั้นมีห้วงน้ำลึก

คือ มหาสมุทรที่เต็มด้วยน้ำ

ชนทั้งหลายรู้จักห้วงน้ำนั้นว่าสมุทรที่เต็มด้วยน้ำ

คนเรียกทิศนั้นว่า ทิศนั้นเป็นทิศตะวันออกจากภูเขาสิเนรุนี้ไป

ซึ่งเป็นทิศที่ท้าวมหาราชผู้มียศองค์นั้นอภิบาลอยู่

ท้าวมหาราชนั้นมีพระนามว่าธตรฐ

ทรงเป็นหัวหน้าของพวกคนธรรพ์ มีคนธรรพ์แวดล้อม

ทรงโปรดปรานการร่ายรำและการขับร้อง

ข้าพระพุทธเจ้าได้สดับมาว่า

‘แม้โอรสของท้าวธตรฐจะมีมากก็มีพระนามเดียวกัน

คือทั้ง ๙๑ องค์ มีพระนามว่าอินทะ ต่างมีพลังมาก’

ท้าวธตรฐและพระโอรสเหล่านั้น

เห็นพระพุทธเจ้าผู้ตื่นแล้ว

ผู้เป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระอาทิตย์

พากันถวายอภิวาทพระพุทธเจ้า

ซึ่งเป็นผู้ยิ่งใหญ่ ปราศจากครามครั่นคร้าม แต่ที่ไกล

ข้าแต่พระผู้ทรงเป็นบุรุษอาชาไนย

ข้าพระพุทธเจ้าขอนอบน้อมพระองค์

ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงเป็นบุรุษสูงสุด

ข้าพระพุทธเจ้าขอนอบน้อมพระองค์

ขอพระองค์โปรดตรวจดูด้วยพระญาณอันฉลาดเถิด

แม้อมนุษย์ทั้งหลายก็ถวายอภิวาทพระองค์

ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย

ก็ได้สดับเรื่องนี้มาเนือง ๆ ฉะนั้น จึงกราบทูลเช่นนี้

ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลายเคยถามพวกอมนุษย์ว่า

‘พวกท่าน ถวายอภิวาทพระชินโคดมหรือ’

พวกอมนุษย์ตอบว่า

‘พวกเราถวายอภิวาทพระชินโคดม’

ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย

ขอถวายอภิวาทพระพุทธโคดม

ผู้เพียบพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ

เยน เปตา ปวุจฺจนฺติ ปิสุณา ปิฏฺฐิมํสิกา

ปาณาติปาติโน ลุทฺทา(๑) โจรา เนกติกา ชนา.

อิโต สา ทกฺขิณา ทิสา อิติ นํ อาจิกฺขตี ชโน

ยํ ทิสํ อภิปาเลติ มหาราชา ยสสฺสิ โส.

กุมฺภณฺฑานํ อาธิปติ วิรุโฬฺห อิติ นามโส

รมตี นจฺจคีเตหิ กุมฺภณฺเฑหิ ปุรกฺขโต.

ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว เอกนามาติ เม สุตํ

อสีติ ทส เอโก จ อินฺทนามา มหพฺพลา.

เต จาปิ พุทฺธํ ทิสฺวาน พุทฺธํ อาทิจฺจพนฺธุนํ

ทูรโต ว นมสฺสนฺติ มหนฺตํ วีตสารทํ.

นโม เต ปุริสาชญฺญ นโม เต ปุริสุตฺตม

กุสเลน สเมกฺขสิ อมนุสฺสาปิ ตํ วนฺทนฺติ.

สุตํ เนตํ อภิณฺหโส ตสฺมา เอวํ วเทมเส.

ชินํ วนฺทถ โคตมํ ชินํ วนฺทาม โคตมํ

วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ พุทฺธํ วนฺทาม โคตมํ.

ภาณวารที่ ๑

ชนทั้งหลายผู้ส่อเสียด

ผู้นินทาคนลับหลัง เป็นผู้ฆ่าสัตว์

เป็นนายพราน เป็นโจร เป็นคนตลบตะแลง

ตายแล้ว เขาบอกให้นำออกไปทางที่ใด

คนเรียกทิศนั้นว่า ทิศนั้นเป็นทิศใต้จากภูเขาสิเนรุนี้ไป

ซึ่งเป็นทิศที่ท้าวมหาราชผู้มียศองค์นั้นอภิบาลอยู่

ท้าวมหาราชนั้นมีพระนามว่าวิรุฬหะ

ทรงเป็นหัวหน้าของพวกกุมภัณฑ์ มีกุมภัณฑ์แวดล้อม

ทรงโปรดปรานการร่ายรำและการขับร้อง

ข้าพระองค์ได้สดับมาว่า

‘แม้โอรสของท้าววิรุฬหะจะมีมากก็มีพระนามเดียวกัน

คือทั้ง ๙๑ องค์ มีพระนามว่าอินทะ ต่างมีพลังมาก’

ท้าววิรุฬหะและพระโอรสเหล่านั้น

เห็นพระพุทธเจ้าผู้ตื่นแล้ว

ผู้เป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระอาทิตย์

พากันถวายอภิวาทพระพุทธเจ้า

ซึ่งเป็นผู้ใหญ่ยิ่ง ปราศจากความครั่นคร้าม แต่ที่ไกล

ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงเป็นบุรุษอาชาไนย

ข้าพระพุทธเจ้าขอนอบน้อมพระองค์

ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงเป็นบุรุษสูงสุด

ข้าพระพุทธเจ้าขอนอบน้อมพระองค์

ขอพระองค์โปรดตรวจดูด้วยพระญาณอันฉลาดเถิด

แม้อมนุษย์ทั้งหลายก็ถวายอภิวาทพระองค์

ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย

ก็ได้สดับเรื่องนั้นมาเนือง ๆ ฉะนั้น จึงกราบทูลเช่นนี้

ข้าพระองค์ทั้งหลายถามพวกอมนุษย์ว่า

‘พวกท่านถวายอภิวาทพระชินโคดมหรือ’

พวกอมนุษย์ตอบว่า

‘พวกเราถวายอภิวาทพระชินโคดม’

ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย

ขอถวายอภิวาทพระพุทธโคดม

ผู้เพียบพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ

ยตฺถ โจคฺคจฺฉติ สุริโย อาทิจฺโจ มณฺฑลีมหา

ยสฺส โจคฺคจฺฉมานสฺส ทิวโสปิ นิรุชฺฌติ;

ยสฺส โจคฺคเต สุริเย สํวรีติ ปวุจฺจติ.

รหโทปิ ตตฺถ คมฺภีโร สมุทฺโท สริโตทโก

เอวนฺตํ ตตฺถ ชานนฺติ สมุทฺโท สริโตทโก.

อิโต สา ปจฺฉิมา ทิสา อิติ นํ อาจิกฺขตี ชโน

ยํ ทิสํ อภิปาเลติ มหาราชา ยสสฺสิ โส.

นาคานญฺจ อาธิปติ วิรูปกฺโข อิติ นามโส

รมตี นจฺจคีเตหิ นาเคเหว ปุรกฺขโต.

ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว เอกนามาติ เม สุตํ

อสีติ ทส เอโก จ อินฺทนามา มหพฺพลา.

เต จาปิ พุทฺธํ ทิสฺวาน พุทฺธํ อาทิจฺจพนฺธุนํ

ทูรโต ว นมสฺสนฺติ มหนฺตํ วีตสารทํ.

นโม เต ปุริสาชญฺญ นโม เต ปุริสุตฺตม

กุสเลน สเมกฺขสิ อมนุสฺสาปิ ตํ วนฺทนฺติ.

สุตํ เนตํ อภิณฺหโส ตสฺมา เอวํ วเทมเส.

ชินํ วนฺทถ โคตมํ ชินํ วนฺทาม โคตมํ

วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ พุทฺธํ วนฺทาม โคตมํ.

พระสุริยะ คือพระอาทิตย์

มีมณฑลใหญ่ ตกทางทิศใด

เมื่อพระอาทิตย์ตก กลางวันก็หายไป

และเมื่อพระอาทิตย์ตกเรียกกันว่ากลางคืน

ในที่ที่พระอาทิตย์ตกนั้น มีห้วงน้ำลึก

คือมหาสมุทรที่เต็มด้วยน้ำ

ชนทั้งหลายรู้จักห้วงน้ำนั้นว่า สมุทรที่เต็มด้วยน้ำ

คนเรียกทิศนั้นว่า ทิศนั้นเป็นทิศตะวันตกจากภูเขาสิเนรุนี้ไป

ซึ่งเป็นทิศที่ท้าวมหาราชผู้มียศองค์นั้นอภิบาลอยู่

ท้าวมหาราชนั้นมีพระนามว่าวิรูปักษ์

ทรงเป็นหัวหน้าของพวกนาค มีนาคแวดล้อม

ทรงโปรดปรานการร่ายรำและการขับร้อง

ข้าพระพุทธเจ้าได้สดับมาว่า

‘แม้โอรสของท้าววิรูปักษ์จะมีมาก ก็มีพระนามเดียวกัน

คือทั้ง ๙๑ องค์ มีพระนามว่าอินทะ ต่างมีพลังมาก’

ท้าววิรูปักษ์ และโอรสเหล่านั้น

ได้เห็นพระพุทธเจ้าผู้ตื่นแล้ว

ผู้เป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระอาทิตย์

ภาณวารที่ ๑

พากันถวายอภิวาทพระพุทธเจ้า

ซึ่งเป็นผู้ยิ่งใหญ่ ปราศจากความครั่นคร้าม แต่ที่ไกล

ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงเป็นบุรุษอาชาไนย

ข้าพระพุทธเจ้าขอนอบน้อมพระองค์

ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงเป็นบุรุษสูงสุด

ข้าพระพุทธเจ้าขอนอบน้อมพระองค์

ขอพระองค์โปรดตรวจดูด้วยพระญาณอันฉลาดเถิด

แม้อมนุษย์ทั้งหลายก็ถวายอภิวาทพระองค์

ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย

ก็ได้สดับเรื่องนี้มาเนือง ๆ ฉะนั้น จึงกราบทูลเช่นนี้

ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ถามพวกอมนุษย์ว่า

‘พวกท่านถวายอภิวาทพระชินโคดมหรือ’

พวกอมนุษย์ตอบว่า

‘พวกเราถวายอภิวาทพระชินโคดม’

ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย

ขอถวายอภิวาทพระพุทธโคดม

ผู้เพียบพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ

เยน อุตฺตรกุรู รมฺมา(๑) มหาเนรุ สุทสฺสโน

มนุสฺสา ตตฺถ ชายนฺติ อมมา อปริคฺคหา.

น เต พีชํ ปวปนฺติ นปิ นียนฺติ นงฺคลา

อกฏฺฐปากิมํ สาลึ ปริภุญฺชนฺติ มานุสา.

อกณํ อถุสํ สุทฺธํ สุคนฺธํ ตณฺฑุลปฺผลํ

ตุณฺฑิกีเร ปจิตฺวาน ตโต ภุญฺชนฺติ โภชนํ.

คาวึ เอกขุรํ กตฺวา อนุยนฺติ ทิโสทิสํ

ปสุํ เอกขุรํ กตฺวา อนุยนฺติ ทิโสทิสํ.

อิตฺถึ วาหนํ(๒) กตฺวา อนุยนฺติ ทิโสทิสํ

ปุริสํ วาหนํ กตฺวา อนุยนฺติ ทิโสทิสํ.

กุมารึ วาหนํ กตฺวา อนุยนฺติ ทิโสทิสํ

กุมารํ วาหนํ กตฺวา อนุยนฺติ ทิโสทิสํ.

เต ยาเน อภิรุหิตฺวา

สพฺพา ทิสา อนุปริยายนฺติ.

ปจารา ตสฺส ราชิโน.

หตฺถิยานํ อสฺสยานํ ทิพฺพํ ยานํ อุปฏฺฐิตํ

ปาสาทา สิวิกา เจว มหาราชสฺส ยสสฺสิโน.

ตสฺส จ นครา อหุ

อนฺตลิกฺเข สุมาปิตา

อาฏานาฏา กุสินาฏา ปรกุสินาฏา

นาฏปริยา(๓) ปรกุสิฏนาฏา.

อุตฺตเรน กปิวนฺโต(๔)

ชโนฆมปเรน จ

นวนวติโย อมฺพรอมฺพรวติโย

อาฬกมนฺทา นาม ราชธานี.

กุเวรสฺส โข ปน มาริส มหาราชสฺส วิสาณา นาม ราชธานี,

ตสฺมา กุเวโร มหาราชา เวสฺสวโณติ ปวุจฺจติ.

ปจฺเจสนฺโต ปกาเสนฺติ ตโตลา ตตฺตลา ตโตตลา

โอชสิ เตชสิ ตโตชสิ สูโร ราชา อริฏฺโฐ เนมิ.

รหโทปิ ตตฺถ ธรณี นาม ยโต เมฆา ปวสฺสนฺติ

วสฺสา ยโต ปตายนฺติ สภาปิ ตตฺถ ภคลวตี(๕) นาม.

ยตฺถ ยกฺขา ปยิรุปาสนฺติ ตตฺถ นิจฺจผลา รุกฺขา

นานาทิชคณา ยุตา มยูรโกญฺจาภิรุทา.

โกกิลาทีหิ วคฺคุหิ.

ชีวญฺชีวกสทฺเทตฺถ อโถ โอฏฺฐวจิตฺตกา

กุกฺกุฏกา(๖) กุฬีรกา วเน โปกฺขรสาตกา.

สุกสาลิกสทฺเทตฺถ ทณฺฑมาณวกานิ จ

โสภติ สพฺพกาลํ สา กุเวรนฬินี สทา.

อิโต สา อุตฺตรา ทิสา อิติ นํ อาจิกฺขตี ชโน

ยํ ทิสํ อภิปาเลติ มหาราชา ยสสฺสิ โส.

ยกฺขานํ(๗) อาธิปติ กุเวโร อิติ นามโส

รมตี นจฺจคีเตหิ ยกฺเขเหว ปุรกฺขโต.

ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว เอกนามาติ เม สุตํ

อสีติ ทส เอโก จ อินฺทนามา มหพฺพลา.

เต จาปิ พุทฺธํ ทิสฺวาน พุทฺธํ อาทิจฺจพนฺธุนํ

ทูรโต ว นมสฺสนฺติ มหนฺตํ วีตสารทํ.

นโม เต ปุริสาชญฺญ นโม เต ปุริสุตฺตม

กุสเลน สเมกฺขสิ อมนุสฺสาปิ ตํ วนฺทนฺติ.

สุตํ เนตํ อภิณฺหโส ตสฺมา เอวํ วเทมเส.

ชินํ วนฺทถ โคตมํ ชินํ วนฺทาม โคตมํ

วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ พุทฺธํ วนฺทาม โคตมนฺ”ติ.

อยํ โข สา มาริส อาฏานาฏิยา รกฺขา ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ คุตฺติยา รกฺขาย อวิหึสาย ผาสุวิหาราย.

อุตตรกุรุทวีปเป็นรมณียสถาน

มีภูเขาหลวงชื่อสิเนรุ แลดูงดงาม ตั้งอยู่ทางทิศใด

พวกมนุษย์ซึ่งเกิดในอุตตรกุรุทวีปนั้น

ไม่ยึดถือสิ่งใดว่าเป็นของตน ไม่ถือครอง

มนุษย์เหล่านั้น ไม่ต้องหว่านพืช

ไม่ต้องนำไถออกไถ

หมู่มนุษย์บริโภคข้าวสาลี

อันผลิผลในที่ที่ไม่ต้องไถ

พวกเขาหุงข้าวสาลีอันไม่มีรำ ไม่มีแกลบ

บริสุทธิ์ มีกลิ่นหอม มีเมล็ดเป็นข้าวสาร

บนเตาอันปราศจากควันและถ่าน

แล้วบริโภคโภชนะจากที่นั้น

พวกเขาใช้แม่โคแทนม้ากีบเดี่ยว

แล้วเที่ยวไปสู่ทิศน้อยทิศใหญ่

ใช้สัตว์เลี้ยงแทนม้ากีบเดี่ยว แล้วเที่ยวไปสู่ทิศน้อยทิศใหญ่

ใช้หญิงเป็นพาหนะ แล้วเที่ยวไปสู่ทิศน้อยทิศใหญ่

ใช้ชายเป็นพาหนะ แล้วเที่ยวไปสู่ทิศน้อยทิศใหญ่

ใช้เด็กหญิงเป็นพาหนะ แล้วเที่ยวไปสู่ทิศน้อยทิศใหญ่

ใช้เด็กชายเป็นพาหนะ แล้วเที่ยวไปสู่ทิศน้อยทิศใหญ่

พระสนมทั้งหลายของท้าวมหาราชนั้น

ก็ขึ้นสู่ยานเหล่านั้น ตามห้อมล้อมไปทุกทิศ

ยานช้าง ยานม้า ยานทิพย์ ปราสาท และวอ

บังเกิดแก่ท้าวมหาราชผู้มียศ

ท้าวเธอทรงมีเมืองหลายเมืองที่สร้างในอากาศ

คือ เมืองอาฏานาฏา เมืองกุสินาฏา

เมืองปรกุสินาฏา เมืองนาฏปริยา เมืองปรกุสิฏนาฏา

ภาณวารที่ ๑

ทางทิศเหนือ มีเมืองกปีวันตะ

และมีอีกเมืองหนึ่งชื่อชโนฆะ

อีกเมืองหนึ่งชื่อนวนวติยะ

และมีอีกเมืองหนึ่งชื่ออัมพรอัมพรวติยะ

มีราชธานีชื่ออาฬกมันทา

ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ ท้าวกุเวรมหาราช

มีราชธานีชื่อวิสาณา

ฉะนั้น มหาชนจึงเรียกท้าวกุเวรมหาราชว่า ‘ท้าวเวสวัณ’

ยักษ์ชื่อตโตลา ชื่อตัตตลา

ชื่อตโตตลา ชื่อโอชสี ชื่อเตชสี ชื่อตโตชสี

ชื่อสุระ ชื่อราชา ชื่อสูโรราชา

ชื่ออริฏฐะ ชื่อเนมิ ชื่ออริฏฐเนมิ

ต่างทำหน้าที่หาข่าวและประกาศให้ทราบ

ในวิสาณาราชธานีนั้น มีห้วงน้ำชื่อธรณี

ซึ่งเป็นเหตุให้เกิดเมฆ เกิดฝนตก

ในวิสาณาราชธานีนั้น มีสภาชื่อภคลวดี

เป็นที่ประชุมของพวกยักษ์

มีต้นไม้ทั้งหลาย ผลิผลเป็นนิจ

ดารดาษด้วยหมู่นกชนิดต่าง ๆ

มีเสียงร้องของนกยูง นกกะเรียน

และเสียงขับกล่อมจากนกดุเหว่า เป็นต้น

ในวิสาณาราชธานีนั้น มีเสียงร้องของนกชีวัญชีวกะ

และนกโอฏฐวจิตตกะ มีไก่ป่า

ในสระบัวมีปูทอง และนกชื่อโปกขรสาตกะ

ในวิสาณาราชธานีนั้น มีเสียงนกแก้ว

นกสาลิกา และหมู่นกทัณฑมาณวะ

สระบัวของท้าวกุเวรนั้น จึงงามตลอดกาลทุกเมื่อ

คนเรียกทิศนั้นว่า ทิศนั้นเป็นทิศเหนือจากภูเขาสิเนรุนี้ไป

ซึ่งเป็นทิศที่ท้าวมหาราชผู้ทรงยศองค์นั้นอภิบาลอยู่

ท้าวมหาราชนั้นมีพระนามว่าท้าวกุเวร

ทรงเป็นหัวหน้าของพวกยักษ์ มียักษ์แวดล้อม

ทรงโปรดปรานการร่ายรำและการขับร้อง

ข้าพระพุทธเจ้าได้สดับมาว่า

‘แม้โอรสของท้าวกุเวรจะมีมาก แต่มีพระนามเดียวกัน

คือ ทั้ง ๙๑ องค์ มีพระนามว่าอินทะ ต่างมีพลังมาก’

ท้าวกุเวรและโอรสเหล่านั้น

ได้เห็นพระพุทธเจ้าผู้ตื่นแล้ว

ผู้เป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระอาทิตย์

พากันถวายอภิวาทพระพุทธเจ้า

ซึ่งเป็นผู้ยิ่งใหญ่ ปราศจากความครั่นคร้าม แต่ที่ไกล

ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงเป็นบุรุษอาชาไนย

ข้าพระพุทธเจ้าขอนอบน้อมพระองค์

ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงเป็นบุรุษสูงสุด

ภาณวารที่ ๑

ข้าพระพุทธเจ้าขอนอบน้อมพระองค์

ขอพระองค์โปรดตรวจดูด้วยพระญาณอันฉลาดเถิด

แม้อมนุษย์ทั้งหลายก็ถวายอภิวาทพระองค์

ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย

ได้สดับเรื่องนั้นมาเนือง ๆ ฉะนั้น จึงกราบทูลเช่นนี้

ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ถามพวกอมนุษย์ว่า

‘พวกท่านถวายอภิวาทพระชินโคดมหรือ’

พวกอมนุษย์ตอบว่า

‘พวกเราถวายอภิวาทพระชินโคดม’

ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย

ขอถวายอภิวาทพระพุทธโคดม

ผู้เพียบพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ

ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ นี้แหละ คือ มนต์เครื่องรักษาชื่ออาฏานาฏิยะนั้น เพื่อคุ้มครอง เพื่อรักษา เพื่อไม่ถูกเบียดเบียน เพื่ออยู่สำราญของภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาทั้งหลาย

ยสฺส กสฺสจิ มาริส ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา อุปาสกสฺส วา อุปาสิกาย วา อยํ อาฏานาฏิยา รกฺขา สุคฺคหิตา ภวิสฺสติ สมตฺตา ปริยาปุตา. ตญฺเจ อมนุสฺโส ยกฺโข วา ยกฺขินี วา ยกฺขโปตโก วา ยกฺขโปติกา วา ยกฺขมหามตฺโต วา ยกฺขปาริสชฺโช วา ยกฺขปจาโร วา, คนฺธพฺโพ วา คนฺธพฺพี วา คนฺธพฺพโปตโก วา คนฺธพฺพโปติกา วา คนฺธพฺพมหามตฺโต วา คนฺธพฺพปาริสชฺโช วา คนฺธพฺพปจาโร วา, กุมฺภณฺโฑ วา กุมฺภณฺฑี วา กุมฺภณฺฑโปตโก วา กุมฺภณฺฑโปติกา วา กุมฺภณฺฑมหามตฺโต วา กุมฺภณฺฑปาริสชฺโช วา กุมฺภณฺฑปจาโร วา, นาโค วา นาคี(๑) วา นาคโปตโก วา นาคโปติกา วา นาคมหามตฺโต วา นาคปาริสชฺโช วา นาคปจาโร วา ปทุฏฺฐจิตฺโต

ภิกฺขุํ วา ภิกฺขุนึ วา อุปาสกํ วา อุปาสิกํ วา คจฺฉนฺตํ วา อนุคจฺเฉยฺย, ฐิตํ วา อุปติฏฺเฐยฺย, นิสินฺนํ วา อุปนิสีเทยฺย, นิปนฺนํ วา อุปนิปชฺเชยฺย. น เม โส มาริส อมนุสฺโส ลเภยฺย คาเมสุ วา นิคเมสุ วา สกฺการํ วา ครุการํ วา. น เม โส มาริส อมนุสฺโส ลเภยฺย อาฬกมนฺทาย นาม ราชธานิยา วตฺถุํ วา วาสํ วา. น เม โส มาริส อมนุสฺโส ลเภยฺย ยกฺขานํ สมิตึ คนฺตุํ. อปิสฺสุ นํ มาริส อมนุสฺสา อนาวยฺหมฺปิ นํ(๒) กเรยฺยุํ อวิวยฺหํ. อปิสฺสุ นํ มาริส อมนุสฺสา อตฺตาหิปิ ปริปุณฺณาหิ ปริภาสาหิ ปริภาเสยฺยุํ. อปิสฺสุ นํ มาริส อมนุสฺสา ริตฺตมฺปิสฺส ปตฺตํ สีเส นิกฺกุชฺเชยฺยุํ. อปิสฺสุ นํ มาริส อมนุสฺสา สตฺตธาปิสฺส มุทฺธํ ผาเลยฺยุํ.

สนฺติ หิ มาริส อมนุสฺสา จณฺฑา รุทฺธา(๓) รภสา, เต เนว มหาราชานํ อาทิยนฺติ, น มหาราชานํ ปุริสกานํ อาทิยนฺติ, น มหาราชานํ ปุริสกานํ ปุริสกานํ อาทิยนฺติ. เต โข เต มาริส อมนุสฺสา มหาราชานํ อวรุทฺธา นาม วุจฺจนฺติ. เสยฺยถาปิ มาริส รญฺโญ มาคธสฺส วิชิเต มหาโจรา; เต เนว รญฺโญ มาคธสฺส อาทิยนฺติ, น รญฺโญ มาคธสฺส ปุริสกานํ อาทิยนฺติ, น รญฺโญ มาคธสฺส ปุริสกานํ ปุริสกานํ อาทิยนฺติ. เต โข เต มาริส มหาโจรา รญฺโญ มาคธสฺส อวรุทฺธา นาม วุจฺจนฺติ; เอวเมว โข มาริส สนฺติ อมนุสฺสา จณฺฑา รุทฺธา รภสา, เต เนว มหาราชานํ อาทิยนฺติ, น มหาราชานํ ปุริสกานํ อาทิยนฺติ, น มหาราชานํ ปุริสกานํ

ปุริสกานํ อาทิยนฺติ. เต โข เต มาริส อมนุสฺสา มหาราชานํ อวรุทฺธา นาม วุจฺจนฺติ. โย หิ โกจิ มาริส อมนุสฺโส ยกฺโข วา ยกฺขินี วา ยกฺโข วา ยกฺขินี วา ยกฺขโปตโก วา ยกฺขโปติกา วา ยกฺขมหามตฺโต วา ยกฺขปาริสชฺโช วา ยกฺขปจาโร วา, คนฺธพฺโพ วา คนฺธพฺพี วา คนฺธพฺพโปตโก วา คนฺธพฺพโปติกา วา คนฺธพฺพมหามตฺโต วา คนฺธพฺพปาริสชฺโช วา คนฺธพฺพปจาโร วา, กุมฺภณฺโฑ วา กุมฺภณฺฑี วา กุมฺภณฺฑโปตโก วา กุมฺภณฺฑโปติกา วา กุมฺภณฺฑมหามตฺโต วา กุมฺภณฺฑปาริสชฺโช วา กุมฺภณฺฑปจาโร วา, นาโค วา นาคี วา นาคโปตโก วา นาคโปติกา วา นาคมหามตฺโต วา นาคปาริสชฺโช วา นาคปจาโร วา ปทุฏฺฐจิตฺโต ภิกฺขุํ วา ภิกฺขุนึ วา อุปาสกํ วา อุปาสิกํ วา คจฺฉนฺตํ วา อนุคจฺเฉยฺย, ฐิตํ วา อุปติฏฺเฐยฺย, นิสินฺนํ วา อุปนิสีเทยฺย, นิปนฺนํ วา อุปนิปชฺเชยฺย. อิเมสํ ยกฺขานํ มหายกฺขานํ เสนาปตีนํ มหาเสนาปตีนํ อุชฺฌาเปตพฺพํ วิกฺกนฺทิตพฺพํ วิรวิตพฺพํ ‘อยํ ยกฺโข คณฺหาติ, อยํ ยกฺโข อาวิสติ, อยํ ยกฺโข เหเฐติ, อยํ ยกฺโข วิเหเฐติ, อยํ ยกฺโข หึสติ, อยํ ยกฺโข วิหึสติ, อยํ ยกฺโข น มุญฺจตี’ติ.

ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ ผู้ใดก็ตาม ไม่ว่าจะเป็นภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก หรืออุบาสิกา ผู้เรียนมนต์เครื่องรักษาชื่ออาฏานาฏิยะนี้จนจบครบบริบูรณ์แล้ว หากว่าอมนุษย์ ไม่ว่าจะเป็นยักษ์ ยักษิณี บุตรยักษ์ ธิดายักษ์ มหาอำมาตย์ ของยักษ์ บริวารของยักษ์ ผู้รับใช้ของยักษ์ก็ตาม ไม่ว่าจะเป็นคนธรรพ์ นางคนธรรพ์ บุตรคนธรรพ์ ธิดาคนธรรพ์ มหาอำมาตย์ของคนธรรพ์ บริวารของคนธรรพ์ ผู้รับใช้ ของคนธรรพ์ก็ตาม ไม่ว่าจะเป็นกุมภัณฑ์ นางกุมภัณฑ์ บุตรกุมภัณฑ์ ธิดากุมภัณฑ์ มหาอำมาตย์ของกุมภัณฑ์ บริวารของกุมภัณฑ์ ผู้รับใช้ของกุมภัณฑ์ก็ตาม ไม่ว่า จะเป็นนาค นางนาค บุตรนาค ธิดานาค มหาอำมาตย์ของนาค บริวารของนาค ผู้รับใช้ของนาคก็ตาม มีจิตประทุษร้าย เดินตามภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก หรืออุบาสิกาผู้กำลังเดินไป ยืนใกล้ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก หรืออุบาสิกา ผู้ยืนอยู่ นั่งใกล้ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก หรืออุบาสิกา ผู้นั่งอยู่ หรือนอนใกล้ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก หรือ อุบาสิกา ผู้นอนอยู่

ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ อมนุษย์นั้นไม่พึงได้สักการะ หรือความเคารพ ในหมู่ บ้านหรือในนิคมของข้าพระพุทธเจ้า ไม่พึงได้พื้นที่บ้าน หรือที่อยู่ในราชธานีชื่อว่า อาฬกมันทาของข้าพระพุทธเจ้า ไม่อาจเข้าสมาคมของพวกยักษ์ของข้าพระพุทธเจ้า

อีกประการหนึ่ง อมนุษย์ทั้งหลายไม่พึงทำอาวาหมงคลหรือวิวาหมงคลกับ อมนุษย์นั้น

อีกประการหนึ่ง อมนุษย์ทั้งหลายด่าอมนุษย์นั้นด้วยคำด่าที่ตรงตัวเต็มปาก เต็มคำ

อีกประการหนึ่ง อมนุษย์ทั้งหลายพึงเอาบาตรเปล่าครอบศีรษะอมนุษย์นั้น

อีกประการหนึ่ง อมนุษย์ทั้งหลายพึงผ่าศีรษะอมนุษย์นั้นออกเป็น ๗ เสี่ยง

ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ มีอมนุษย์ทั้งหลาย ที่ดุร้าย โหดเหี้ยม ทำเกินเหตุ อมนุษย์เหล่านั้นไม่เชื่อฟังท้าวมหาราช ไม่เชื่อฟังเสนาบดีของท้าวมหาราช ไม่เชื่อฟัง ผู้ช่วยเสนาบดีของท้าวมหาราช ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ อมนุษย์เหล่านั้น เรียกว่า เป็นศัตรูของท้าวมหาราช เหมือนมหาโจรทั้งหลายในแว่นแคว้นของพระราชาผู้ครอง แคว้นมคธ มหาโจรเหล่านั้นไม่เชื่อฟังพระราชาผู้ครองแคว้นมคธ ไม่เชื่อฟังเสนาบดี ของพระราชาผู้ครองแคว้นมคธ ไม่เชื่อฟังผู้ช่วยเสนาบดีของพระราชาผู้ครองแคว้น มคธ ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ มหาโจรเหล่านั้น เรียกว่า เป็นศัตรูของพระราชา ผู้ครองแคว้นมคธ ฉันใด มีอมนุษย์ทั้งหลาย ที่ดุร้าย โหดเหี้ยม ทำเกินเหตุ อมนุษย์ เหล่านั้น ไม่เชื่อฟังท้าวมหาราช ไม่เชื่อฟังเสนาบดีของท้าวมหาราช ไม่เชื่อฟังผู้ช่วย เสนาบดีของท้าวมหาราช ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ อมนุษย์เหล่านั้น เรียกว่า เป็น ศัตรูของท้าวมหาราช ฉันนั้นเหมือนกัน

ภาณวารที่ ๑

ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ อมนุษย์ผู้ใดผู้หนึ่ง ไม่ว่าจะเป็นยักษ์ ยักษิณี บุตรยักษ์ ธิดายักษ์ มหาอำมาตย์ของยักษ์ บริวารของยักษ์ ผู้รับใช้ของยักษ์ก็ตาม ไม่ว่าจะเป็น คนธรรพ์ นางคนธรรพ์ บุตรคนธรรพ์ ธิดาคนธรรพ์ มหาอำมาตย์ของคนธรรพ์ บริวารของคนธรรพ์ ผู้รับใช้ของคนธรรพ์ก็ตาม ไม่ว่าจะเป็นกุมภัณฑ์ นางกุมภัณฑ์ บุตรกุมภัณฑ์ ธิดากุมภัณฑ์ มหาอำมาตย์ของกุมภัณฑ์ บริวารของกุมภัณฑ์ ผู้รับ ใช้ของกุมภัณฑ์ก็ตาม ไม่ว่าจะเป็นนาค นางนาค บุตรนาค ธิดานาค มหาอำมาตย์ ของนาค บริวารของนาค ผู้รับใช้ของนาคก็ตาม มีจิตประทุษร้าย เดินตามภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก หรืออุบาสิกา ผู้กำลังเดินอยู่ ยืนใกล้ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก หรือ อุบาสิกา ผู้ยืนอยู่ นั่งใกล้ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก หรืออุบาสิกา ผู้นั่งอยู่ หรือนอนใกล้ ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก หรืออุบาสิกา ผู้นอนอยู่ พึงกล่าวโทษ ร้องทุกข์ ร้องเรียน ต่อยักษ์ มหายักษ์ เสนาบดียักษ์ มหาเสนาบดียักษ์เหล่านี้ว่า ‘ยักษ์นี้สิง ยักษ์นี้ เข้าสิง ยักษ์นี้ระราน ยักษ์นี้รุกราน ยักษ์นี้เบียดเบียน ยักษ์นี้บีบคั้น ยักษ์นี้ไม่ ยอมปล่อย’

กตเมสํ ยกฺขานํ มหายกฺขานํ สนาปตีนํ มหาเสนาปตีนํ ?

อินฺโท โสโม วรุโณ จ ภารทฺวาโช ปชาปติ

จนฺทโน กามเสฏฺโฐ จ กินฺนุฆณฺฑุ นิฆณฺฑุ จ.

ปนาโท โอปมญฺโญ จ เทวสูโต จ มาตลิ

จิตฺตเสโน จ คนฺธพฺโพ นโฬ ราชา ชโนสโภ.(๑)

สาตาคิโร เหมวโต ปุณฺณโก กรติโย คุโฬ

สิวโก มุจลินฺโท จ เวสฺสามิตฺโต ยุคนฺธโร.

โคปาโล สุปฺปเคโธ(๒) จ หิริ เนตฺติ(๓) จ มนฺทิโย.

ปญฺจาลจณฺโท อาฬวโก ปชุนฺโน(๔) สุมโน สุมุโข

ทธิมุโข มณิ มานิจโร(๕) ทีโฆ อโถ เสรีสโก สห.

อิเมสํ ยกฺขานํ มหายกฺขานํ เสนาปตีนํ มหาเสนาปตีนํ อุชฺฌาเปตพฺพํ วิกฺกนฺทิตพฺพํ วิรวิตพฺพํ ‘อยํ ยกฺโข คณฺหาติ, อยํ ยกฺโข อาวิสติ, อยํ ยกฺโข เหเฐติ, อยํ ยกฺโข วิเหเฐติ, อยํ ยกฺโข หึสติ, อยํ ยกฺโข วิหึสติ, อยํ ยกฺโข น มุญฺจตี’ติ.

อยํ โข สา มาริส อาฏานาฏิยา รกฺขา ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ คุตฺติยา รกฺขาย อวิหึสาย ผาสุวิหาราย. หนฺท จทานิ มยํ มาริส คจฺฉาม, พหุกิจฺจา มยํ พหุกรณียา”ติ. “ยสฺสทานิ ตุมฺเห มหาราชาโน กาลํ มญฺญถา”ติ.

ยักษ์ มหายักษ์ เสนาบดียักษ์ มหาเสนาบดียักษ์ คือใคร

คือ อินทะ ๑ โสมะ ๑ วรุณะ ๑

ภารทวาชะ ๑ ปชาบดี ๑ จันทนะ ๑ กามเสฏฐะ ๑

กินนุฆัณฑุ ๑ นิฆัณฑุ ๑ ปนาทะ ๑

โอปมัญญะ ๑ เทวสูตะ ๑ มาตลิ ๑

จิตตเสนะ ๑ คันธัพพะ ๑ นโฬราชา ๑

ชโนสภะ ๑ สาตาคิระ ๑ เหมวตะ ๑

ปุณณกะ ๑ กรติยะ ๑ คุฬะ ๑

สิวกะ ๑ มุจลินทะ ๑ เวสสามิตตะ ๑

ยุคันธระ ๑ โคปาละ ๑ สุปปเคธะ ๑ หิริ ๑

เนตติ ๑ มันทิยะ ๑ ปัญจาลจันทะ ๑

อาฬวกะ ๑ ปชุนนะ ๑ สุมนะ ๑

สุมุขะ ๑ ทธิมุขะ ๑ มณิ ๑

มานิจระ ๑ ทีฆะ ๑ รวมทั้งเสรีสกะด้วย

พุทธบริษัท พึงกล่าวโทษ ร้องทุกข์ ร้องเรียนต่อยักษ์ มหายักษ์ เสนาบดียักษ์ มหาเสนาบดียักษ์เหล่านี้ว่า ‘ยักษ์นี้สิง ยักษ์นี้เข้าสิง ยักษ์นี้ระราน ยักษ์นี้รุกราน ยักษ์นี้เบียดเบียน ยักษ์นี้บีบคั้น ยักษ์นี้ไม่ยอมปล่อย’ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ นี้แหละ คือ มนต์เครื่องรักษาชื่ออาฏานาฏิยะ เพื่อ คุ้มครอง เพื่อรักษา เพื่อไม่เบียดเบียน เพื่ออยู่สำราญของภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาทั้งหลายข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ บัดนี้ ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลายขอทูลลากลับ เพราะ มีกิจมาก มีหน้าที่ที่จะต้องทำมาก พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “มหาราชทั้งหลาย ขอท่านทั้งหลายจงกำหนดเวลา ที่สมควร ณ บัดนี้เถิด”

อถ โข จตฺตาโร มหาราชา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายึสุ. เตปิ โข ยกฺขา อุฏฺฐายาสนา อปฺเปกจฺเจ ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายึสุ; อปฺเปกจฺเจ ภควตา สทฺธึ สมฺโมทึสุ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายึสุ; อปฺเปกจฺเจ, เยน ภควา, เตนญฺชลิมฺปณาเมตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายึสุ; อปฺเปกจฺเจ นามโคตฺตํ สาเวตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายึสุ; อปฺเปกจฺเจ ตุณฺหีภูตา ตตฺเถวนฺตรธายึสูติ. ปฐมภาณวาโร นิฏฺฐิโต.

ครั้งนั้น ท้าวมหาราชทั้ง ๔ ลุกจากที่ประทับถวายอภิวาทพระผู้มี พระภาค กระทำประทักษิณแล้วอันตรธาน(หายตัว)ไป ณ ที่นั้นเอง แม้พวกยักษ์ เหล่านั้นก็ลุกจากที่นั่ง บางพวกก็ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค กระทำประทักษิณ แล้วอันตรธานไป ณ ที่นั้นเอง บางพวกสนทนาปราศรัยพอเป็นที่บันเทิงใจ พอเป็น ที่ระลึกถึงกันกับพระผู้มีพระภาคแล้วอันตรธานไป ณ ที่นั้นเอง บางพวกประนมมือ ไปทางที่พระผู้มีพระภาคประทับอยู่แล้วอันตรธานไป ณ ที่นั้นเอง บางพวกประกาศ ชื่อและโคตรแล้วอันตรธานไป ณ ที่นั้นเอง บางพวกอันตรธานไปเสียเฉย ๆ ณ ที่ นั้นเอง

ภาณวารที่ ๑ จบ

_______ ทุติยภาณวาร อถ โข ภควา ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ภิกฺขู อามนฺเตสิ “อิมํ ภิกฺขเว รตฺตึ จตฺตาโร มหาราชา มหติยา จ ยกฺขเสนาย มหติยา จ คนฺธพฺพเสนาย มหติยา จ กุมฺภณฺฑเสนาย มหติยา จ นาคเสนาย จตุทฺทิสํ รกฺขํ ฐเปตฺวา จตุทฺทิสํ คุมฺพํ ฐเปตฺวา จตุทฺทิสํ โอวรณํ ฐเปตฺวา อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ คิชฺฌกูฏํ โอภาเสตฺวา, เยนาหํ, เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ. เตปิ โข ภิกฺขเว ยกฺขา อปฺเปกจฺเจ มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ; อปฺเปกจฺเจ มยา สทฺธึ สมฺโมทึสุ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ; อปฺเปกจฺเจ, เยนาหํ, เตนญฺชลิมฺปณาเมตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ; อปฺเปกจฺเจ นามโคตฺตํ สาเวตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ; อปฺเปกจฺเจ ตุณฺหีภูตา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ.

ภาณวารที่ ๒

เมื่อราตรีนั้นล่วงไป พระผู้มีพระภาครับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมา ตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย ตลอดราตรีนี้ ท้าวมหาราชทั้ง ๔ องค์วางยามรักษาการณ์ไว้ ทั้ง ๔ ทิศ วางกองกำลังไว้ทั้ง ๔ ทิศ วางหน่วยป้องกันไว้ทั้ง ๔ ทิศ ด้วยกองทัพ ยักษ์หมู่ใหญ่ ด้วยกองทัพคนธรรพ์หมู่ใหญ่ ด้วยกองทัพกุมภัณฑ์หมู่ใหญ่ และด้วย กองทัพนาคหมู่ใหญ่ เมื่อราตรีนั้นผ่านไป มีวรรณะงดงามยิ่งนัก เปล่งรัศมีให้ สว่างไสวทั่วภูเขาคิชฌกูฏแล้ว เข้าไปหาเราถึงที่อยู่ ไหว้เราแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ยักษ์เหล่านั้น บางพวกไหว้เราแล้วนั่ง ณ ที่สมควร บางพวกสนทนาปราศรัย พอเป็นที่บันเทิงใจ พอเป็นที่ระลึกถึงกันกับเราแล้วนั่ง ณ ที่สมควร บางพวก ประนมมือมาทางที่เราอยู่ นั่ง ณ ที่สมควร บางพวกประกาศชื่อและโคตรแล้วนั่ง ณ ที่สมควร บางพวกนั่งนิ่งเฉย ณ ที่สมควร

เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข ภิกฺขเว เวสฺสวโณ มหาราชา มํ เอตทโวจ ‘สนฺติ หิ ภนฺเต อุฬารา ยกฺขา ภควโต อปฺปสนฺนา; สนฺติ หิ ภนฺเต อุฬารา ยกฺขา ภควโต ปสนฺนา; สนฺติ หิ ภนฺเต มชฺฌิมา ยกฺขา ภควโต อปฺปสนฺนา; สนฺติ หิ ภนฺเต มชฺฌิมา ยกฺขา ภควโต ปสนฺนา; สนฺติ หิ ภนฺเต นีจา ยกฺขา ภควโต อปฺปสนฺนา; สนฺติ หิ ภนฺเต นีจา ยกฺขา ภควโต ปสนฺนา. เยภุยฺเยน โข ปน ภนฺเต ยกฺขา อปฺปสนฺนาเยว ภควโต. ตํ กิสฺส เหตุ ? ภควา หิ ภนฺเต ปาณาติปาตา เวรมณิยา ธมฺมํ เทเสติ, อทินฺนาทานา เวรมณิยา ธมฺมํ เทเสติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณิยา ธมฺมํ เทเสติ, มุสาวาทา เวรมณิยา ธมฺมํ เทเสติ, สุราเมรยมชฺชปฺปมาทฏฺฐานา

เวรมณิยา ธมฺมํ เทเสติ. เยภุยฺเยน โข ปน ภนฺเต ยกฺขา อปฺปฏิวิรตาเยว ปาณาติปาตา, อปฺปฏิวิรตา อทินฺนาทานา, อปฺปฏิวิรตา กาเมสุมิจฺฉาจารา, อปฺปฏิวิรตา มุสาวาทา, อปฺปฏิวิรตา สุราเมรยมชฺชปฺปมาทฏฺฐานา. เตสนฺตํ โหติ อปฺปิยํ อมนาปํ. สนฺติ หิ ภนฺเต ภควโต สาวกา อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวนฺติ อปฺปสทฺทานิ อปฺปนิคฺโฆสานิ วิชนวาตานิ มนุสฺสราหสฺเสยฺยกานิ ปฏิสลฺลานสารุปฺปานิ. ตตฺถ สนฺติ อุฬารา ยกฺขา นิวาสิโน, เย อิมสฺมึ ภควโต ปาวจเน อปฺปสนฺนา, เตสํ ปสาทาย อุคฺคณฺหาตุ ภนฺเต ภควา อาฏานาฏิยํ รกฺขํ ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ คุตฺติยา รกฺขาย อวิหึสาย ผาสุวิหารายา’ติ. อธิวาเสสึ โข อหํ ภิกฺขเว ตุณฺหีภาเวน. อถ โข ภิกฺขเว เวสฺสวโณ มหาราชา เม อธิวาสนํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อาฏานาฏิยํ รกฺขํ อภาสิ :

ภิกษุทั้งหลาย ท้าวเวสวัณมหาราชประทับนั่ง ณ ที่สมควรแล้ว ได้กล่าวกับเราดังนี้ว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ยักษ์ชั้นสูงที่ไม่เลื่อมใสพระผู้มีพระภาค ก็มี ที่เลื่อมใสพระผู้มีพระภาคก็มี ยักษ์ชั้นกลางที่ไม่เลื่อมใสพระผู้มีพระภาคก็มี ที่เลื่อมใสพระผู้มีพระภาคก็มี ยักษ์ชั้นต่ำที่ไม่เลื่อมใสพระผู้มีพระภาคก็มี ที่เลื่อมใส พระผู้มีพระภาคก็มี ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ โดยมาก ยักษ์ไม่เลื่อมใสพระผู้มีพระภาค เลย ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะพระผู้มีพระภาคทรงแสดงธรรมเพื่องดเว้นจากการ ฆ่าสัตว์ ทรงแสดงธรรมเพื่องดเว้นจากการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของเขามิได้ให้ ทรงแสดง ธรรมเพื่องดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม

ทรงแสดงธรรมเพื่องดเว้นจากการ พูดเท็จ ทรงแสดงธรรมเพื่องดเว้นจากการเสพของมึนเมาคือสุราและเมรัยอันเป็น เหตุแห่งความประมาท แต่โดยมาก พวกยักษ์ไม่งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ ไม่งดเว้น จากการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของเขามิได้ให้ ไม่งดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม ไม่งดเว้น จากการพูดเท็จ ไม่งดเว้นจากการเสพของมึนเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นเหตุแห่ง ความประมาท การที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงธรรมเพื่อการงดเว้นนั้นจึงไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่ชอบใจของยักษ์เหล่านั้น ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มีสาวกของพระผู้มีพระภาคที่อาศัยเสนาสนะอันเป็นป่าละเมาะและป่าทึบ อันสงัด มีเสียงน้อย มีเสียงอึกทึก น้อย ปราศจากการสัญจรไปมาของผู้คน ควรเป็นสถานที่ทำการลับของมนุษย์ ควรแก่การหลีกเร้น พวกยักษ์ชั้นสูงผู้อาศัยอยู่ในป่านั้นที่ไม่เลื่อมใสในพระธรรม วินัยของพระผู้มีพระภาคนี้ก็มี ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคทรงเรียน มนต์เครื่องรักษาชื่ออาฏานาฏิยะ เพื่อให้ยักษ์เหล่านั้นเลื่อมใส เพื่อคุ้มครอง เพื่อ รักษา เพื่อไม่เบียดเบียน เพื่ออยู่สำราญของภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา ทั้งหลายเถิด พระพุทธเจ้าข้า’ ภิกษุทั้งหลาย เรารับนิมนต์ด้วยอาการดุษณี

ลำดับนั้น ท้าวเวสวัณมหาราช ทราบอาการที่เรารับแล้วจึงได้กล่าวมนต์เครื่อง รักษาชื่ออาฏานาฏิยะนี้ ในเวลานั้นว่า

“วิปสฺสิสฺส นมตฺถุ จกฺขุมนฺตสฺส สิรีมโต

สิขิสฺสปิ นมตฺถุ สพฺพภูตานุกมฺปิโน.

เวสฺสภุสฺส นมตฺถุ นฺหาตกสฺส ตปสฺสิโน

นมตฺถุ กกุสนฺธสฺส มารเสนาปมทฺทิโน.

โกณาคมนสฺส นมตฺถุ พฺราหฺมณสฺส วุสีมโต

กสฺสปสฺส นมตฺถุ วิปฺปมุตฺตสฺส สพฺพธิ.

องฺคีรสสฺส นมตฺถุ สกฺยปุตฺตสฺส สิรีมโต

โย อิมํ ธมฺมมเทเสสิ สพฺพทุกฺขาปนูทนํ.

เย จาปิ นิพฺพุตา โลเก ยถาภูตํ วิปสฺสิสุํ

เต ชนา อปิสุณา มหนฺตา วีตสารทา.

หิตํ เทวมนุสฺสานํ ยํ นมสฺสนฺติ โคตมํ

วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ มหนฺตํ วีตสารทํ.

“ขอนอบน้อมพระวิปัสสีพุทธเจ้า

ผู้มีพระจักษุ มีพระสิริ

ขอนอบน้อมพระสิขีพุทธเจ้า

ผู้ทรงอนุเคราะห์แก่สัตว์ทั่วหน้า

ขอนอบน้อมพระเวสสภูพุทธเจ้า

ผู้ทรงชำระกิเลส มีความเพียร

ขอนอบน้อมพระกกุสันธพุทธเจ้า

ผู้ทรงย่ำยีมารและกองทัพมาร

ขอนอบน้อมพระโกนาคมนพุทธเจ้า

ผู้มีบาปอันลอยแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์

ขอนอบน้อมพระกัสสปพุทธเจ้า

ผู้หลุดพ้นในที่ทั้งปวง

ภาณวารที่ ๒

ขอนอบน้อมพระอังคีรสพุทธเจ้าผู้ศากยบุตร

ผู้มีพระสิริ ผู้ทรงแสดงธรรมนี้

อันเป็นเครื่องบรรเทาทุกข์ทั้งปวง

อนึ่ง พระพุทธเจ้าเหล่าใดเป็นผู้ดับกิเลสแล้วในโลก

ทรงเห็นแจ้งแล้วตามความเป็นจริง

พระพุทธเจ้าเหล่านั้นเป็นผู้ไม่ส่อเสียด

เป็นผู้ยิ่งใหญ่ ปราศจากความครั่นคร้าม

เทวดาและมนุษย์ทั้งหลายนอบน้อมพระพุทธเจ้า

ผู้โคตมโคตรพระองค์ใด

ทรงเกื้อกูลแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย

ทรงเพียบพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ

เป็นผู้ยิ่งใหญ่ ปราศจากความครั่นคร้าม

ยโต อุคฺคจฺฉติ สุริโย อาทิจฺโจ มณฺฑลีมหา

ยสฺส จุคฺคจฺฉมานสฺส สํวรีปิ นิรุชฺฌติ,

ยสฺส จุคฺคเต สุริเย ทิวโสติ ปวุจฺจติ.

รหโทปิ ตตฺถ คมฺภีโร สมุทฺโท สริโตทโก

เอวนฺตํ ตตฺถ ชานนฺติ สมุทฺโท สริโตทโก.

อิโต สา ปุริมา ทิสา อิติ นํ อาจิกฺขตี ชโน

ยํ ทิสํ อภิปาเลติ มหาราชา ยสสฺสิ โส.

คนฺธพฺพานํ อาธิปติ ธตรฏฺโฐ อิติ นามโส

รมตี นจฺจคีเตหิ คนฺธพฺเพหิ ปุรกฺขโต.

ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว เอกนามาติ เม สุตํ

อสีติ ทส เอโก จ อินฺทนามา มหพฺพลา.

เต จาปิ พุทฺธํ ทิสฺวาน พุทฺธํ อาทิจฺจพนฺธุนํ

ทูรโต ว นมสฺสนฺติ มหนฺตํ วีตสารทํ.

นโม เต ปุริสาชญฺญ นโม เต ปุริสุตฺตม

กุสเลน สเมกฺขสิ อมนุสฺสาปิ ตํ วนฺทนฺติ.

สุตํ เนตํ อภิณฺหโส ตสฺสา เอวํ วเทมเส.

ชินํ วนฺทถ โคตมํ ชินํ วนฺทาม โคตมํ

วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ พุทฺธํ วนฺทาม โคตมํ.

พระสุริยะ คือพระอาทิตย์

มีมณฑลใหญ่ ขึ้นทางทิศใด

เมื่อพระอาทิตย์ขึ้น กลางคืนก็หายไป

และเมื่อพระอาทิตย์ขึ้นเรียกกันว่ากลางวัน

ในที่ที่พระอาทิตย์ขึ้นนั้นมีห้วงน้ำลึก

คือ มหาสมุทรที่เต็มด้วยน้ำ

ชนทั้งหลายรู้จักห้วงน้ำนั้นว่าสมุทรที่เต็มด้วยน้ำ

คนเรียกทิศนั้นว่า ทิศนั้นเป็นทิศตะวันออกจากภูเขาสิเนรุนี้ไป

ซึ่งเป็นทิศที่ท้าวมหาราชผู้มียศองค์นั้นอภิบาลอยู่

ท้าวมหาราชนั้นมีพระนามว่าธตรฐ

ทรงเป็นหัวหน้าของพวกคนธรรพ์ มีคนธรรพ์แวดล้อม

ทรงโปรดปรานการร่ายรำและการขับร้อง

ข้าพระพุทธเจ้าได้สดับมาว่า

‘แม้โอรสของท้าวธตรฐจะมีมากก็มีพระนามเดียวกัน

คือ ทั้ง ๙๑ องค์ มีพระนามว่าอินทะ ต่างมีพลังมาก’

ท้าวธตรฐและพระโอรสเหล่านั้น

เห็นพระพุทธเจ้าผู้ตื่นแล้ว

ผู้เป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระอาทิตย์

พากันถวายอภิวาทพระพุทธเจ้า

ซึ่งเป็นผู้ยิ่งใหญ่ ปราศจากความครั่นคร้าม แต่ที่ไกล

ข้าแต่พระผู้ทรงเป็นบุรุษอาชาไนย

ข้าพระพุทธเจ้าขอนอบน้อมพระองค์

ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงเป็นบุรุษสูงสุด

ข้าพระพุทธเจ้าขอนอบน้อมพระองค์

ขอพระองค์โปรดตรวจดูด้วยพระญาณอันฉลาดเถิด

แม้อมนุษย์ทั้งหลายก็ถวายอภิวาทพระองค์

ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย

ก็ได้สดับเรื่องนี้มาเนือง ๆ ฉะนั้น จึงกราบทูลเช่นนี้

ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลายเคยถามพวกอมนุษย์ว่า

‘พวกท่านถวายอภิวาทพระชินโคดมหรือ’

พวกอมนุษย์ตอบว่า

‘พวกเราถวายอภิวาทพระชินโคดม’

ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย

ขอถวายอภิวาทพระพุทธโคดม

ผู้เพียบพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ

ภาณวารที่ ๒

เยน เปตา ปวุจฺจนฺติ ปิสุณา ปิฏฺฐิมํสิกา

ปาณาติปาติโน ลุทฺทา โจรา เนกติกา ชนา.

อิโต สา ทกฺขิณา ทิสา อิติ นํ อาจิกฺขตี ชโน

ยํ ทิสํ อภิปาเลติ มหาราชา ยสสฺสิ โส.

กุมฺภณฺฑานํ อาธิปติ วิรุโฬฺห อิติ นามโส

รมตี นจฺจคีเตหิ กุมฺภณฺเฑหิ ปุรกฺขโต.

ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว เอกนามาติ เม สุตํ

อสีติ ทส เอโก จ อินฺทนามา มหพฺพลา.

เต จาปิ พุทฺธํ ทิสฺวาน พุทฺธํ อาทิจฺจพนฺธุนํ

ทูรโต ว นมสฺสนฺติ มหนฺตํ วีตสารทํ.

นโม เต ปุริสาชญฺญ นโม เต ปุริสุตฺตม

กุสเลน สเมกฺขสิ อมนุสฺสาปิ ตํ วนฺทนฺติ.

สุตํ เนตํ อภิณฺหโส ตสฺมา เอวํ วเทมเส.

ชินํ วนฺทถ โคตมํ ชินํ วนฺทาม โคตมํ

วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ พุทฺธํ วนฺทาม โคตมํ.

ชนทั้งหลายผู้ส่อเสียด

ผู้นินทาคนลับหลัง เป็นผู้ฆ่าสัตว์

เป็นนายพราน เป็นโจร เป็นคนตลบตะแลง

ตายแล้ว เขาบอกให้นำออกไปทางทิศใด

คนเรียกทิศนั้นว่า ทิศนั้นเป็นทิศใต้จากภูเขาสิเนรุนี้ไป

ซึ่งเป็นทิศที่ท้าวมหาราชผู้มียศองค์นั้นอภิบาลอยู่

ท้าวมหาราชนั้นมีพระนามว่าวิรุฬหะ

ทรงเป็นหัวหน้าพวกกุมภัณฑ์ มีกุมภัณฑ์แวดล้อม

ทรงโปรดปรานการร่ายรำและการขับร้อง

ข้าพระองค์ได้สดับมาว่า

‘แม้โอรสของท้าววิรุฬหะจะมีมากก็มีพระนามเดียวกัน

คือ ทั้ง ๙๑ องค์ มีพระนามว่าอินทะ ต่างมีพลังมาก’

ท้าววิรุฬหะและพระโอรสเหล่านั้น

เห็นพระพุทธเจ้าผู้ตื่นแล้ว

ผู้เป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระอาทิตย์

พากันถวายอภิวาทพระพุทธเจ้า

ซึ่งเป็นผู้ใหญ่ยิ่ง ปราศจากความครั่นคร้าม แต่ที่ไกล

ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงเป็นบุรุษอาชาไนย

ข้าพระพุทธเจ้าขอนอบน้อมพระองค์

ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงเป็นบุรุษสูงสุด

ข้าพระพุทธเจ้าขอนอบน้อมพระองค์

ขอพระองค์โปรดตรวจดูด้วยพระญาณอันฉลาดเถิด

แม้อมนุษย์ทั้งหลายก็ถวายอภิวาทพระองค์

ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย

ก็ได้สดับเรื่องนั้นมาเนือง ๆ ฉะนั้น จึงกราบทูลเช่นนี้

ข้าพระองค์ทั้งหลายถามพวกอมนุษย์ว่า

‘พวกท่านถวายอภิวาทพระชินโคดมหรือ’

พวกอมนุษย์ตอบว่า

‘พวกเราถวายอภิวาทพระชินโคดม’

ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย

ขอถวายอภิวาทพระพุทธโคดม

ผู้เพียบพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ

ยตฺถ โจคฺคจฺฉติ สุริโย อาทิจฺโจ มณฺฑลีมหา

ยสฺส โจคฺคจฺฉมานสฺส ทิวโสปิ นิรุชฺฌติ;

ยสฺส โจคฺคเต สุริเย สํวรีติ ปวุจฺจติ.

รหโทปิ ตตฺถ คมฺภีโร สมุทฺโท สริโตทโก

เอวนฺตํ ตตฺถ ชานนฺติ สมุทฺโท สริโตทโก.

อิโต สา ปจฺฉิมา ทิสา อิติ นํ อาจิกฺขตี ชโน

ยํ ทิสํ อภิปาเลติ มหาราชา ยสสฺสิ โส.

นาคานญฺจ อาธิปติ วิรูปกฺโข อิติ นามโส

รมตี นจฺจคีเตหิ นาเคเหว ปุรกฺขโต.

ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว เอกนามาติ เม สุตํ

อสีติ ทส เอโก จ อินฺทนามา มหพฺพลา.

เต จาปิ พุทฺธํ ทิสฺวาน พุทฺธํ อาทิจฺจพนฺธุนํ

ทูรโต ว นมสฺสนฺติ มหนฺตํ วีตสารทํ.

นโม เต ปุริสาชญฺญ นโม เต ปุริสุตฺตม

กุสเลน สเมกฺขสิ อมนุสฺสาปิ ตํ วนฺทนฺติ.

สุตํ เนตํ อภิณฺหโส ตสฺมา เอวํ วเทมเส.

ชินํ วนฺทถ โคตมํ ชินํ วนฺทาม โคตมํ

วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ พุทฺธํ วนฺทาม โคตมํ.

พระสุริยะ คือพระอาทิตย์

มีมณฑลใหญ่ ตกทางทิศใด

เมื่อพระอาทิตย์ตก กลางวันก็หายไป

และเมื่อพระอาทิตย์ตกเรียกกันว่ากลางคืน

ในที่ที่พระอาทิตย์ตกนั้น มีห้วงน้ำลึก

คือมหาสมุทรที่เต็มด้วยน้ำ

ชนทั้งหลายรู้จักห้วงน้ำนั้นว่า สมุทรที่เต็มด้วยน้ำ

คนเรียกทิศนั้นว่า ทิศนั้นเป็นทิศตะวันตกจากภูเขาสิเนรุนี้ไป

ซึ่งเป็นทิศที่ท้าวมหาราชผู้มียศองค์นั้นอภิบาลอยู่

ท้าวมหาราชนั้นมีพระนามว่าวิรูปักษ์

ทรงเป็นหัวหน้าของพวกนาค มีนาคแวดล้อม

ทรงโปรดปรานการร่ายรำและการขับร้อง

ข้าพระพุทธเจ้าได้สดับมาว่า

‘แม้โอรสของท้าววิรูปักษ์จะมีมาก ก็มีพระนามเดียวกัน

คือ ทั้ง ๙๑ องค์ มีพระนามว่าอินทะ ต่างมีพลังมาก’

ท้าววิรูปักษ์ และโอรสเหล่านั้น

ได้เห็นพระพุทธเจ้าผู้ตื่นแล้ว

ภาณวารที่ ๒

ผู้เป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระอาทิตย์

พากันถวายอภิวาทพระพุทธเจ้า

ซึ่งเป็นผู้ยิ่งใหญ่ ปราศจากความครั่นคร้าม แต่ที่ไกล

ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงเป็นบุรุษอาชาไนย

ข้าพระพุทธเจ้าขอนอบน้อมพระองค์

ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงเป็นบุรุษสูงสุด

ข้าพระพุทธเจ้าขอนอบน้อมพระองค์

ขอพระองค์โปรดตรวจดูด้วยพระญาณอันฉลาดเถิด

แม้อมนุษย์ทั้งหลายก็ถวายอภิวาทพระองค์

ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย

ก็ได้สดับเรื่องนี้มาเนือง ๆ ฉะนั้น จึงกราบทูลเช่นนี้

ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ถามพวกอมนุษย์ว่า

‘พวกท่านถวายอภิวาทพระชินโคดมหรือ’

พวกอมนุษย์ตอบว่า

‘พวกเราถวายอภิวาทพระชินโคดม’

ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย

ขอถวายอภิวาทพระพุทธโคดม

ผู้เพียบพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ

เยน อุตฺตรกุรู รมฺมา มหาเนรุ สุทสฺสโน

มนุสฺสา ตตฺถ ชายนฺติ อมมา อปริคฺคหา.

น เต พีชํ ปวปนฺติ นปิ นียนฺติ นงฺคลา

อกฏฺฐปากิมํ สาลึ ปริภุญฺชนฺติ มานุสา.

อกณํ อถุสํ สุทฺธํ สุคนฺธํ ตณฺฑุลปฺผลํ

ตุณฺฑิกีเร ปจิตฺวาน ตโต ภุญฺชนฺติ โภชนํ.

คาวึ เอกขุรํ กตฺวา อนุยนฺติ ทิโสทิสํ

ปสุํ เอกขุรํ กตฺวา อนุยนฺติ ทิโสทิสํ.

อิตฺถึ วาหนํ กตฺวา อนุยนฺติ ทิโสทิสํ

ปุริสํ วาหนํ กตฺวา อนุยนฺติ ทิโสทิสํ.

กุมารึ วาหนํ กตฺวา อนุยนฺติ ทิโสทิสํ

กุมารํ วาหนํ กตฺวา อนุยนฺติ ทิโสทิสํ.

เต ยาเน อภิรุหิตฺวา

สพฺพา ทิสา อนุปริยายนฺติ.

ปจารา ตสฺส ราชิโน.

หตฺถิยานํ อสฺสยานํ ทิพฺพํ ยานํ อุปฏฺฐิตํ

ปาสาทา สิวิกา เจว มหาราชสฺส ยสสฺสิโน.

ตสฺส จ นครา อหุ

อนฺตลิกฺเข สุมาปิตา

อาฏานาฏา กุสินาฏา ปรกุสินาฏา

นาฏปริยา ปรกุสิฏนาฏา.

อุตฺตเรน กปิวนฺโต

ชโนฆมปเรน จ

นวนวติโย อมฺพรอมฺพรวติโย

อาฬกมนฺทา นาม ราชธานี.

กุเวรสฺส โข ปน มาริส มหาราชสฺส วิสาณา นาม ราชธานี,

ตสฺมา กุเวโร มหาราชา เวสฺสวโณติ ปวุจฺจติ.

ปจฺเจสนฺโต ปกาเสนฺติ ตโตลา ตตฺตลา ตโตตลา

โอชสิ เตชสิ ตโตชสิ สูโร ราชา อริฏฺโฐ เนมิ.

รหโทปิ ตตฺถ ธรณี นาม ยโต เมฆา ปวสฺสนฺติ

วสฺสา ยโต ปตายนฺติ สภาปิ ตตฺถ ภคลวตี นาม.

ยตฺถ ยกฺขา ปยิรุปาสนฺติ ตตฺถ นิจฺจผลา รุกฺขา

นานาทิชคณา ยุตา มยูรโกญฺจาภิรุทา.

โกกิลาทีหิ วคฺคุหิ.

ชีวญฺชีวกสทฺเทตฺถ อโถ โอฏฺฐวจิตฺตกา

กุกฺกุฏกา กุฬีรกา วเน โปกฺขรสาตกา.

สุกสาลิกสทฺเทตฺถ ทณฺฑมาณวกานิ จ

โสภติ สพฺพกาลํ สา กุเวรนฬินี สทา.

อิโต สา อุตฺตรา ทิสา อิติ นํ อาจิกฺขตี ชโน

ยํ ทิสํ อภิปาเลติ มหาราชา ยสสฺสิ โส.

ยกฺขานํ อาธิปติ กุเวโร อิติ นามโส

รมตี นจฺจคีเตหิ ยกฺเขเหว ปุรกฺขโต.

ปุตฺตาปิ ตสฺส พหโว เอกนามาติ เม สุตํ

อสีติ ทส เอโก จ อินฺทนามา มหพฺพลา.

เต จาปิ พุทฺธํ ทิสฺวาน พุทฺธํ อาทิจฺจพนฺธุนํ

ทูรโต ว นมสฺสนฺติ มหนฺตํ วีตสารทํ.

นโม เต ปุริสาชญฺญ นโม เต ปุริสุตฺตม

กุสเลน สเมกฺขสิ อมนุสฺสาปิ ตํ วนฺทนฺติ.

สุตํ เนตํ อภิณฺหโส ตสฺมา เอวํ วเทมเส.

ชินํ วนฺทถ โคตมํ ชินํ วนฺทาม โคตมํ

วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ พุทฺธํ วนฺทาม โคตมนฺ”ติ.

อุตตรกุรุทวีปเป็นรมณียสถาน

มีภูเขาหลวงชื่อสิเนรุ แลดูงดงาม ตั้งอยู่ทางทิศใด

พวกมนุษย์ซึ่งเกิดในอุตตรกุรุทวีปนั้น

ไม่ยึดถือสิ่งใดว่าเป็นของตน ไม่ถือครอง

มนุษย์เหล่านั้น ไม่ต้องหว่านพืช

ไม่ต้องนำไถออกไถ

หมู่มนุษย์บริโภคข้าวสาลี

อันผลิผลในที่ที่ไม่ต้องไถ

พวกเขาหุงข้าวสาลีอันไม่มีรำ ไม่มีแกลบ

บริสุทธิ์ มีกลิ่นหอม มีเมล็ดเป็นข้าวสาร

บนเตาอันปราศจากควันและถ่าน

แล้วบริโภคโภชนะจากที่นั้น

พวกเขาใช้แม่โคแทนม้ากีบเดี่ยว

แล้วเที่ยวไปสู่ทิศน้อยทิศใหญ่

ใช้สัตว์เลี้ยงแทนม้ากีบเดี่ยว แล้วเที่ยวไปสู่ทิศน้อยทิศใหญ่

ใช้หญิงเป็นพาหนะ แล้วเที่ยวไปสู่ทิศน้อยทิศใหญ่

ใช้ชายเป็นพาหนะ แล้วเที่ยวไปสู่ทิศน้อยทิศใหญ่

ใช้เด็กหญิงเป็นพาหนะ แล้วเที่ยวไปสู่ทิศน้อยทิศใหญ่

ใช้เด็กชายเป็นพาหนะ แล้วเที่ยวไปสู่ทิศน้อยทิศใหญ่

พระสนมทั้งหลายของท้าวมหาราชนั้น

ก็ขึ้นสู่ยานเหล่านั้น ตามห้อมล้อมไปทุกทิศ

ยานช้าง ยานม้า ยานทิพย์ ปราสาท และวอ

บังเกิดแก่ท้าวมหาราชผู้มียศ

ท้าวเธอทรงมีเมืองหลายเมืองที่สร้างในอากาศ

คือ เมืองอาฏานาฏา เมืองกุสินาฏา

เมืองปรกุสินาฏา เมืองนาฏปริยา เมืองปรกุสิฏนาฏา

ทางทิศเหนือ มีเมืองกปีวันตะ

และมีอีกเมืองหนึ่งชื่อชโนฆะ

อีกเมืองหนึ่งชื่อนวนวติยะ

และมีอีกเมืองหนึ่งชื่ออัมพรอัมพรวติยะ

มีราชธานีชื่ออาฬกมันทา

ภาณวารที่ ๒

ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ ท้าวกุเวรมหาราช

มีราชธานีชื่อวิสาณา

ฉะนั้น มหาชนจึงเรียกท้าวกุเวรมหาราชว่า ‘ท้าวเวสวัณ’

ยักษ์ชื่อตโตลา ชื่อตัตตลา

ชื่อตโตตลา ชื่อโอชสี ชื่อเตชสี ชื่อตโตชสี

ชื่อสุระ ชื่อราชา ชื่อสูโรราชา

ชื่ออริฏฐะ ชื่อเนมิ ชื่ออริฏฐเนมิ

ต่างทำหน้าที่หาข่าวและประกาศให้ทราบ

ในวิสาณาราชธานีนั้น มีห้วงน้ำชื่อธรณี

ซึ่งเป็นเหตุให้เกิดเมฆ เกิดฝนตก

ในวิสาณาราชธานีนั้น มีสภาชื่อภคลวดี

เป็นที่ประชุมของพวกยักษ์

มีต้นไม้ทั้งหลาย ผลิผลเป็นนิจ

ดารดาษด้วยหมู่นกชนิดต่าง ๆ

มีเสียงร้องของนกยูง นกกะเรียน

และเสียงขับกล่อมจากนกดุเหว่า เป็นต้น

ในวิสาณาราชธานีนั้น มีเสียงร้องของนกชีวัญชีวกะ

และนกโอฏฐวจิตตกะ มีไก่ป่า

ในสระบัวมีปูทองและนกชื่อโปกขรสาตกะ

ในวิสาณาราชธานีนั้น มีเสียงนกแก้ว

นกสาลิกาและหมู่นกทัณฑมาณวะ

สระบัวของท้าวกุเวรนั้น จึงงามตลอดกาลทุกเมื่อ

คนเรียกทิศนั้นว่า ทิศนั้นเป็นทิศเหนือจากภูเขาสิเนรุนี้ไป

ซึ่งเป็นทิศที่ท้าวมหาราชผู้ทรงยศองค์นั้นอภิบาลอยู่

ท้าวมหาราชนั้นมีพระนามว่าท้าวกุเวร

เป็นหัวหน้าของพวกยักษ์ มียักษ์แวดล้อม

ทรงโปรดปรานด้วยการร่ายรำและการขับร้อง

ข้าพระพุทธเจ้าได้สดับมาว่า

‘แม้โอรสของท้าวกุเวรจะมีมาก แต่มีพระนามเดียวกัน

คือ ทั้ง ๙๑ องค์ มีนามว่าอินทะ ต่างมีพลังมาก’

ท้าวกุเวรและโอรสเหล่านั้น

ได้เห็นพระพุทธเจ้าผู้ตื่นแล้ว

ผู้เป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระอาทิตย์

พากันถวายอภิวาทพระพุทธเจ้า

ซึ่งเป็นผู้ยิ่งใหญ่ ปราศจากความครั่นคร้าม แต่ที่ไกล

ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงเป็นบุรุษอาชาไนย

ข้าพระพุทธเจ้าขอนอบน้อมพระองค์

ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงเป็นบุรุษสูงสุด

ข้าพระพุทธเจ้าขอนอบน้อมพระองค์

ขอพระองค์โปรดตรวจดูด้วยพระญาณอันฉลาดเถิด

แม้อมนุษย์ทั้งหลายก็ถวายอภิวาทพระองค์

ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย

ก็ได้สดับเรื่องนั้นมาเนือง ๆ ฉะนั้น จึงกราบทูลเช่นนี้

ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย ถามพวกอมนุษย์ว่า

‘พวกท่านถวายอภิวาทพระชินโคดมหรือ’

พวกอมนุษย์ตอบว่า

‘พวกเราถวายอภิวาทพระชินโคดม’

ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลาย

ขอถวายอภิวาทพระพุทธโคดม

ผู้เพียบพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ

อยํ โข สา มาริส อาฏานาฏิยา รกฺขา ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ คุตฺติยา รกฺขาย อวิหึสาย ผาสุวิหาราย. ยสฺส กสฺสจิ มาริส ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา อุปาสกสฺส วา อุปาสิกาย วา อยํ อาฏานาฏิยา รกฺขา สุคฺคหิตา ภวิสฺสติ สมตฺตา ปริยาปุตา. ตญฺเจ อมนุสฺโส ยกฺโข วา ยกฺขินี วา ยกฺขโปตโก วา ยกฺขโปติกา วา ยกฺขมหามตฺโต วา ยกฺขปาริสชฺโช วา ยกฺขปจาโร วา, คนฺธพฺโพ วา คนฺธพฺพี วา คนฺธพฺพโปตโก วา คนฺธพฺพโปติกา วา คนฺธพฺพมหามตฺโต วา คนฺธพฺพปาริสชฺโช วา คนฺธพฺพปจาโร วา, กุมฺภณฺโฑ วา กุมฺภณฺฑี วา กุมฺภณฺฑโปตโก วา กุมฺภณฺฑโปติกา วา กุมฺภณฺฑมหามตฺโต วา กุมฺภณฺฑปาริสชฺโช

วา กุมฺภณฺฑปจาโร วา, นาโค วา นาคี วา นาคโปตโก วา นาคโปติกา วา นาคมหามตฺโต วา นาคปาริสชฺโช วา นาคปจาโร วา ปทุฏฺฐจิตฺโต ภิกฺขุํ วา ภิกฺขุนึ วา อุปาสกํ วา อุปาสิกํ วา คจฺฉนฺตํ วา อนุคจฺเฉยฺย, ฐิตํ วา อุปติฏฺเฐยฺย, นิสินฺนํ วา อุปนิสีเทยฺย, นิปนฺนํ วา อุปนิปชฺเชยฺย. น เม โส มาริส อมนุสฺโส ลเภยฺย คาเมสุ วา นิคเมสุ วา สกฺการํ วา ครุการํ วา. น เม โส มาริส อมนุสฺโส ลเภยฺย อาฬกมนฺทาย นาม ราชธานิยา วตฺถุํ วา วาสํ วา. น เม โส มาริส อมนุสฺโส ลเภยฺย ยกฺขานํ สมิตึ คนฺตุํ. อปิสฺสุ นํ มาริส อมนุสฺสา อนาวยฺหมฺปิ นํ กเรยฺยุํ อวิวยฺหํ. อปิสฺสุ นํ มาริส อมนุสฺสา อตฺตาหิปิ ปริปุณฺณาหิ ปริภาสาหิ ปริภาเสยฺยุํ. อปิสฺสุ นํ มาริส อมนุสฺสา ริตฺตมฺปิสฺส ปตฺตํ สีเส นิกฺกุชฺเชยฺยุํ. อปิสฺสุ นํ มาริส อมนุสฺสา สตฺตธาปิสฺส มุทฺธํ ผาเลยฺยุํ.

สนฺติ หิ มาริส อมนุสฺสา จณฺฑา รุทฺธา รภสา, เต เนว มหาราชานํ อาทิยนฺติ, น มหาราชานํ ปุริสกานํ อาทิยนฺติ, น มหาราชานํ ปุริสกานํ ปุริสกานํ อาทิยนฺติ. เต โข เต มาริส อมนุสฺสา มหาราชานํ อวรุทฺธา นาม วุจฺจนฺติ. เสยฺยถาปิ มาริส รญฺโญ มาคธสฺส วิชิเต มหาโจรา; เต เนว รญฺโญ มาคธสฺส อาทิยนฺติ, น รญฺโญ มาคธสฺส ปุริสกานํ อาทิยนฺติ, น รญฺโญ มาคธสฺส ปุริสกานํ ปุริสกานํ อาทิยนฺติ. เต โข เต มาริส มหาโจรา รญฺโญ มาคธสฺส อวรุทฺธา นาม วุจฺจนฺติ; เอวเมว โข มาริส สนฺติ อมนุสฺสา จณฺฑา รุทฺธา รภสา, เต เนว มหาราชานํ อาทิยนฺติ, น มหาราชานํ ปุริสกานํ อาทิยนฺติ, น มหาราชานํ ปุริสกานํ

ปุริสกานํ อาทิยนฺติ. เต โข เต มาริส อมนุสฺสา มหาราชานํ อวรุทฺธา นาม วุจฺจนฺติ. โย หิ โกจิ มาริส อมนุสฺโส ยกฺโข วา ยกฺขินี วา ยกฺโข วา ยกฺขินี วา ยกฺขโปตโก วา ยกฺขโปติกา วา ยกฺขมหามตฺโต วา ยกฺขปาริสชฺโช วา ยกฺขปจาโร วา, คนฺธพฺโพ วา คนฺธพฺพี วา คนฺธพฺพโปตโก วา คนฺธพฺพโปติกา วา คนฺธพฺพมหามตฺโต วา คนฺธพฺพปาริสชฺโช วา คนฺธพฺพปจาโร วา, กุมฺภณฺโฑ วา กุมฺภณฺฑี วา กุมฺภณฺฑโปตโก วา กุมฺภณฺฑโปติกา วา กุมฺภณฺฑมหามตฺโต วา กุมฺภณฺฑปาริสชฺโช วา กุมฺภณฺฑปจาโร วา, นาโค วา นาคี วา นาคโปตโก วา นาคโปติกา วา นาคมหามตฺโต วา นาคปาริสชฺโช วา นาคปจาโร วา ปทุฏฺฐจิตฺโต ภิกฺขุํ วา ภิกฺขุนึ วา อุปาสกํ วา อุปาสิกํ วา คจฺฉนฺตํ วา อนุคจฺเฉยฺย, ฐิตํ วา อุปติฏฺเฐยฺย, นิสินฺนํ วา อุปนิสีเทยฺย, นิปนฺนํ วา อุปนิปชฺเชยฺย. อิเมสํ ยกฺขานํ มหายกฺขานํ เสนาปตีนํ มหาเสนาปตีนํ อุชฺฌาเปตพฺพํ วิกฺกนฺทิตพฺพํ วิรวิตพฺพํ ‘อยํ ยกฺโข คณฺหาติ, อยํ ยกฺโข อาวิสติ, อยํ ยกฺโข เหเฐติ, อยํ ยกฺโข วิเหเฐติ, อยํ ยกฺโข หึสติ, อยํ ยกฺโข วิหึสติ, อยํ ยกฺโข น มุญฺจตี’ติ.

ภาณวารที่ ๒

ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ นี้แหละ คือ มนต์เครื่องรักษาชื่ออาฏา- นาฏิยะนั้น เพื่อคุ้มครอง เพื่อรักษา เพื่อไม่ถูกเบียดเบียน เพื่ออยู่สำราญของภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาทั้งหลาย

ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ ผู้ใดก็ตามไม่ว่าจะเป็นภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก หรือ อุบาสิกา ผู้เรียนมนต์เครื่องรักษาชื่ออาฏานาฏิยะนี้จนจบครบบริบูรณ์แล้ว หากว่า อมนุษย์ ไม่ว่าจะเป็นยักษ์ ยักษิณี บุตรยักษ์ ธิดายักษ์ มหาอำมาตย์ของยักษ์ บริวารของยักษ์ ผู้รับใช้ของยักษ์ก็ตาม ไม่ว่าจะเป็นคนธรรพ์ นางคนธรรพ์ บุตร คนธรรพ์ ธิดาคนธรรพ์ มหาอำมาตย์ของคนธรรพ์ บริวารของคนธรรพ์ ผู้รับใช้ของ คนธรรพ์ก็ตาม ไม่ว่าจะเป็นกุมภัณฑ์ นางกุมภัณฑ์ บุตรกุมภัณฑ์ ธิดากุมภัณฑ์ มหาอำมาตย์ของกุมภัณฑ์ บริวารของกุมภัณฑ์ ผู้รับใช้ของกุมภัณฑ์ก็ตาม ไม่ว่า จะเป็นนาค นางนาค บุตรนาค ธิดานาค มหาอำมาตย์ของนาค

บริวารของนาค ผู้รับใช้ของนาคก็ตาม มีจิตประทุษร้าย เดินตามภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก หรืออุบาสิกา ผู้กำลังเดินไป ยืนใกล้ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก หรืออุบาสิกา ผู้ยืนอยู่ นั่งใกล้ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก หรืออุบาสิกา ผู้นั่งอยู่ หรือนอนใกล้ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก หรือ อุบาสิกา ผู้นอนอยู่ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ อมนุษย์นั้นไม่พึงได้สักการะ หรือความเคารพ ในหมู่ บ้านหรือในนิคมของข้าพระพุทธเจ้า ไม่พึงได้พื้นที่บ้าน หรือที่อยู่ในราชธานีชื่อว่า อาฬกมันทาของข้าพระพุทธเจ้า ไม่อาจเข้าสมาคมของพวกยักษ์ของข้าพระพุทธเจ้า

อีกประการหนึ่ง อมนุษย์ทั้งหลายไม่พึงทำอาวาหมงคลและวิวาหมงคลกับ อมนุษย์นั้น

อีกประการหนึ่ง อมนุษย์ทั้งหลายด่าอมนุษย์นั้นด้วยคำด่าที่ตรงตัวเต็มปาก เต็มคำ

อีกประการหนึ่ง อมนุษย์ทั้งหลายพึงเอาบาตรเปล่าครอบศีรษะอมนุษย์นั้น

อีกประการหนึ่ง อมนุษย์ทั้งหลายพึงผ่าศีรษะอมนุษย์นั้นออกเป็น ๗ เสี่ยง

ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ มีอมนุษย์ทั้งหลาย ที่ดุร้าย โหดเหี้ยม ทำเกินเหตุ อมนุษย์เหล่านั้นไม่เชื่อฟังท้าวมหาราช ไม่เชื่อฟังเสนาบดีของท้าวมหาราช ไม่เชื่อฟังผู้ช่วยเสนาบดีของท้าวมหาราช ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ อมนุษย์เหล่านั้น เรียกว่า เป็นศัตรูของท้าวมหาราช เหมือนมหาโจรทั้งหลายในแว่นแคว้นของพระราชา ผู้ครองแคว้นมคธ มหาโจรเหล่านั้นไม่เชื่อฟังพระราชาผู้ครองแคว้นมคธ ไม่เชื่อฟัง เสนาบดีของพระราชาผู้ครองแคว้นมคธ ไม่เชื่อฟังผู้ช่วยเสนาบดีของพระราชา ผู้ครองแคว้นมคธ

ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ มหาโจรเหล่านั้น เรียกว่า เป็นศัตรูของ พระราชาผู้ครองแคว้นมคธ ฉันใด มีอมนุษย์ทั้งหลาย ที่ดุร้าย โหดเหี้ยม ทำเกินเหตุ อมนุษย์เหล่านั้น ไม่เชื่อฟังท้าวมหาราช ไม่เชื่อฟังเสนาบดีของท้าวมหาราช ไม่เชื่อฟัง ผู้ช่วยเสนาบดีของท้าวมหาราช ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ อมนุษย์เหล่านั้น เรียกว่า เป็นศัตรูของท้าวมหาราช ฉันนั้นเหมือนกันข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ อมนุษย์ผู้ใดผู้หนึ่งไม่ว่าจะเป็นยักษ์ ยักษิณี บุตรยักษ์ ธิดายักษ์ มหาอำมาตย์ของยักษ์ บริวารของยักษ์ ผู้รับใช้ของยักษ์ก็ตาม ไม่ว่าจะเป็น คนธรรพ์ นางคนธรรพ์ บุตรคนธรรพ์ ธิดาคนธรรพ์ มหาอำมาตย์ของคนธรรพ์

บริวารของคนธรรพ์ ผู้รับใช้ของคนธรรพ์ก็ตาม ไม่ว่าจะเป็นกุมภัณฑ์ นางกุมภัณฑ์ บุตรกุมภัณฑ์ ธิดากุมภัณฑ์ มหาอำมาตย์ของกุมภัณฑ์ บริวารของกุมภัณฑ์ ผู้รับใช้ของกุมภัณฑ์ก็ตาม ไม่ว่าจะเป็นนาค นางนาค บุตรนาค ธิดานาค มหาอำมาตย์ของนาค บริวารของนาค ผู้รับใช้ของนาคก็ตาม มีจิตประทุษร้าย เดินตามภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก หรืออุบาสิกา ผู้กำลังเดินอยู่ ยืนใกล้ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก หรืออุบาสิกา ผู้ยืนอยู่ นั่งใกล้ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก หรืออุบาสิกา ผู้นั่งอยู่ หรือนอนใกล้ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก หรืออุบาสิกา ผู้นอนอยู่ พึงกล่าวโทษ ร้องทุกข์ ร้องเรียนต่อยักษ์ มหายักษ์ เสนาบดียักษ์ มหาเสนาบดียักษ์เหล่านี้ว่า ‘ยักษ์นี้สิง ยักษ์นี้เข้าสิง ยักษ์นี้ระราน ยักษ์นี้รุกราน ยักษ์นี้เบียดเบียน ยักษ์นี้บีบคั้น ยักษ์นี้ ไม่ยอมปล่อย’

กตเมสํ ยกฺขานํ มหายกฺขานํ สนาปตีนํ มหาเสนาปตีนํ ?

อินฺโท โสโม วรุโณ จ ภารทฺวาโช ปชาปติ

จนฺทโน กามเสฏฺโฐ จ กินฺนุฆณฺฑุ นิฆณฺฑุ จ.

ปนาโท โอปมญฺโญ จ เทวสูโต จ มาตลิ

จิตฺตเสโน จ คนฺธพฺโพ นโฬ ราชา ชโนสโภ.

สาตาคิโร เหมวโต ปุณฺณโก กรติโย คุโฬ

สิวโก มุจลินฺโท จ เวสฺสามิตฺโต ยุคนฺธโร.

โคปาโล สุปฺปเคโธ จ หิริ เนตฺติ จ มนฺทิโย.

ปญฺจาลจณฺโท อาฬวโก ปชุนฺโน สุมโน สุมุโข

ทธิมุโข มณิ มานิจโร ทีโฆ อโถ เสรีสโก สห.

อิเมสํ ยกฺขานํ มหายกฺขานํ เสนาปตีนํ มหาเสนาปตีนํ อุชฺฌาเปตพฺพํ วิกฺกนฺทิตพฺพํ วิรวิตพฺพํ ‘อยํ ยกฺโข คณฺหาติ, อยํ ยกฺโข อาวิสติ, อยํ ยกฺโข เหเฐติ, อยํ ยกฺโข วิเหเฐติ, อยํ ยกฺโข หึสติ, อยํ ยกฺโข วิหึสติ, อยํ ยกฺโข น มุญฺจตี’ติ. อยํ โข สา มาริส อาฏานาฏิยา รกฺขา ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ คุตฺติยา รกฺขาย อวิหึสาย ผาสุวิหาราย. หนฺท จทานิ มยํ มาริส คจฺฉาม, พหุกิจฺจา มยํ พหุกรณียา”ติ. “ยสฺสทานิ ตุมฺเห มหาราชาโน กาลํ มญฺญถา”ติ.

ภาณวารที่ ๒

ยักษ์ มหายักษ์ เสนาบดียักษ์ มหาเสนาบดียักษ์ คือใคร

คือ อินทะ ๑ โสมะ ๑ วรุณะ ๑

ภารทวาชะ ๑ ปชาบดี ๑ จันทนะ ๑ กามเสฏฐะ ๑

กินนุฆัณฑุ ๑ นิฆัณฑุ ๑ ปนาทะ ๑

โอปมัญญะ ๑ เทวสูตะ ๑ มาตลิ ๑

จิตตเสนะ ๑ คันธัพพะ ๑ นโฬราชา ๑

ชโนสภะ ๑ สาตาคิระ ๑ เหมวตะ ๑

ปุณณกะ ๑ กรติยะ ๑ คุฬะ ๑

สิวกะ ๑ มุจลินทะ ๑ เวสสามิตตะ ๑

ยุคันธระ ๑ โคปาละ ๑ สุปปเคธะ ๑ หิริ ๑

เนตติ ๑ มันทิยะ ๑ ปัญจาลจันทะ ๑

อาฬวกะ ๑ ปชุนนะ ๑ สุมนะ ๑

สุมุขะ ๑ ทธิมุขะ ๑ มณิ ๑

มานิจระ ๑ ทีฆะ ๑ รวมทั้งเสรีสกะด้วย

พุทธบริษัท พึงกล่าวโทษ ร้องทุกข์ ร้องเรียนต่อยักษ์ มหายักษ์ เสนาบดียักษ์ มหาเสนาบดียักษ์เหล่านี้ว่า ‘ยักษ์นี้สิง ยักษ์นี้เข้าสิง ยักษ์นี้ระราน ยักษ์นี้รุกราน ยักษ์นี้เบียดเบียน ยักษ์นี้บีบคั้น ยักษ์นี้ไม่ยอมปล่อย’ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ นี้แหละ คือ มนต์เครื่องรักษาชื่ออาฏานาฏิยะ เพื่อ คุ้มครอง เพื่อรักษา เพื่อไม่เบียดเบียน เพื่ออยู่สำราญของภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาทั้งหลายข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ บัดนี้ ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลายขอทูลลากลับ เพราะ มีกิจมาก มีหน้าที่ที่จะต้องทำมาก พระพุทธเจ้าข้า’ เราได้กล่าวว่า ‘มหาราช ทั้งหลาย ขอท่านทั้งหลายจงกำหนดเวลาที่สมควร ณ บัดนี้เถิด’

อถ โข จตฺตาโร มหาราชา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายึสุ. เตปิ โข ยกฺขา อุฏฺฐายาสนา อปฺเปกจฺเจ ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายึสุ; อปฺเปกจฺเจ ภควตา สทฺธึ สมฺโมทึสุ, สมฺโมทนียํ กถํ สารณียํ วีติสาเรตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายึสุ; อปฺเปกจฺเจ, เยน ภควา, เตนญฺชลิมฺปณาเมตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายึสุ; อปฺเปกจฺเจ นามโคตฺตํ สาเวตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายึสุ; อปฺเปกจฺเจ ตุณฺหีภูตา ตตฺเถวนฺตรธายึสุ.

ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้น ท้าวมหาราชทั้ง ๔ ลุกจากที่ประทับ ไหว้เรา กระทำประทักษิณแล้วอันตรธานไป ณ ที่นั้นเอง แม้พวกยักษ์เหล่านั้นก็ลุกจากที่นั่ง บางพวกก็ไหว้เรา กระทำประทักษิณแล้วอันตรธานไป ณ ที่นั้นเอง บางพวกสนทนา ปราศรัย พอเป็นที่บันเทิงใจ พอเป็นที่ระลึกถึงกันกับเราแล้วอันตรธานไป ณ ที่นั้นเอง บางพวกประนมมือมาทางที่เราอยู่แล้วอันตรธานไป ณ ที่นั้นเอง บางพวกประกาศ ชื่อและโคตรแล้วอันตรธานไป ณ ที่นั้นเอง บางพวกอันตรธานไปเสียเฉย ๆ ณ ที่ นั้นเอง

อุคฺคณฺหาถ ภิกฺขเว อาฏานาฏิยํ รกฺขํ, ปริยาปุณาถ ภิกฺขเว อาฏานาฏิยํ รกฺขํ, ธาเรถ ภิกฺขเว อาฏานาฏิยํ รกฺขํ, อตฺถสญฺหิตายํ(๑) ภิกฺขเว อาฏานาฏิยา รกฺขา ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ อุปาสกานํ อุปาสิกานํ คุตฺติยา รกฺขาย อวิหึสาย ผาสุวิหารายา”ติ. อิทมโวจ ภควา. อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ. อาฏานาฏิยสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ นวมํ

ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงเรียนมนต์เครื่องรักษาชื่ออาฏานาฏิยะ จงเล่าเรียนมนต์เครื่องรักษาชื่ออาฏานาฏิยะ จงทรงจำมนต์เครื่องรักษาชื่ออาฏา- นาฏิยะไว้ ภิกษุทั้งหลาย มนต์เครื่องรักษาชื่ออาฏานาฏิยะนี้ ประกอบด้วยประโยชน์ เพื่อคุ้มครอง เพื่อรักษา เพื่อไม่เบียดเบียน เพื่ออยู่สำราญของภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาทั้งหลาย”พระผู้มีพระภาคได้ตรัสพระภาษิตนี้แล้ว ภิกษุเหล่านั้นมีใจยินดีต่างชื่นชมพระ ภาษิตของพระผู้มีพระภาคแล้วแล

อาฏานาฏิยสูตรที่ ๙ จบ