๑๐. กาฬิโคธาภัททิยสูตร เล่ม ๒๕

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อุทาน

นางกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานพระวโรกาส ผลประโยชน์บางอย่างของหม่อมฉันเกี่ยวเนื่องในพระเจ้าปเสนทิโกศล แต่ พระองค์ยังไม่ได้ทรงพิจารณาให้แก่หม่อมฉันตามความต้องการ”

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งพระอุทานนี้ในเวลานั้นว่า

ผลประโยชน์ที่ตกอยู่ในอำนาจผู้อื่นทั้งหมดทำให้เกิดทุกข์ ความเป็นใหญ่ทุกอย่างทำให้เกิดสุข คนทั่วไป ย่อมเดือดร้อนในเพราะผลประโยชน์ทั่วไป เพราะว่าโยคะทั้งหลายเป็นสิ่งล่วงพ้นได้ยาก

๑๑. กาฬิโคธาภัททิยสูตร

ว่าด้วยพระภัททิยะเปล่งอุทานว่า สุขหนอ สุขหนอ

{๖๔} [๒๐] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ อนุปิยอัมพวัน ก็ครั้งนั้นแล ท่านพระภัททิยะพระราชโอรสพระนางกาฬิโคธาราชเทวีไม่ว่าจะอยู่ในป่า อยู่ที่โคนไม้ หรืออยู่ที่เรือนว่าง มักเปล่งอุทานเนือง ๆ ว่า “สุขหนอ สุขหนอ” ภิกษุจำนวนมากได้ฟังท่านเปล่งอุทานเช่นนี้ื้จึงพูดกันว่า “ดูก่อน

๒. มุจจลินทวรรค ๑๐. กาฬิโคธาภัททิยสูตร

ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ท่านพระภัททิยะพระราชโอรสพระนางกาฬิโคธาราชเทวี เห็นจะไม่ยินดีประพฤติพรหมจรรย์โดยไม่ต้องสงสัย ไม่ว่าจะอยู่ที่ป่า อยู่ที่โคนไม้ หรืออยู่ที่เรือนว่าง คงหวนระลึกถึงความสุขในราชสมบัติเมื่อครั้งเป็นคฤหัสถ์ในอดีต จึงได้เปล่งอุทานเนือง ๆ ว่า ‘สุขหนอ สุขหนอ’ ดังนี้”

ครั้งนั้น ภิกษุเหล่านั้นพากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ถวายบังคมแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ครั้นแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ท่านพระภัททิยะพระราชโอรสพระ นางกาฬิโคธาราชเทวีเห็นจะไม่ยินดีประพฤติพรหมจรรย์โดยไม่ต้องสงสัย ไม่ว่าจะอยู่ที่ป่า อยู่ที่โคนไม้ หรืออยู่ที่เรือนว่าง คงหวนระลึกถึงความสุข ในราชสมบัติเมื่อครั้งเป็นคฤหัสถ์ในอดีต จึงได้เปล่งอุทานเนืองๆ ว่า ‘สุขหนอ สุขหนอ”{๖๕} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสสั่งภิกษุรูปหนึ่งว่า “มานี่แน่ะ เธอจงเรียก ภัททิยภิกษุมาตามคำของเราว่า ‘ท่านภัททิยะ พระศาสดารับสั่งหาท่าน” ภิกษุนั้นรับสนองพระพุทธบัญชา แล้วเข้าไปหาท่านพระภัททิยะถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้กล่าวว่า “ท่านภัททิยะ พระศาสดารับสั่งหาท่าน”

ท่านพระภัททิยะรับคำของภิกษุนั้นแล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า ถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่ สมควรข้างหนึ่ง เมื่อท่านพระภัททิยะนั่งเรียบร้อยแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า “ดูก่อนภัททิยะ ทราบมาว่าเธออยู่ที่ป่าก็ดี อยู่ที่โคนไม้ก็ดี อยู่ที่เรือนว่างก็ดี มักเปล่งอุทานเนือง ๆ ว่า ‘สุขหนอ สุขหนอ’ ดังนี้ จริงหรือ”“จริงอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนภัททิยะ ก็เธอพิจารณาเห็นอำนาจประโยชน์อะไร อยู่ที่ป่าก็ดี อยู่ที่โคนไม้ก็ดี อยู่ที่เรือนว่างก็ดี จึงเปล่งอุทานเนือง ๆ ว่า ‘สุขหนอ สุขหนอ’ ดังนี้”

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อุทาน

“พระพุทธเจ้าข้า เมื่อก่อนข้าพระองค์เป็นพระเจ้าแผ่นดิน แม้ภายในพระราชวังก็ได้จัดการรักษาไว้อย่างเรียบร้อย แม้ภายนอกพระราชวัง ก็ได้จัดการรักษาไว้อย่างเข้มแข็ง แม้ภายในพระนครก็ได้จัดการรักษาไว้เรียบร้อย แม้ภายนอกพระนครก็ได้จัดการรักษาไว้อย่างเข้มแข็ง แม้ภายในชนบทก็ได้จัดการรักษาไว้เรียบร้อย แม้ภายนอกชนบทก็ได้จัดการรักษาไว้ อย่างเข้มแข็ง พระพุทธเจ้าข้า ข้าพระองค์นั้นแม้จะถูกรักษาคุ้มครองแล้ว อย่างนี้ก็ยังกลัว ยังหวั่น ยังหวาด ยังสะดุ้งอยู่ แต่บัดนี้ข้าพระองค์อยู่ที่ป่าก็ดี อยู่ที่โคนไม้ก็ดี อยู่ที่เรือนว่างก็ดี อยู่ลำพังผู้เดียวก็ไม่กลัว ไม่หวั่น ไม่หวาด ไม่สะดุ้ง ขวนขวายน้อย มีขนอันราบเรียบ เป็นอยู่ด้วยปัจจัย ๔ ที่ผู้อื่นให้ มีใจดุจมฤคอยู่ ข้าพระองค์พิจารณาเห็นอำนาจประโยชน์นี้แล อยู่ที่ป่าก็ดี อยู่ที่โคนไม้ก็ดี อยู่ที่เรือนว่างก็ดี จึงเปล่งอุทานเนือง ๆ ว่า ‘สุขหนอ สุขหนอ”ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งพระอุทานนี้ในเวลานั้นว่า

บุคคลใดไม่มีความโกรธภายในจิต และล่วงพ้นความเป็นภพและอภพต่าง ๆ ได้แล้ว เทวดาทั้งหลาย ไม่อาจที่จะพบเห็นบุคคลนั้น ผู้ปราศจากภัย มีสุข ไม่มีโศกได้

จบ มุจจลินทวรรคที่ ๒

๓.นันทวรรค ๑. กัมมสูตร

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. มุจจลินทสูตร ๒. ราชสูตร

๓. ทัณฑสูตร ๔. สักการสูตร

๕. อุปสากสูตร ๖. คัพภินีสูตร

๗. เอกปุตตกสูตร ๘. สุปปวาสาสูตร

๙. วิสาขาสูตร ๑๐. กาฬิโคธาภัททิยสูตร

๓.นันทวรรค

๑. กัมมสูตร

ว่าด้วยการละกรรมทุกอย่าง

{๖๖} [๒๑] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อาราม ของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ก็ครั้งนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่ง นั่งขัดสมาธิตั้งกายตรง อดกลั้นทุกขเวทนาแสนสาหัสที่เกิดจากผลกรรมเก่า มีสติสัมปชัญญะ ไม่พรั่นพรึง อยู่ในที่ไม่ไกลพระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ได้ทอดพระเนตรเห็นภิกษุรูปนั้นนั่งขัดสมาธิตั้งกายตรง อดกลั้นทุกขเวทนาแสนสาหัสที่เกิดจากผลกรรมเก่าอยู่อย่างนั้นลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรง เปล่งพระอุทานนี้ในเวลานั้นว่า