๑. นิพพานสูตร ที่ ๑ เล่ม ๒๕

๘. ปาฏลิคามิยวรรค ๑. ปฐมนิพพานปฏิสังยุตตสูตร

๘. ปาฏลิคามิยวรรค

๑. ปฐมนิพพานปฎิสังยุตตสูตร

ว่าด้วยเรื่องพระนิพพาน สูตรที่ ๑

{๑๕๘} [๗๑] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ก็ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสชี้แจงภิกษุทั้งหลายให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาว่าด้วยเรื่องพระนิพพาน และภิกษุเหล่านั้นก็กำหนดจดจำไวในใจอย่างแม่นยำ น้อมนึกถึงธรรมีกถา ตั้งใจฟังธรรมกันลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบเนื้อความนั้นแล้วจึงทรงเปล่งพระอุทานนี้ ในเวลานั้นว่ามีอยู่จริง ภิกษุทั้งหลาย อายตนะคือนิพพานซึ่ง

เป็นที่ไม่มีปฐวีธาตุ ไม่มีอาโปธาตุ ไม่มีเตโชธาตุ ไม่มี

ว่าโยธาตุไม่มีอากาสานัญจายตนะไม่มีวิญญาณัญจายตนะ

ไม่มีอากิญจัญญายตนะ ไม่มีเนวสัญญานาสัญญายตนะ

ไม่มีโลกนี้ ไม่มีโลกหน้า ไม่มีดวงจันทร์ดวงอาทิตย์

พระบาลีสุตตันตปิฎก อุททกนิกาย อุทาน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้ในอายตนะคือนิพพานนั้น

ก็มิได้กล่าวถึงการมา การไป การดำรงอยู่ การจุติ

และการอุบัติไว้ อายตนะคือนิพพานนั้นไม่มีที่ดำรงอยู่

่ไม่มีความเป็นไป ไม่มีอารมณ์เลย (นิพพาน) นี่แหละ

เป็นที่สุดแห่งทุกข์

๒. ทุติยนิพพานปฏิสังยุตตสูตร

ว่าด้วยเรื่องพระนิพพาน สูตรที่ ๒

{๑๕๙} [๗๒] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อาราม ของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ก็ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสชี้แจงภิกษุทั้งหลายให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาว่าด้วยเรื่องพระนิพพาน และภิกษุเหล่านั้นก็กำหนดจดจำไวัในใจอย่างแม่นยำ น้อมนึกถึงธรรมีกถา ตั้งใจฟังธรรมกันลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรงเปล่งพระอุทานนี้ในเวลานั้นว่าสัจจะคือนิพพาน เป็นธรรมชาติที่เห็นได้ยาก ไม่มี

ตัณหาความดิ้นรน มิใช่จะเห็นกันได้ง่าย สำหรับผู้ที่ละ

ตัณหาได้แล้ว รู้แจ้งเห็นจริงอยู่ ย่อมไม่มีกิเลสเป็นเหตุ

ให้กังวล