พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อุทาน · ชัจจันธวรรค
๓. อาหุสูตร เล่ม ๒๕
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๓๕ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๓/๑๐ ในชัจจันธวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อุทาน ชัจจันธวรรค อาหุสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๒๕ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๕ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๔๔ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๕)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๕ หน้า ๒๗๐–๒๗๑
๖. ชัจจันธวรรค ๓. ปัจจเวกขณสูตร
บรรพชิตไม่พึงพยายามในการทำความชั่ว ไม่พึง
เป็นคนรับใช้ผู้อื่น ไม่พึงอาศัยผู้อื่นเป็นอยู่ ไม่พึงใช้
๓. ปัจจเวกขณสูตร
ว่าด้วยการทรงพิจารณากุสลากุสลธรรม
{๑๓๕} ![๕๓] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้
สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ก็ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับนั่งพิจารณาถึงอกุศลธรรมอันชั่วช้าจำนวนมากที่พระองค์ละได้แล้วและกุศลธรรมจำนวนมากที่ถึงความเจริญบริบูรณ์ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบอกุศลธรรมอันชั่วช้าจำนวน มากที่พระองค์ทรงละได้แล้วและกุศลธรรมจำนวนมากที่ถึงความเจริญบริบูรณ์ จึงทรงเปล่งพระอุทานนี้ในเวลานั้นว่า
- ๑พุทธอุทานนี้มีอรรถาธิบาย ดังนี้ ไม่พึงพยายามในการทำความชั่ว หมายถึงไม่พึงกระทำความ อุตสาหะในบาปกรรมทุกอย่างเช่นที่พวกราชบุรุษของพระเจ้าปเสนทิโกศลทำ ไม่พึงเป็นคนรับใช้ผู้อื่น หมายถึงไม่พึงใช้ความเป็นบรรพชิตไปทำหน้าที่เป็นข้าราชบริพารเพราะจะต้องทำบาปกรรม เช่นการสอดแนมเป็นต้น ไม่พึงอาศัยผู้อื่นเป็นอยู่ หมายถึงไม่พึงดำรงชีวิตอยู่อย่างอาศัยผู้มีอำนาจเป็นใหญ่ในแผ่นดินเป็นต้นโดยคิดว่า ‘สุขหรือทุกข์ของเราขึ้นอยู่กับผู้มีอำนาจนั้น’ แต่ควร มีตนเป็นที่พึ่งเป็นสรณะเท่านั้น ไม่พึงใช้ธรรมไปทำการค้า หมายถึงไม่พึงแสดงธรรมเพื่อประโยชน์ที่จะได้ทรัพย์เป็นต้น ไม่พึงใช้ความเป็นบรรพชิตไปทำหน้าที่เป็นจารบุรุษเป็นต้น หรือไม่พึงประพฤติพรหมจรรย์อันบริสุทธิ์โดยมุ่งปรารถนาเป็นเทพหมู่ใดหมู่หนึ่ง (ขุ.อุ.อ. ๓๕๗-๓๕๘)
พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อุทาน
หมู่กิเลสซึ่งได้มีมาก่อนที่อรหัตมรรคญาณจะเกิดขึ้น
มิได้มีแล้วในกาลนั้น ธรรมอันไม่มีโทษซึ่งมิได้มีมาก่อน
แต่ขณะแห่งอริยมรรคก็ได้มีแล้วในกาลนั้น (คือในกาลที่
อรหัตมรรคญาณเกิดขึ้น) อริยมรรคนั้นมิได้มีแล้ว(ในอดีต)
จักไม่มี(ในอนาคต) และจะไม่มีในปัจจุปัน
๔. ปฐมนานาติตถิยสูตร
ว่าด้วยทิฏฐิของลัทธิอื่น ๑๐ ประการ
{๑๓๖} [๕๔] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้
สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ก็ครั้งนั้นแล สมณพราหมณ์ ปริพาชกเป็นจำนวนมากผู้มีลัทธิแตกต่างกัน มีความเห็น มีความพอใจ มีความชอบใจแตกต่างกัน ยึดถือความเห็นแตกต่างกัน อาศัยอยู่ในพระนครสาวัตถี คือ๑. สมณพราหมณ์พวกหนึ่งมีวาทะอย่างนี้ มีความเห็นอย่างนี้ว่า “โลกเที่ยง อันนี้เท่านั้นเป็นความจริง อย่างอื่นเปล่า”๒. ... “โลกไม่เที่ยง อันนี้เท่านั้นเป็นความจริง อย่างอื่นเปล่า”
๓. ... “โลกมีที่สุด อันนี้เท่านั้นเป็นความจริง อย่างอื่นเปล่า”
๔. ... “โลกไม่มีที่สุด อันนี้เท่านั้นเป็นความจริง อย่างอื่นเปล่า”
- ๑ในกาลนั้น ในที่นี้หมายถึงในขณะแห่งอริยมรรค (ขุ.อุ.อ. ๓๖๑)
- ๒โลก ในที่นี้หมายถึงอัตตา (ขุ.อุ.อ. ๓๖๓)
- ๓ที่สุดในที่นี้หมาย ถึงปริมาณหรือขนาดที่กำหนดได้ (ขุ.อุ.อ. ๓๖๔)
จบ ๓. อาหุสูตร