๔. กิรสูตร ที่ ๑ เล่ม ๒๕

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อุทาน

หมู่กิเลสซึ่งได้มีมาก่อนที่อรหัตมรรคญาณจะเกิดขึ้น

มิได้มีแล้วในกาลนั้น ธรรมอันไม่มีโทษซึ่งมิได้มีมาก่อน

แต่ขณะแห่งอริยมรรคก็ได้มีแล้วในกาลนั้น (คือในกาลที่

อรหัตมรรคญาณเกิดขึ้น) อริยมรรคนั้นมิได้มีแล้ว(ในอดีต)

จักไม่มี(ในอนาคต) และจะไม่มีในปัจจุปัน

๔. ปฐมนานาติตถิยสูตร

ว่าด้วยทิฏฐิของลัทธิอื่น ๑๐ ประการ

{๑๓๖} [๕๔] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ก็ครั้งนั้นแล สมณพราหมณ์ ปริพาชกเป็นจำนวนมากผู้มีลัทธิแตกต่างกัน มีความเห็น มีความพอใจ มีความชอบใจแตกต่างกัน ยึดถือความเห็นแตกต่างกัน อาศัยอยู่ในพระนครสาวัตถี คือ๑. สมณพราหมณ์พวกหนึ่งมีวาทะอย่างนี้ มีความเห็นอย่างนี้ว่า “โลกเที่ยง อันนี้เท่านั้นเป็นความจริง อย่างอื่นเปล่า”๒. ... “โลกไม่เที่ยง อันนี้เท่านั้นเป็นความจริง อย่างอื่นเปล่า”

๓. ... “โลกมีที่สุด อันนี้เท่านั้นเป็นความจริง อย่างอื่นเปล่า”

๔. ... “โลกไม่มีที่สุด อันนี้เท่านั้นเป็นความจริง อย่างอื่นเปล่า”

๖. ชัจจันธวรรค ๔. ปฐมนานาติตถิยสูตร

๕. ... “ชีพก็อันนั้น สรีระก็อันนั้น อันนี้เท่านั้นเป็นความจริงอย่างอื่นเปล่า”

๖. …“ชีพก็อย่างหนึ่ง สรีระก็อย่างหนึ่ง อันนี้เท่านั้นเป็นความจริง อย่างอื่นเปล่า”

๗. … “สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีก อันนี้เท่านั้นเป็นความจริง อย่างอื่นเปล่า”

๘. … “สัตว์หลังจากตายไปย่อมไม่เกิดอีก อันนี้เท่านั้นเป็นความจริง อย่างอื่นเปล่า”

๙. ...“สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มี ไม่เกิดอีกก็มี อันนี้เท่านั้นเป็นความจริง อย่างอื่นเปล่า”

๑๐. สมณพราหมณ์พวกหนึ่งมีวาทะอย่างนี้ มีความเห็นอย่างนี้ว่า “สัตว์หลังจากตายไปจะว่าเกิดอีกก็ไม่ใช่ ไม่เกิดอีกก็ไม่ใช่ อันนี้ เท่านั้นเป็นความจริง อย่างอื่นเปล่า”สมณพราหมณ์เหล่านั้นเกิดความบาดหมาง เกิดการทะเลาะ ถึงการวิวาทกัน พูดจาทิ่มแทงกันอยู่ว่า “ธรรมต้องเป็นอย่างนี้ ธรรมต้องไม่เป็นอย่างนี้ ธรรมเป็นอย่างนี้หามิได้ ธรรมต้องเป็นอย่างนี้”{๑๓๗} ครั้งนั้นเป็นเวลาเช้า ภิกษุมากรูปด้วยกันครองผ้าอันตรวาสกแล้วถือบาตรจีวรเข้าไปบิณฑบาตในพระนครสาวัตถี กลับจากเที่ยวบิณฑบาต หลังจากฉันภัตตาหารแล้ว ได้เข้าไปเผ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อุทาน

ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานพระวโรกาส สมณพราหมณ์และ ปริพาชกเป็นจำนวนมากผู้มีลัทธิแตกต่างกัน มีความเห็น มีความพอใจ มีความชอบใจแตกต่างกัน ยึดถือความเห็นแตกต่างกัน อาศัยอยู่ในพระนครสาวัตถี คือ สมณพราหมณ์พวกหนึ่งมีวาทะอย่างนี้ มีความเห็นอย่างนี้ว่า ‘โลกเที่ยง อันนี้เท่านั้นเป็นความจริง อย่างอื่นเปล่า’ ... ‘โลกไม่เที่ยง อันนี้เท่านั้นเป็นความจริง อย่างอื่นเปล่า’ ... ‘โลกมีที่สุด อันนี้เท่านั้นเป็นความจริง อย่างอื่นเปล่า’ ... ‘โลกไม่มีที่สุด อันนี้เท่านั้นเป็นความจริง อย่างอื่นเปล่า’... ‘ชีพก็อันนั้น สรีระก็อันนั้น อันนี้เท่านั้นเป็นความจริง อย่างอื่นเปล่า’

... ‘ชีพก็อย่างหนึ่ง สรีระก็อย่างหนึ่ง อันนี้เท่านั้นเป็นความจริง อย่างอื่นเปล่า” ... ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีก อันนี้เท่านั้นเป็นความจริง อย่างอื่นเปล่า’ ... สัตว์หลังจากตายไปย่อมไม่เกิดอีก อันนี้เท่านั้นเป็นความจริง อย่างอื่นเปล่า’ ... ‘สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มี ไม่เกิดอีกก็มี อันนี้เท่านั้นเป็นความจริง อย่างอื่นเปล่า’ สมณพราหมณ์พวกหนึ่งมีวาทะอย่างนี้ มีความเห็นอย่างนี้ว่า ‘สัตว์หลังจากตายไปจะว่าเกิดอีกก็ไม่ใช่ ไม่เกิดอีกก็ไม่ใช่ อันนี้เท่านั้นเป็นความจริง อย่างอื่นเปล่า’สมณพราหมณ์เหล่านั้นเกิดความบาดหมาง เกิดการทะเลาะ ถึงการวิวาทกัน พูดจาทิ่มแทงกันอยู่ว่า ‘ธรรมต้องเป็นอย่างนี้ ธรรมต้องไม่เป็นอย่างนี้ ธรรมเป็นอย่างนี้หามิได้ ธรรมต้องเป็นอย่างนี้”

{๑๓๘} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ‘‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อัญเดียรถีย์ปริพาชกเป็นคนตาบอด ไม่มีจักษุ ไม่รู้จักประโยชน์ ไม่รู้จักโทษ ไม่รู้จักธรรม ไม่รู้จักอธรรม เมื่อไม่รู้จักประโยชน์ ไม่รู้จักโทษ ไม่รู้จักธรรม ไม่รู้

๖. ชัจจันธวรรค ๔. ปฐมนานาติตถิยสูตร

จักอธรรม จึงเกิดความบาดหมาง เกิดการทะเลาะ ถึงการวิวาทกัน พูดจาทิ่มแทงกันอยู่ว่า ‘ธรรมต้องเป็นอย่างนี้ ธรรมต้องไม่เป็นอย่างนี้ ธรรมเป็นอย่างนี้หามิได้ ธรรรมต้องเป็นอย่างนี้’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว มีพระราชาพระองค์หนึ่งใน พระนครสาวัตถีนี้นี่เอง ครั้งนั้น พระราชาพระองค์นั้นตรัสเรียกชายคนหนึ่ง มารับสั่งว่า ‘มานี่หน่อย พ่อคุณ เธอจงไปบอกให้คนตาบอดเท่าที่มีอยู่ใน พระนครสาวัตถีทั้งหมดมาประชุมกัน’ ชายคนนั้นทูลรับพระราชดำรัสแล้ว พาคนตาบอดในพระนครสาวัตถีทั้งหมดเข้าไปเฝ้าพระราชาถึงที่ประทับแล้วกราบบังคมทูลว่า ‘ขอเดชะ พวกคนตาบอดเท่าที่มีอยู่ในพระนครสาวัตถี มาประชุมกันแล้ว พระพุทธเจ้าข้า’พระราชาพระองค์นั้นตรัสว่า ‘แน่ะพนาย ถ้าอย่างนั้น เธอจงไปนำช้างมาให้พวกคนตาบอดคลำดูกัน’ บุรุษนั้นทูลรับพระราชดำรัสแล้วนำช้าง มาให้พวกคนตาบอดคลำดูให้พวกหนึ่งคลำที่หัวช้างแล้วบอกว่า ‘ท่านทั้งหลาย ช้างเป็นอย่างนี้’

ให้พวกหนึ่งคลำที่หูช้างแล้วบอกว่า ‘ท่านทั้งหลาย ช้างเป็นอย่างนี้’

ให้พวกหนึ่งคลำที่งาช้างแล้วบอกว่า ‘ท่านทั้งหลาย ช้างเป็นอย่างนี้’

ให้พวกหนึ่งคลำที่งวงช้างแล้วบอกว่า ‘ท่านทั้งหลาย ช้างเป็นอย่างนี้’

ให้พวกหนึ่งคลำที่ตัวช้างแล้วบอกว่า ‘ท่านทั้งหลาย. ช้างเป็นอย่างนี้’

ให้พวกหนึ่งคลำที่เท้าช้างแล้วบอกว่า ‘ท่านทั้งหลาย ช้างเป็นอย่างนี้’

ให้พวกหนึ่งคลำที่หลังช้างแล้วบอกว่า ‘ท่านทั้งหลาย ช้างเป็นอย่างนี้’

ให้พวกหนึ่งคลำที่หางช้างแล้วบอกว่า ‘ท่านทั้งหลาย ช้างเป็นอย่างนี้’

ให้พวกหนึ่งคลำที่ปลายหางช้างแล้วบอกว่า ‘ท่านทั้งหลาย ช้างเป็น อย่างนี้’

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อุทาน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ลำดับนั้น บุรุษนั้นครั้นให้พวกคนตาบอดคลำช้าง แล้วได้เข้าไปเฝ้าพร ะราชาพระองค์นั้นถึงที่ประทับ กราบทูลว่า ‘ขอเดชะคนตาบอดเหล่านั้นรู้จักช้างดีแล้ว บัดนี้ ขอพระองค์ทรงทราบกาลเวลาเถิด พระพุทธเจ้าข้า”ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ต่อจากนั้นพระราชาพระองค์นั้นได้เสด็จไปหาคนตาบอดเหล่านั้นแล้วตรัสถามว่า ‘ดูก่อนท่านทั้งหลาย พวกท่านรู้จักรูปร่างช้างดีแล้วหรือ’ คนตาบอดเหล่านั้นกราบทูลว่า ‘ขอเดชะพวกข้าพระพุทธเจ้ารู้จักดีแล้ว พระพุทธเจ้าข้า’พระราชาจึงตรัสว่า ‘บอกมาซิ ท่านทั้งหลาย ช้างมีรูปร่างเป็นอย่างไร’

คนตาบอดพวกที่คลำหัวช้างก็กราบทูลว่า ‘ช้างมีรูปร่างเหมือนหม้อ พระพุทธเจ้าข้า’

พวกที่คลำหูช้างก็กราบทูลว่า ‘ช้างมีรูปร่างเหมือนกระด้ง พระพุทธเจ้าข้า’

พวกที่คลำงาช้างก็กราบทูลว่า ‘ช้างมีรูปร่างเหมือนตะขอ พระพุทธเจ้าข้า’

พวกที่คลำงวงช้างก็กราบทูลว่า ‘ช้างมีรูปร่างเหมือนงอนไถ พระพุทธเจ้าข้า’

พวกที่คลำตัวช้างก็กราบทูลว่า ‘ช้างมีรูปร่างเหมือนฉางข้าว พระพุทธเจ้าข้า’

พวกที่คลำเท้าช้างก็กราบทูลว่า ‘ช้างมีรูปร่างเหมือนเสา พระพุทธเจ้าข้า’

พวกที่คลำหลังช้างก็กราบทูลว่า ‘ช้างมีรูปร่างเหมือนครกตำข้าว พระพทธเจ้าข้า’

๖. ชัจจันธวรรค ๔. ปฐมนานาติตถิยสูตร

พวกที่คลำหางช้างก็กราบทูลว่า ‘ช้างมีรูปร่างเหมือนสากตำข้าว พระพุทธเจ้าข้า’

พวกที่คลำปลายหางช้างก็กราบทูลว่า ‘ช้างมีรูปร่างเหมือนไม้กวาด พระพุทธเจ้าข้า’

คนตาบอดเหล่านั้นได้ทุ่มเถียงกันว่า ‘ช้างมีรูปร่างอย่างนี้ ไม่ใช่อย่างนั้น ช้างไม่ใช่เป็นอย่างนั้น แต่มีรูปร่างอย่างนี้’ แล้วก็ชกต่อยกัน แต่ พระราชาได้ทรงพอพระทัยแล้ว ภิกษุทั้งหลาย’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อัญเดียรถีย์ปริพาชกเป็นคนตาบอด ไม่มีจักษุ ไม่รู้จักประโยชน์ ไม่รู้จักโทษ ไม่รู้จักธรรม ไม่รู้จักอธรรม เมื่อไม่รู้จักประโยชน์ ไม่รู้จักโทษ ไม่รู้จักธรรม ไม่รู้จักอธรรม จึงเกิดความบาดหมาง เกิดการทะเลาะ ถึงการวิวาทกัน พูดจาทิ่มแทงกันอยู่ว่า ‘ธรรมต้องเป็นอย่างนี้ ธรรมต้องไม่เป็นอย่างนี้ ธรรมเป็นอย่างนี้หามิได้ ธรรรมต้องเป็น อย่างนี้’ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบเนื้อความนั้นแล้ว จึงทรง เปล่งพระอุทานนี้ในเวลานั้นว่า

นัยว่า สมณพราหมณ์พวกหนึ่งยึดมั่นอยูในความ

เห็นผิดเหล่านี้แล้วก็มาวิวาทกันและกัน เหมือนพวกคน

ตาบอดที่คลำอวัยวะช้างเพียงส่วนเดียวแล้วมาถกเถียงถัน

ฉะนั้น

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อุทาน

๕. ทุติยนานาติตถิยสูตร

ว่าด้วยทิฏฐิของลัทธิอื่น ๑๖ อย่าง

{๑๓๙} [๕๕] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ก็ครั้งนั้นแล สมณพราหมณ์ ปริพาชกเป็นจำนวนมากผู้มีลัทธิแตกต่างกัน มีความเห็น มีความพอใจ มีความชอบใจแตกต่างกัน ยึดถือความเห็นแตกต่างกัน อาศัยอยู่ในพระนครสาวัตถี๑. สมณพราหมณ์พวกหนึ่งมีวาทะอย่างนี้ มีความเห็นอย่างนี้ว่า ‘อัตตาและโลกเที่ยง อันนี้เท่านั้นเป็นความจริง อย่างอื่นเปล่า’

๒. ... ‘อัตตาและโลกไม่เที่ยง อันนี้เท่านั้นเป็นความจริง อย่างอื่นเปล่า’

๓. ... ‘อัตตาและโลกเที่ยงก็มี ไม่เที่ยงก็มี อันนี้เท่านั้นเป็นความจริง อย่างอื่นเปล่า’

๔. ... ‘อัตตาและโลกจะว่าเที่ยงก็ไม่ใช่ ไม่เที่ยงก็ไม่ใช่ อันนี้เท่านั้นเป็นความจริง อย่างอื่นเปล่า’