๑๐. เทวทัตตสูตร เล่ม ๒๕

บุคคลใดละความโกรธได้เด็ดขาด ไม่ขัดเคือง

ในอารมณ์อันเป็นที่ตั้งแห่งความขัดเคือง ความโกรธ

ยอมละไปจากบุคคลนั้น เหมือนผลตาลสุกหลุดจากขั้ว

ความหลงก่อให้เกิดความพินาศ ทำจิตให้กำเริบ ผู้คน

ส่วนใหญ่มักจะไม่รู้ว่าความหลงที่เกิดขึ้นภายในนั้นเป็นภัย

คนหลงย่อมไม่รู้จักประโยชน์ ย่อมไม่เห็นธรรม

เมื่อใด ความหลงครอบงำนรชน เมื่อนั้น ย่อมมีแต่

ความมืดมน

บุคคลใดละความหลงได้เด็ดขาด ไม่หลงในอารมณ์

อันเป็นที่ตั้งแห่งความหลง บุคคลนั้นย่อมกำจัดความ

หลงได้ทั้งหมดเหมือนดวงอาทิตย์อุทัยกำจัดความมืดให้

หมดไปได้ฉะนั้น

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความแม้นี้ไว้แล้ว ข้าพเจ้าก็ได้สดับมาแล้วอย่างนี้

๑๐. เทวทัตตสูตร

ว่าด้วยพระเทวทัตถูกอสัทธรรม ๓ ครอบงำ

{๒๖๙} [๘๙] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า

‘‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เทวทัตมีจิตถูกอสัทธรรม ๓ ประการครอบงำย่ำยีแล้วจักเกิดในอบาย ตกนรกหมกไหม้อยู่ตลอดกัลป์ ไม่มีใครช่วยเหลือได้ อสัทธรรม ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ

๑. เทวทัตมีจิตถูกความปรารถนาอันชั่วช้าครอบงำย่ำยีแล้วจักเกิดในอบาย ตกนรกหมกไหม้อยู่ตลอดกัลป์ ไม่มีใครช่วยเหลือได้

๒. เทวทัตถูกความมีมิตรชั่วครอบงำย่ำยีแล้วจักเกิดในอบาย ตกนรกหมกไหม้อยู่ตลอดกัลป์ ไม่มีใครช่วยเหลือได้

๓. ก็เมื่อมรรคผลที่ควรกระทำให้ยิ่งขึ้นไปมีอยู่ เทวทัตพอบรรลุคุณวิเศษเพียงขั้นต่ำ ก็เลิกเสียกลางคัน

เทวทัตมีจิตถูกอสัทธรรม ๓ ประการนี้แลครอบงำย่ำยีแล้ว จักเกิดในอบาย ตกนรกหมกไหม้อยู่ตลอดกัลป์ ไม่มีใครช่วยเหลือได้”ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระ ภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า

ใคร ๆ ในโลกอย่าเป็นผู้มีความปรารถนาอันชั่วช้า

โดยส่วนเดียวเลย คติของผู้มีความปรารถนาชั่วช้าเป็น

เช่นไร พวกเธอจงรู้ตามที่ได้แสดงมาแล้วนี้

เทวทัตชาวโลกรู้กันว่าเป็นบัณฑิต ยกย่องกันว่า

อบรมตนดีแล้ว ปรากฏว่าดำรงอยู่เหมือนรุ่งเรืองด้วย

ยศศักดิ์ เทวทัตนั้นถึงความประมาท กระทบกระทั่ง

ตถาคตนั้น จึงต้องตกอเวจีมหานรกซึ่งมีประตูใหญ่

เข้าออกอยู่ ๔ ต้าน น่าสะพรึงกลัวยิ่งนัก

ผู้ใดประทุษร้ายต่อบุคคลผู้ไม่ประทุษร้ายตอบ ไม่

ทำบาปกรรมตอบ บาปนั้นยอมตกถึงผู้ที่มีจิตประทุษร้าย

ไม่มีความเอื้อเฟื้อนั้นทีเดียว

ผู้ใดมาสำคัญว่าจะทำร้ายมหาสมุทรด้วยเทยาพิษลงไป

เพียงหม้อเดียว ผู้นั้นจะทำร้ายมหาสมุทรด้วยการกระทำ

นั้นหาได้ไม่ เพราะมหาสมุทรนั้นทั้งกว้างทั้งลึก ฉันใด

ผู้ใดจะเบียดเบียนตถาคตนั้นผู้ดำเนินไปโดยธรรม

มีใจสงบระงับแล้วด้วยวาทะ วาทะของผู้นั้นก็ทำให้เกิด

การเปลี่ยนแปลงแก่ตถาคตนั้นไม่ได้ ฉันนั้น

ภิกษุผู้เป็นบัณฑิตปฏิบัติตามแนวทางของท่านผู้ใด

จะถึงความสิ้นทุกข์ได้ พึงทำท่านผู้เป็นเช่นนั้นให้

เป็นมิตร และพึงคบหาท่านผู้เป็นเช่นนั้นเถิด

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความดังกล่าวนี้ไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วอย่างนี้

จบ จตุตถวรรคที่ ๔

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. วิตักกสูตร ๒. สักการสูตร

๓. เทวสัททสูตร ๔. ปัญจปุพพนิมิตตสูตร

๕. พหุชนหิตสูตร ๖. อสุภานุปัสสีสูตร

๗. ธัมมานุธัมมปฏิปันนสูตร ๘. อันธกรณสูตร

๙. อันตรามลสูตร ๑๐. เทวทัตตสูตร

๕. ปัญจมวรรค ๑. อัคคัปปสาทสูตร

๕. ปัญจมวรรค

๑. อัคคัปปสาทสูตร

ว่าด้วยความเลื่อมใสในสิ่งที่เลิศ ๓ ประการ

{๒๗๐} [๙๐] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความเลื่อมใสในสิ่งที่เลิศมี ๓ ประการนี้ ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ

๑. สัตว์ทั้งหลายที่ไม่มีเท้าก็ตาม มีสองเท้าก็ตาม มีสี่เท้าก็ตาม มีเท้ามากก็ตาม มีรูปหรือไม่มีรูปก็ตาม มีสัญญาหรือไม่มีสัญญา ก็ตาม มีสัญญาก็ไม่ใช่ ไม่มีสัญญาก็ไม่ใช่ก็ตาม จะมีประมาณเท่าใดก็ตามพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าอันชาวโลกกล่าวว่าเลิศกว่าสัตว์เหล่านั้น ชนเหล่าใดเลื่อมใสในพระพุทธเจ้า ชนเหล่านั้นชื่อว่าเลื่อมใสในสิ่งที่เลิศ และผลอันเลิศย่อมมีแก่ชนผู้เลื่อมใสในสิ่งที่เลิศ

๒. สังขตธรรมหรืออสังขตธรรมจะมีประมาณเท่าใดก็ตาม วิราคธรรมคือ ธรรมอันย่ำยีความเมาธรรมเครื่องกำจัดความกระหายความถอนเสียซึ่งความอาลัย ความเข้าไปตัดวัฏฏะ ธรรมเป็นที่สิ้นตัณหา ความคลายกำหนัด ความดับ นิพพาน เรากล่าวว่าเลิศกว่าธรรมเหล่านั้น ชนเหล่าใดเลื่อมใสในวิราคธรรม ชนเหล่านั้นชื่อว่าเลื่อมใสในสิ่งที่เลิศ และผลอันเลิศย่อมมีแก่ชนผู้เลื่อมใสในสิ่งที่เลิศ