พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ ติกนิบาต · วรรคที่ ๔
๓. สัททสูตร เล่ม ๒๕
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๖๐ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๓/๑๐ ในวรรคที่ ๔มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ ติกนิบาต วรรคที่ ๔ สัททสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๒๕ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๕ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๔๕ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๕)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๕ หน้า ๔๓๔–๔๓๖
๔. จตุตถวรรค ๓. เทวสัททสูตร
พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความแม้นี้ไว้แล้ว ข้าพเจ้าก็ได้สดับมาแล้วอย่างนี้
๓. เทวสัททสูตร
ว่าด้วยโอกาสที่เทวดาปล่อยเสียงด้วยความยินดี
{๒๖๐} [๘๒] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า
“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เสียงเทวดาย่อมกระจายไปในหมู่เทวดาด้วยกัน ตามกาลสมัย มี ๓ โอกาส ๓ โอกาสคืออะไรบ้าง คือ
๑. ในโอกาสที่อริยสาวกคิดจะปลงผมโกนหนวด ครองผ้าย้อมฝาดออกบวชเป็นบรรพชิต ย่อมมีเสียงเทวดากระจายไปในหมู่เทวดาด้วยกันว่า ‘อริยสาวกองค์นี้คิดจะทำสงครามกับกิเลสมาร’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลายนี้คือเสียงเทวดาที่กระจายไปในหมู่เทวดาด้วยกันตามกาลสมัยโอกาสที่ ๑
๒. ในโอกาสที่อริยสาวกประกอบความเพียรในการเจริญโพธิปักขิยธรรม ๗ ประการ ย่อมมีเสียงเทวดากระจายไปในหมู่เทวดาด้วยกันว่า‘อริยสาวกองคนี้กำลังทำสงครามกับกิเลสมาร’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้คือเสียงเทวดาที่กระจายไปในหมู่เทวดาด้วยกันตามกาลสมัยโอกาสที่ ๒
- ๑โพธิปักขิยธรรม ๗ ประการ หมายถึงหมวดธรรมอันเป็นฝ่ายแห่งการตรัสรู้ ๗ หมวด คือ (๑) สติปัฏฐาน ๔ (๒) สัมมัปปธาน ๔ (๓) อิทธิบาท ๔ (๔) อินทรีย์ ๕ (๕) พละ ๕ (๖) โพชฌงค์ ๗ (๗) อริยมรรคมีองค์ ๘ ซึ่งเมื่อนับจำนวนองค์ธรรมก็เท่ากับ โพธิปักขิยธรรม ๓๗ ประการนั่นเอง (ขุ.อิติ.อ. ๒๘๗-๒๘๘)
พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ
๓. ในโอกาสที่อริยสาวกทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้ ย่อมมีเสียงเทวดากระจายไปในหมู่เทวดาด้วยกันว่า ‘อริยสาวกองค์นี้พิชิตสงคราม ชนะสงครามขั้นสุดยอดนั้นได้แล้ว ครองความเป็นใหญ่อยู่’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้คือเสียงเทวดาที่กระจายไปในหมู่เทวดาด้วยกันตามกาลสมัยโอกาสที่ ๓
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เสียงเทวดาย่อมกระจายไปในหมู่เทวดาด้วยกันตามกาลสมัย มี ๓ โอกาสนี้แล”ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์อย่างนี้ว่า
แม้เทวดาทั้งหลายเห็นอริยสาวกของพระสัมมา
สัมพุทธเจ้าพิชิตสงครามได้แล้ว ครองความเป็นใหญ่
ปราศจากความครั่นคร้าม ก็ยังนอบน้อมพร้อมกับ
กล่าวว่า
‘ข้าแต่ท่านผู้เป็นบุรุษอาชาไนย ขอนอบน้อมต่อท่าน
ผู้ครอบงำกิเลสที่บุคคลชนะได้ยาก เอาชนะเสนาของ
มัจจุราชที่ไม่มีใครต้านทานได้ด้วยวิโมกข์’
- ๑เจโตวิมุตติ ความหลุดพ้นด้วยอำนาจการฝึกจิตหรือกำลังสมาธิ หมายถึงภาวะที่จิตบรรลุอรหัตผลซึ่งหลุดพ้นจากเครื่องผูกพันคือกิเลสทั้งปวง หรือเรียกว่าอรหัตผลสมาธิ ปัญญาวิมุตติความหลุดพ้นด้วยอำนาจปัญญา หมายถึงปัญญาที่เป็นเหตุให้บรรลุอรหัตผลซึ่งทำให้หลุดพ้นจาก เครื่องผูกพันคือกิเลสและอวิชชาได้อย่างสิ้นเชิง หรือเรียกว่าอรหัตผลปัญญา (ที.สี.อ.๒๘๐, ม.มู.อ. ๑/๑๗๗, สํ.นิ.อ.๑๙๖’ องฺ.ปญจก.อ. ๕๕,ขุ.อุ.อ.๑๘๖) สมาธิชื่อว่าเจโตวิมุตติเพราะหลุดพ้นจากราคะ ปัญญาชื่อว่าปัญญาวิมุตติเพราะหลุดพ้นจากอวิชา อนึ่ง ผลแห่งสมถะชื่อว่าเจโตวิมุตติ ผลแห่งวิปัสสนาชื่อว่าปัญญาวิมุตติ (ขุ.อิติ.อ. ๒๘๘)
๔. จตุตถวรรค ๔. ปัญจปุพพนิมิตตสูตร
เทวดาย่อมนอบน้อมพระขีณาสพผู้ได้บรรลุอรหัตผล
แล้วอย่างนี้ เพราะเทวดาเหล่านั้นไม่เห็นเหตุที่จะทำให้
พระขีณาสพนั้นเข้าถึงอำนาจของมัจจุราชได้ ฉะนั้น
จึงพากันนอบน้อมท่าน
พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความดังกล่าวนี้ไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วอย่างนี้
๔. ปัญจปุพพนิมิตตสูตร
ว่าด้วยปุพพนิมิต ๕ ประการของเทวดาที่จะจุติ
{๒๖๑} [๘๓] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อเทวดาจะจุติจากสวรรค์ ปุพพนิมิต ๕ ประการย่อมปรากฏขึ้น ปุพพนิมิต ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ
๑. ดอกไม้ทิพย์ที่ประดับเหี่ยวแห้ง
๒. พัสตราภรณ์เศร้าหมอง
๓. เหงื่อไหลออกจากรักแร้
๔. ผิวพรรณเศร้าหมอง ไม่ผ่องใส
๕. เกิดความเบื่อหน่ายในทิพยสมบัติของตน
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเทวดาพอทราบว่า ‘เทพบุตรองค์นี้จะต้องจุติจากสวรรค์’ ก็พลอยยินดีกับเทพบุตรองค์นั้นด้วยการอวยพรให้ ๓ ประการ คือ
จบ ๓. สัททสูตร