๗. ธรรมสูตร เล่ม ๒๕

ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า

ภิกษุผู้พิจารณาเห็นกายเป็นของไม่งาม ตั้งสติไว้ที่

ลมหายใจเข้าออก มีความเพียรไม่หยุดหย่อน เห็นแจ้ง

นิพพานอันเป็นที่สงบระงับสังขารทั้งปวง

ภิกษุนั้นแลจัดว่าเป็นผู้เห็นโดยชอบ พากเพียรอยู่ ย่อม

หลุดพ้นได้ในเพราะนิพพานอันเป็นที่สงบระงับสังขาร

ทั้งปวงนั้น ภิกษุนั้นแลบรรลุอภิญญา ๖ สงบระงับแล้ว

ก้าวล่วงโยคะ ๔ ได้แล้วชื่อว่าเป็นมุนี

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความแม้นี้ไว้แล้ว ข้าพเจ้าก็ได้สดับมาแล้วอย่างนี้

๗. ธัมมานุธัมมปฏิปันนสูตร

ว่าด้วยผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม

{๒๖๕} [๘๖] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรมย่อมมีสภาวะสมควรที่จะกล่าวได้ดังนี้ว่า เป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม คือ เมื่อกล่าว

ย่อมกล่าวแต่ธรรมอย่างเดียว ไม่กล่าวอธรรม เมื่อตรึก ย่อมตรึกถึงวิตกที่เป็นธรรม ไม่ตรึกถึงวิตกที่เป็นอธรรม ก็หรือว่าเป็นผู้มีอุเบกขา เพราะเว้นการกล่าวอธรรมและการตรึกถึงอธรรมทั้งสองนั้นได้ย่อมอยู่อย่างผู้มีสติสัมปชัญญะ”ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์อย่างนี้ว่า

ภิกษุผู้ยินดีพอใจในธรรม พิจารณาธรรมอยู่

เนือง ๆ ระลึกถึงธรรมอยู่เนือง ๆ ย่อมไม่เสื่อมจาก

พระสัทธรรม

ภิกษุผู้เดิน ยืน นั่ง หรือนอนอยู่ก็ตาม ทำจิตของ

ตนให้สงบอยู่ในภายในได้ ย่อมบรรลุถึงความสงบ

(คือนิพพาน) ได้แน่นอน

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความดังกล่าวนี้ไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วอย่างนี้

๔. จตุตถวรรค ๘. อันธกรณสูตร

๘. อันธกรณสูตร

ว่าด้วยวิตกที่ทำให้มืดมนและที่ไม่ทำให้มืดมน

{๒๖๖} [๘๗] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อกุศลวิตกที่ทำให้มืดมน ทำให้ไม่มีปัญญาจักษุทำให้ไม่รู้ เป็นตัวดับปัญญา เป็นไปในฝ่ายให้เกิดทุกข์ ไม่เป็นไปนิพพานนี้มี ๓ ประการ อกุศลวิตก ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ

๑. กามวิตก ความตรึกในกาม

๒. พยาปาทวิตก ความตรึกในการปองร้าย

๓. วิหิงสาวิตก ความตรึกในการเบียดเบียน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อกุศลวิตกที่ทำให้มืดมน ทำให้ไม่มีปัญญาจักษุ ทำให้ไม่รู้เป็นตัวดับปัญญาเป็นไปในฝ่ายให้เกิดทุกข์ ไม่เป็นไปเพื่อนิพพานนี้มี ๓ ประการนี้แล{๒๖๗} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กุศลวิตกที่ไม่ทำให้มืดมน ทำให้มีปัญญาจักษุทำให้รู้ ทำให้ปัญญาเจริญ เป็นไปในฝ่ายให้เกิดสุข เป็นไปเพื่อนิพพานนี้มี ๓ ประการ กุศลวิตก ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ

๑. เนกขัมมวิตก ความตรึกในการออกบวช

๒. อัพยาปาทวิตก ความตรึกในการไม่ปองร้าย

๓. อวิหิงสาวิตก ความตรึกในการไม่เบียดเบียน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กุศลวิตกที่ไม่ทำให้มืดมน ทำให้มีปัญญาจักษุทำให้รู้ ทำให้ปัญญาเจริญ เป็นไปในฝ่ายให้เกิดสุข เป็นไปเพื่อนิพพานนี้มี ๓ ประการนี้แล”