๔. โมหสูตร เล่ม ๒๕

๒. ทุติยวรรค ๔. อวิชชานีวรณสูตร

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โยคาวจรผู้ยังไม่รู้แจ้งเห็นจริงถึงมักขะ ยังไม่ กำหนดรู้มักขะได้ ยังมีความยินดีพอใจในมักขะนั้น ยังละมักขะไม่ได้ ก็ย่อมไม่สามารถที่จะสิ้นทุกข์ได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนโยคาวจรผู้รู้แจ้งเห็นจริงถึงมักขะกำหนดรู้มักขะ ปราศจากความยินดีพอใจในมักขะนั้น ละมักขะได้แล้ว ย่อมสามารถที่จะสิ้นทุกข์ได้”ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า

ผู้ที่เห็นแจ้งเท่าทันมักขะซึ่งเป็นเหตุให้เหล่าสัตว์

ผู้ลบหลู่ต้องถึงทุคติ ย่อมละมักขะนั้นได้ เมื่อละได้แล้ว

ย่อมไม่หวนกลับมาทั้งโลกนี้อีกตลอดกาล

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนี้อความดังกล่าวนี้ไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วอย่างนี้

๔. อวิชชานีวรณสูตร

ว่าด้วยนิวรณ์คืออวิชชา

{๑๙๒} [๑๔] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่พิจารณาเห็นนิวรณ์อื่นแม้สักอย่างเดียวที่ จะเป็นเหตุให้เหล่าสัตว์ที่ถูกนิวรณ์นี้ครอบงำแล้วต้องเวียนว่ายตายเกิดไม่มี ที่สิ้นสุด เหมือนนิวรณ์คืออวิชชานี้เลย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่าสัตว์ที่ ถูกอวิชชานิวรณ์ครอบงำแล้วต้องเวียนว่ายตายเกิดไปตลอดกาลนาน”

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ

ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า

ไม่มีนิวรณธรรมอย่างอื่น ที่เป็นเหตุให้เหล่าสัตว์ที่ถูก

นิวรณธรรมนั้นครอบงำแล้วต้องเวียนว่ายตายเกิดตลอดไป

เหมือนอย่างที่ถูกโมหะหุ้มห่อแล้ว

ส่วนอริยสาวกทั้งหลายที่ละโมหะแล้ว ทำลายความ

มืดมนอนธการคือโมหะได้แล้ว ย่อมไม่ต้องเวียนว่าย

ตายเกิดอีกต่อไป เพราะท่านไม่มีเหตุแห่งสังสารวัฎ

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความดังกล่าวนี้ไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วอย่างนี้

๕. ตัณหาสังโยชนสูตร

ว่าด้วยกามตัณหาพาให้เวียนว่ายตายเกิด

{๑๙๓} [๑๕] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่พิจารณาเห็นสังโยชน์อื่นแม้สักอย่าง เดียวที่เป็นเหตุให้เหล่าสัตว์ที่ถูกสังโยชน์นั้นร้อยรัดแล้วต้องเวียนว่าย ตายเกิดไม่มีที่สิ้นสุดเหมือนสังโยชน์คือตัณหานี้เลยดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหล่าสัตว์ที่ถูกสังโยชน์คือตัณหาประกอบไว้แล้วต้องเวียนว่ายตายเกิดไป ตลอดกาลนาน”ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า