๓. วิชชาสูตร เล่ม ๒๕

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ

๓. วิชชาสูตร

ว่าด้วยกุศลธรรมมีปัญญาเป็นประธาน

{๒๑๘} [๔๐] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อวิชชาเป็นประธานในการให้อกุศลธรรมถึงพร้อม อหิริกะและอโนตตัปปะ (ความไม่ละอายและความไม่สะดุ้งกลัวบาป) เป็นส่วนประกอบ ส่วนวิชชาเป็นประธานในการให้กุศลธรรมถึงพร้อม หิริและโอตตัปปะเป็นส่วนประกอบ”ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า

ทุคติภูมิในโลกนี้และในโลกหน้าทั้งหมดมีอวิชชาเป็น

รากเหง้า เกิดขึ้นเพราะความปรารถนาและความโลภ

ก็เพราะบุคคลมีความปรารถนาอันชั่วช้า ปราศจาก

หิริโอตตัปปะ ไม่มีจิตเอื้อเฟื้อ ฉะนั้นเขาจะต้องประสบ

กับความชั่วช้า ไปอบายภูมิเพราะผลแห่งความชั่วช้านั้น

เพราะเหตุนั้น ภิกษุพึงสลัดความปรารถนา ความ

โลภ และอวิชชาเสีย ทำวิชชาให้เกิดขึ้น ละทุคติทั้งปวง

ให้ได้

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความดังกล่าวนี้ไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาอย่างนี้

๒. ทุติยวรรค ๔. ปัญญาปริหีนสูตร

๔. ปัญญาปริหีนสูตร

ว่าด้วยขาดปัญญาพาให้เสื่อม มีปัญญาพาให้เจริญ

{๒๑๙} [๔๑] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายผู้เสื่อมจากอริยปัญญา ชื่อว่า เสื่อมถึงที่สุด สัตว์เหล่านั้นย่อมอยู่เป็นทุกข์ มีความเดือดร้อน มีความคับแค้น มีความเดือดร้อนใจในปัจจุบันทีเดียวหลังจากตายไปก็เป็นอัน หวังทุคติได้แน่นอนดูก่อนภิกษุทั้งหลายสัตว์ทั้งหลายผู้ไม่เสื่อมจาก อริยปัญญา ชื่อว่าเป็นผู้ไม่เสื่อม สัตว์เหล่านั้นย่อมอยู่เป็นสุข ไม่มีความเดือดร้อน ไม่มีความคับแค้นไม่มีความเดือดร้อนใจในปัจจุบันนี้เลย หลังจากตายไปก็เป็นอันหวังสุคติได้แน่นอน”ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนี้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์อย่างนี้ว่า

เพราะวิปัสสนาญาณและมรรคญาณยังไม่เกิดขึ้น

เธอจึงเห็นโลกนี้พร้อมทั้งเทวโลกที่ตั้งมั่นอยู่ในนามรูป

สำคัญไปว่า ‘นี้เท่านั้นเป็นของจริง อย่างอื่นไม่ใช่’

ปัญญาที่ให้ถึงความชำแรกกองกิเลสนี้แลเป็นสิ่ง

ประเสริฐที่สุดในโลก เพราะว่าปัญญานั้นย่อมรู้ประจักษ์

ถึงความสิ้นไปแห่งชาติและภพโดยชอบ