arnon.worldเข้าสู่ระบบ

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ ทุกนิบาต · วรรคที่ ๒

๑๐. ชาคริยสูตร เล่ม ๒๕

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๒๕ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๐/๑๒ ในวรรคที่ ๒มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ ทุกนิบาต วรรคที่ ๒ ชาคริยสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๒๕ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๕ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๔๕ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๕)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๕ หน้า ๓๘๗–๓๘๙

หน้า ๓๘๗

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ

เพราะเหตุนั้นแล ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจงเป็นผู้

ยินดีในฌาน มีจิตตั้งมั่นอยู่ทุกขณะ มีความเพียร มี

ปกติเห็นที่สุดคือความสิ้นไปของการเกิด พิชิตพญามาร

และหมู่เสนาได้ เป็นผู้พ้นจากการเกิดและตายได้เด็ดขาด

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความดังกล่าวนี้ไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วอย่างนี้

๑๐. ชาคริยสูตร

ว่าด้วยผู้ตื่นอยู่ย่อมได้รับผล ๒ ประการ

{๒๒๕} [๔๗] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุพึงเป็นผู้ตื่นในการหมั่นประกอบกัมมัฏฐาน พึงอยู่อย่างมีสติ มีสัมปชัญญะ มีจิตตั้งมั่น เบิกบาน เลื่อมใส และเป็น

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑พญามารและหมูเสนา คำว่า มาร หมายถึงสิ่งที่ฆ่าบุคคลให้ตายจากความดีหรือจากผลที่หมายอันประเสริฐ หรือตัวการที่กำจัดหรือขัดขวางไม่ให้บรรลุความดี มี ๕ คือ (๑) กิเลสมาร มารคือกิเลส (๒) ขันธมารมารคือเบญจขันธ์(๓) อภิสังขารมารมารคืออภิสังขารที่ปรุงแต่งกรรม (๔) เทวปุตดมาร มารคือเทพบุตรหรือวสวัตตีมาร (๕) ม้จจุมาร มารคือความตาย (นัย ที.ปา.อ. ๓๑) แต่ในที่นี้ พญามาร หมายถึงมาร ๔ ข้างท้าย ยกเว้นกิเลสมาร หมู่เสนา หมายถึงกิเลสทั้งหลาย หรือกิเลสมารตามที่ตรัสไว้โดยนัยว่า ‘กามทั้งหลายเราเรียกว่าเสนากองที่ ๑ ของท่านความไม่ยินดีเป็นเสนาที่ ๒ ความหิวกระหายเป็นเสนาที่ ๓ และตัณหาเป็นเสนาที่ ๔’ เป็นต้น {จักมีรายละเอียด ใน ขุ.สุ. (แปล) ๒๕/ฃ้อ ๔๓๙ ในเล่มนี้} (ขุ.อิติ.อ. ๑๙๕)
  2. ๒เบิกบาน หมายถึงมีจิตมากด้วยความปราโมทย์เพราะเห็นอานิสงส์ในข้อปฏิบัติ เพราะการบรรลุคุณวิเศษยิ่งขึ้น และเพราะเห็นว่าการปรารภความเพียรไม่ไร้ผล เลื่อมใส หมายถึงมีจิตมากด้วยศรัทธาในไตรสิกขาอันเป็นข้อปฏิบัติและในพระศาสดาองค์แสดงข้อปฏิบัติ (ขุ.อิติ.อ. ๑๙๗)
หน้า ๓๘๘

๒. ทุติยวรรค ๑๐. ชาคริยสูตร

ผู้พิจารณาเห็นว่าสมควรแก่กาลในกุศลธรรมทั้งหลายในการหมั่นประกอบ กัมมัฏฐานนั้น

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุเป็นผู้ตื่นในการหมั่นประกอบกัมมัฏฐานอยู่อย่างมีสติ มีสัมปชัญญะ มีจิตตั้งมั่น เบิกบาน เลื่อมใส และเป็นผู้พิจารณาเห็นว่าสมควรแก่กาลในกุศลธรรมทั้งหลายในการหมั่นประกอบ กัมมัฏฐานนั้นอยู่ พึงหวังผลอย่างใดอย่างหนึ่งใน ๒ อย่างได้ คือ อรหัตผล ในปัจจุบัน หรือไม่ก็ความเป็นพระอนาคามีในเมื่อยังมีอุปาทานเหลืออยู่”ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไวัแล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนื้ว่าเธอทั้งหลายผู้หลับแล้วจงรีบตื่น ผู้ตื่นอยู่จงฟัง

คำนี้ของเรา ความเป็นผู้ตื่นเป็นคุณดีกว่าความหลับ

เพราะว่าภัยย่อมไม่มีแก่ผู้ตื่นอยู่

ภิกษุผู้ตื่นอยู่ มีสติ มีสัมปชัญญะ มีจิตตั้งมั่น

เบิกบาน เลื่อมใส พิจารณาเห็นธรรมโดยชอบตามกาล

สมควร เป็นผู้มีสมาธิเป็นธรรมเอกผุดขึ้น ก็จะพึง

กำจัดความมืดคืออวิชชาได้

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑ผู้หลับแล้ว หมายถึงเป็นผู้หลับด้วยความประมาทและอวิชชา ผู้ตื่นอยู่ หมายถึงเป็นผู้ประกอบด้วยธรรมเป็นเหตุให้ตื่นมีสติสัมปชัญญะเป็นต้น
  2. ๒ภัย หมายถึงภัยทุกชนิด ไม่ว่าจะเป็นอัตตานุวาทภัย (ข้อติของตน) ปรานุวาทภัย (ข้อติของผู้อื่น) ทัณทภัย (การได้รับโทษทัณฑ์) ทุคติภัย (การเกิดในอบายภูมิ) หรือแม้แต่วัฎฏภัย (การเกิด แก่ เจ็บ ตายเป็นต้น) ทั้งหมด (ขุ.อิติ.อ. ๑๙๙)
  3. ๓พิจารณาเห็นธรรม คำว่า ธรรม ในที่นี้หมายถึงเตภูมิกธรรม หรือธรรมอันเป็นไปในภูมิ ๓ (โลกิยธรรม) ซี่งเป็นอารมณ์ของวิปัสสนา (ขุ.อิติ.อ. ๑๙๙)
  4. ๔มีสมาธิเป็นธรรมเอกผุดขึ้น หมายถึงมีมรรคสมาธิ หรือสมาธิอันเป็นองค์มรรค (ขุ.อิติ.อ.๙๙)
หน้า ๓๘๙

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ

เพราะเหตุนั้น ภิกษุพึงประพฤติธรรมเป็นเหตุให้

ตื่น มีความเพียร มีปัญญารักษาตน มีปกติเข้าฌาน ตัด

สังโยชน์ในชาติและชราได้แล้ว ก็จะพึงสัมผัสสัมโพธิญาณ

อันยอดเยี่ยมได้ในอัตภาพนี้แหละ

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความดังกล่าวนี้ไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วอย่างนี้

๑๑. อาปายิกสูตร

ว่าด้วยคน ๒ ประเภทเกิดในอบาย

{๒๒๖} [๔๘] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คน ๒ ประเภทนี้จักเกิดในอบาย จักเกิดในนรกเพราะไม่ละความประพฤติชั่ว คน ๒ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ผู้ไม่ประพฤติพรหมจรรย์ แต่ปฏิญญาว่าประพฤติพรหมจรรย์

(๒) ผู้ใส่ความภิกษุผู้ประพฤติพรหมจรรย์บริสุทธิ์บริบูรณ์ด้วยอพรหมจรรย์ ที่ไม่มีมูลความจริง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คน ๒ ประเภทนี้แลจะเกิดในอบาย จะเกิดในนรกเพราะไม่ละความประพฤติชั่วนี้”ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑ผู้ไม่ประพฤติพรหมจรรย์ในที่นี้หมายถึงภิกษุผู้ทุศีล (ขุ.อิติ.อ. ๒๐๐)
  2. ๒อพรหมจรรย์ หมายถึงข้อประพฤติอันไม่ประเสริฐ ในที่นี้ได้แก่ อาบัติปาราชิก (ขุ.ฐิติ.อ. ๒๐๑)

จบ ๑๐. ชาคริยสูตร