พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ ติกนิบาต · วรรคที่ ๑
๕. เอสนาสูตร ที่ ๑ เล่ม ๒๕
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๓๒ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๕/๑๐ ในวรรคที่ ๑มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ ติกนิบาต วรรคที่ ๑ เอสนาสูตร ที่ ๑ (ฉบับหลวง เล่ม ๒๕ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๕ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๔๕ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๕)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๕ หน้า ๓๙๘–๓๙๙
๑. ปฐมวรรค ๕. ปฐมเอสนาสูตร
๕. ปฐมเอสนาสูตร
ว่าด้วยการแสวงหา ๓ ประการ สูตรที่ ๑
{๒๓๒} [๕๔] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การแสวงหานี้มี ๓ ประการ การแสวงหา ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ
๑. การแสวงหากาม ๒. การแสวงหาภพ
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การแสวงหามี ๓ ประการนี้แล”
ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระ ภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึง ตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า
สาวกของพระพุทธเจ้าผู้มีจิตตั้งมั่น มีสัมปชัญญะ
มีสติ รู้ประจักษ์ถึงการแสวงหา เหตุเกิดแห่งการแสวงหา
ธรรม เป็นที่ดับแห่งการแสวงหา และข้อปฏิบัติให้ถึง
ความสิ้นไปแห่งการแสวงหา ชื่อว่าเป็นภิกษุ เป็นผู้ละ
ตัณหาไดัแล้ว ผู้ปรินิพพานแล้วเพราะไม่มีการแสวงหา
พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความแม้นี้ไว้แล้ว ข้าพเจ้าก็ได้สดับมาแล้วอย่างนี้
- ๑การแสวงหากามหมายถึงความพอใจ ความกำหนัด ความเพลิดเพลิน ความเยื่อใย ความกระหาย ความสยบ ความหมกมุ่นในกามทั้งหลาย การแสวงหาภพ หมายถึงความปรารถนาที่จะเกิดในรูปภพและอรูปภพ การแสวงหาพรหมจรรย์ หมายถึงทิฏฐิหรือลัทธิของศาสดาเจ้าลัทธิที่เป็นนักบวชนอกพระพุทธศาสนา เช่น เห็นว่าโลกเที่ยงหรือไม่เที่ยง เป็นต้น (ขุ.อิติ.อ. ๒๒๓-๒๒๔)
พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ
๖. ทุติยเอสนาสูตร
ว่าด้วยการแสวงหา ๓ ประการ สูตรที่ ๒
{๒๓๓} [๕๕] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การแสวงหานี้มี ๓ ประการ การแสวงหา ๓ ประการ คืออะไรบ้าง คือ
๑. การแสวงหากาม ๒. การแสวงหาภพ
๓. การแสวงหาพรหมจรรย์
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การแสวงหามี ๓ ประการนี้แล”
ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึง ตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า
(การแสวงหามี ๓ คือ) การแสวงหากาม การแสวง
หาภพ และการแสวงหาพรหมจรรย์ คือ การยึดมั่นว่า
อย่างนี้จริง ทิฏฐิฐาน และเหตุเกิดแห่งกิเลส
อริยบุคคลผู้ไม่ยินดีด้วยความยินดีทั้งปวง ผู้น้อมไป
ในธรรมเป็นที่สิ้นตัณหา ละทั้งการแสวงหาทั้งหลายได้แล้ว
- ๑ทั้ง ๓ บทนี้อรรถกถาอธิบายว่า เป็นบทจำกัดความ (บทสรุป) ของคำว่า การแสวงหาพรหมจรรย์ โดยบทว่า การยึดมั่นว่าอย่างนี้จริง แสดงถึงอาการที่เป็นไปแห่งทิฏฐิว่า ‘สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ บทว่า ทิฏฐิฐาน หมายถึงทิฏฐิทั้งหลายที่เป็นเหตุก่อความพินาศทั้งสิ้น บทว่า เหตุเกิด แห่งกิเลส หมายถึงเมี่อเพิ่มพูนทิฏฐิเหล่านั้นฃี้นเรื่อย ๆ ก็เป็นเหตุเกิดแห่งกิเลสมีโลภะเป็นต้น กล่าวโดยง่าย การแสวงหาพรหมจรรย์ ได้แก่ ทิฏฐิทั้งหลายที่ยึดมั่นผิด ๆ ว่า ‘สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ อันเป็นเหตุก่อความพินาศทั้งสิ้น และเป็นเหตุก่อให้เกิดกิเลสและทุกข์ (ขุ.อิติ.อ. ๒๒๕)
จบ ๕. เอสนาสูตร ที่ ๑