๔. สมณสูตร เล่ม ๒๕

๔. สมณพราหมณสูตร

ต่อจากนั้น ปัจจเวกขณญาณย่อมเกิดขึ้นแก่พระ

อรหันต์ผู้พ้นวิเศษแล้วว่า ‘วิมุตติของเราไม่กำเริบอีก’

เพราะกิเลสเครื่องร้อยรัดสัตว์ไว้ในภพหมดสิ้นไปแล้ว

คนพาลผู้เกียจคร้าน ผู้ไม่รู้แจ้ง จึงไม่พึงบรรลุ

นิพพานอันเป็นที่ปลดเปลื้องกิเลสเครื่องร้อยรัดทั้งปวงนี้

ได้เลย

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความแม้นี้ไว้แล้ว ข้าพเจ้าก็ได้สดับมาแล้วอย่างนี้

๔. สมณพราหมณสูตร

ว่าด้วยสมณพราหมณ์ผู้ไม่รู้จริง

{๒๘๓} [๑๐๓] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลายสมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้คือทุกข์ นี้คือทุกขสมุทัย นี้คือทุกขนิโรธ นี้คือทุกข นิโรธคามินิปฏิปทา’ สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นเราไม่ยกย่องว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะหรือยกย่องว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ และท่านผู้ มีอายุเหล่านั้นยังทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ของความเป็นสมณะหรือประโยชน์ของความเป็นพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ไม่ได้

ส่วนสมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้คือทุกข์ นี้คือทุกขสมุทัย นี้คือทุกขนิโรธ นี้คือทุกขนิโรธคามินิปฏิปทา’ สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นเรายกย่องว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะหรือยกย่องว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ และท่านผู้มีอายุเหล่านั้นทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ของความเป็นสมณะหรือประโยชน์ของความเป็นพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้”ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า

สมณพราหมณ์เหล่าใดไม่รู้ประจักษ์ซึ่งทุกข์ เหตุ

เกิดแห่งทุกข์ กวามดับทุกข์ไม่มีเหลือโดยประการ

ทั้งปวง และไม่รู้ประจักษ์ซึ่งทางให้ถึงความสงบทุกข์

สมณพราหมณ์เหล่านั้นเสื่อมแล้วจากเจโตวิมุตติและ

ปัญญาวิมุตติ ไม่อาจที่จะทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ ยังต้อง

เข้าถึงชาติและชราต่อไป

ส่วนสมณพราหมณ์เหล่าใดรู้ประจักษ์ซึ่งทุกข์ เหตุ

เกิดแห่งทุกข์ ความดับทุกข์ไม่มีเหลือโดยประการ

ทั้งปวง และรู้ประจักษ์ซึ่งทางให้ถึงความสงบทุกข์ สมณ

พราหมณ์เหล่านั้นถึงพร้อมแล้วด้วยเจโตวิมุตติและ

ปัญญาวิมุตติ อาจที่จะทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ ไม่ต้องเข้า

ถึงชาติและชราต่อไป

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความแม้นี้ไว้แล้ว ข้าพเจ้าก็ได้สดับมาแล้วอย่างนี้

๕. สีลสัมปันนสูตร

๕. สีลสัมปันนสูตร

ว่าด้วยภิกขุผู้สมบูรณ์ด้วยศีล

{๒๘๔} [๑๐๔] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การได้พบเห็นก็ดี ได้ฟังก็ดี ได้เข้าไปหาก็ดี ได้เข้าไปนั่งใกล้ก็ดี ได้ระลึกถึงก็ดี ได้ออกบวชตามก็ดี ซึ่งภิกษุทั้งหลายผู้สมบูรณ์ด้วยศีล สมาธิ ปัญญา วิมุตติ วิมุตติญาณทัสสนะ ผู้กล่าวสอนให้รู้แจ้ง ให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริง เป็นผู้สามารถกล่าวอธิบายพระสัทธรรมให้เข้าใจได้ง่าย เรากล่าวว่ามีอุปการะมาก ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะเมื่อภิกษุได้สนิทสนม ได้คบหา ได้เข้าไปนั่งใกล้ภิกษุผู้มีคุณเห็นปานนั้น ศีลขันธ์ก็ดี สมาธิขันธ์ก็ดี ปัญญาขันธ์ก็ดี วิมุตติขันธ์ก็ดี วิมุตติญาณทัสสนขันธ์ก็ดี ที่ยังไม่บริบูรณ์ ย่อมถึงความบริบูรณ์ด้วยภาวนาดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้มีคุณเห็นปานนี้นั้นเราเรียกว่า ‘ศาสดา’ บ้าง ‘ผู้นำหมู่คณะ’ บ้าง ‘ผู้ละข้าศึกคือกิเลสได้’ บ้าง ‘ผู้กำจัดความมืด’ บ้าง ‘ผู้ทำแสงสว่าง’ บ้าง ‘ผู้ทำโอกาส’ บ้าง ‘ผู้ทำความรุ่งเรือง’ บ้าง ‘ผู้ทำรัศมี’ บ้าง ‘ผู้ทรงประทีปคือปัญญา’ บ้าง ‘ผู้เป็นพระอริยะ’ บ้าง ‘ผู้มีจักษุ’ บ้าง”

ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึง ตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า

การได้เห็นพระอริยเจ้าทั้งหลายผู้อบรมตนแล้ว ผู้

อยู่โดยธรรมเสมอ ย่อมเป็นเหตุให้เกิดความปราโมทย์

แก่บัณฑิตชนผู้รู้แจ้งทั้งหลาย