พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ · จตุกกนิบาต
๒. จัตตาริสูตร เล่ม ๒๕
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๘๑ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๒/๑๓ ในจตุกกนิบาตมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อิติวุตตกะ จตุกกนิบาต จัตตาริสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๒๕ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๕ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๔๕ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๕)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๕ หน้า ๔๗๑–๔๗๓
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การบูชานี้มี ๒ อย่าง คือ การบูชาด้วยอามิส กับการบูชาด้วยธรรม ในการบูชา ๒ อย่างนี้ การบูชาด้วยธรรมจัดเป็นเลิศ”ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระ ภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า
เหล่าสัตว์ย่อมนอบน้อมพระตถาคตเจ้าผู้ทรงให้
ธรรมทาน ไม่ทรงมีความตระหนี่ ทรงอนุเคราะห์
สรรพสัตว์เสมอ ทรงเป็นผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่เทวดา
และมนุษย์ ผู้ทรงถึงฝั่งแห่งภพ
พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความแม้นี้ไว้แล้ว ข้าพเจ้าก็ได้สดับมาแล้วอย่างนี้
๒. สุลภสูตร
ว่าด้วยปัจจัยที่หาได้ง่าย ๔ อย่าง
{๒๘๑} [๑๐๑] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปัจจัย ๔ อย่างนี้จัดว่าเป็นของเล็กน้อย ทั้งหาได้ง่าย และหาโทษมิได้ ปัจจัย ๔ อย่างคืออะไรบ้าง คือ
๑. ประเภทเครื่องนุ่งห่ม ผ้าบังสุกุลจัดว่าเป็นของเล็กน้อยทั้งหาได้ง่าย และไม่มีโทษ
๒. ประเภทอาหาร อาหารบิณฑบาตจัดว่าเป็นของเล็กน้อยทั้งหาได้ง่าย และไม่มีโทษ
๒. สุลภสูตร
๓. ประเภทที่อยู่อาศัย โคนไม้จัดว่าเป็นของเล็กน้อย ทั้งหาได้ง่าย และไม่มีโทษ
๔. ประเภทยารักษาโรค มูตรเน่าจัดว่าเป็นของเล็กน้อย ทั้งหาได้ง่าย และไม่มีโทษ
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปัจจัย ๔ อย่างนี้แลจัดว่าเป็นของเล็กน้อย ทั้งหาได้ง่าย และไม่มีโทษ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การที่ภิกษุเป็นผู้สันโดษด้วยปัจจัยที่ทั้งเล็กน้อยและหาได้ง่ายนี้ เรากล่าวว่า ‘เป็นองค์ประกอบแห่งความเป็นสมณะอย่างหนึ่ง’ ของเธอ”ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า
ภิกษุผู้สันโดษด้วยปัจจัยอันไม่มีโทษ ทั้งเล็กน้อยและ
หาได้ง่าย ย่อมไม่มีความคับใจเพราะปรารภเสนาสนะ
จีวร ปานะ และโภชนะ ไม่กระทบกระเทือนทุกทิศ
และธรรมทั้งหลายอันเหมาะสมแก่สมณธรรมที่พระ
ตถาคตตรัสไว้ดีแล้ว อันภิกษุผู้ไม่ประมาท มีความสันโดษ
ยึดได้มั่นคงแล้ว
พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความแม้นี้ไว้แล้ว ข้าพเจ้าก็ได้สดับมาแล้วอย่างนี้
- ๑มูตรเน่า (ปูติมุตตะ) ในที่นี้หมายถึงโคมูตร (นํ้าปัสสาวะโค) อย่างใดอย่างหนึ่ง ความจริง ไม่ได้เน่าเพียงแต่เรียกเท่านั้น เปรียบเหมือนร่างกายแม้จะมีสีผิวดั่งทอง ก็เรียกว่าปูติกาย คือกายเน่าฉันใดก็ฉันนั้น มูตรแม้จะ(ปล่อย)มาใหม่ ๆ ก็เรียกว่ามูตรเน่าทั้งนั้น มติของเกจิอาจาย์กล่าวว่า ‘มูตรเน่า ได้แก่ ชิ้นสมอที่ดองด้วยนํ้าปัสสาวะโค’ มติของอาจารย์อีกพวกหนึ่งกล่าวว่า ‘มูตรเน่าหมายถึงเภสัชชนิดหนึ่งที่เขาปล่อยทิ้งจากร้านตลาดเป็นต้นโดยเป็นของเน่าเสีย’ (ขุ.อิติ.อ. ๓๖๘)
๓. อาสวักขยสูตร
ว่าด้วยการรู้เห็นอะไรจึงสิ้นอาสวะ
{๒๘๒} [๑๐๒] ความจริง พระสูตรนี้พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นพระอรหันต์ได้ตรัสไว้แล้ว เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงได้สดับมาแล้วว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวความสิ้นอาสวะไว้สำหรับภิกษุผู้รู้เห็นอยู่ มิได้กล่าวไว้สำหรับผู้ไม่รู้ไม่เห็น
ก็เมื่อภิกษุรู้เห็นอะไร อาสวะทั้งหลายจึงสิ้นไป
เมื่อภิกษุรู้เห็นว่า ‘นี้คือทุกข์ นี้คือทุกขสมุทัย นี้คือทุกขนิโรธ นี้คือทุกขนิโรธคามินิปฏิปทาอาสวะทั้งหลายจึงสิ้นไปดูก่อนภิกษุทั้งหลายเมื่อภิกษุรู้เห็นอยู่อย่างนี้ อาสวะทั้งหลายจึงสิ้นไป”ในพระสูตรนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเนื้อความนี้ไว้แล้ว จึงตรัสพระคาถาประพันธ์ดังนี้ว่า
เมื่อเสขบุคคลบำเพ็ญสิกขา ปฏิบัติตามทางตรงอยู่
ญาณในความสิ้นกิเลสคืออนัญญา ตัญญัสสามีตินทรีย์
ย่อมเกิดขึ้นเป็นปฐม ต่อจากนั้น อัญญินทรีย์จึงเกิดขึ้น
(แก่เสขบุคคล)
- ๑ทุกข์ ได้แก่ ขันธ์ ๕ (คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ) ในภูมิทั้ง ๓ (คือ กามภูมิ รูปภูมิ อรูปภูมิ) ยกเว้นตัณหา(ซึ่งรวมอยู่ในสังขาร) ทุกขสมุทัย เหตุให้ทุกข์เกิด ได้แก่ ตัณหา ทุกขนิโรธ ความดับทุกข์ ได้แก่ นิพพาน ทุกขนิโรธคามินิปฏิปทา ทางปฏิบัติให้ถึงความดับทุกข์ ได้แก่ อริยมรรคมีองค์ ๘ (ที.สี.อ. ๒๐๒,๓๑๒, ม.มู.อ. ๑/๑๓๗)
- ๒ดูความหมายที่เชิงอรรถ อินทรีย์ ข้อ ๖๒ (อินทริยสูตร ทุติยวรรค ติกนิบาต อิติวุตตกะ) หน้า ๔๑๐ ในเล่มนี้
จบ ๒. จัตตาริสูตร