สิกขาบทที่ ๑ เรื่องพระอุทายีกับนางวิสาขา มิคารมาตา เล่ม ๑

๓. อนิยตกัณฑ์

ท่านทั้งหลาย อนึ่ง ธรรมคืออนิยต ๒ สิกขาบทเหล่านี้แลมาสู่อุทเทส

๑. อนิยตสิกขาบทที่ ๑

ว่าด้วยการนั่งในที่ลับตาสองต่อสองกับหญิง

เรื่องพระอุทายีกับนางวิสาขามิคารมารดา

{๖๓๑} [๔๔๓] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น ท่านพระอุทายีเป็นพระกุลุปกะในพระนครสาวัตถี ไปมาหาสู่ตระกูลเป็นอันมาก สมัยนั้น สาวน้อยแห่งตระกูลอุปัฏฐากของท่านพระอุทายีถูกมารดาบิดายกให้แก่ชายหนุ่มของตระกูลหนึ่งไปครั้งนั้นเป็นเวลาเช้า ท่านพระอุทายีครองอันตรวาสกแล้วถือบาตรและจีวรเข้าไปหาถึงตระกูลนั้น ครั้นแล้วได้ถามพวกชาวบ้านว่า “สาวน้อย ชื่อนี้อยู่ไหน”

พวกชาวบ้านตอบอย่างนี้ว่า “พวกข้าพเจ้าได้ยกให้แก่ชายหนุ่มของตระกูลโน้นไปแล้วเจ้าข้า”

แม้ตระกูลนั้นแลก็เป็นอุปัฏฐากของท่านพระอุทายี จึงท่านพระอุทายีเข้าไปหาถึงตระกูลนั้น ครั้นแล้วได้ถามพวกชาวบ้านว่า “สตรีชื่อนี้อยู่ไหน”

พวกชาวบ้านตอบว่า “นางนั่งอยู่ในห้อง เจ้าข้า”

จึงท่านพระอุทายีเข้าไปหาสาวน้อยนั้นถึงที่อยู่ ครั้นแล้วนั่งในที่ลับ คือในอาสนะกำบังซึ่งพอจะทำการได้กับสาวน้อยนั้นสองต่อสอง เจรจากล่าวธรรมควรแก่เวลากันอยู่

{๖๓๒} ก็โดยสมัยนั้นแล นางวิสาขามิคารมารดาเป็นผู้ที่มีบุตรหลานมาก มีบุตรหลานที่ไม่มีโรค ถือกันว่าเป็นมิ่งมงคล พวกชาวบ้านชอบเชิญนางให้รับประทานอาหารก่อนในงานบำเพ็ญกุศล งานมงคล งานมหรสพ ครั้งนั้น นางวิสาขามิคารมารดาได้รับเชิญไปงานนั้น นางได้เห็นพระอุทายีนั่งอยู่ในที่ลับคือในอาสนะกำบังซึ่งพอจะทำการได้กับสาวน้อยนั้นสองต่อสอง ครั้นแล้วได้กล่าวคำนี้กะท่านพระอุทายีว่า “ข้าแต่พระคุณเจ้า การที่พระคุณเจ้านั่งในที่ลับคือในอาสนะกำบังซึ่งพอจะทำการได้กับมาตุคามสองต่อสองเช่นนี้ไม่เหมาะ ไม่ควร แม้พระคุณเจ้าจะไม่ต้องการด้วยธรรมนั้นก็จริง ถึงอย่างนั้น พวกชาวบ้านผู้ที่ไม่เลื่อมใสจะบอกให้เชื่อได้ยาก”

ท่านพระอุทายีแม้ถูกนางวิสาขามิคารมารดาเตือนอยู่อย่างนี้ ก็มิได้เชื่อฟัง เมื่อนางวิสาขามิคารมารดากลับไปแล้ว จึงได้แจ้งเรื่องนั้นแก่ภิกษุทั้งหลาย

บรรดาภิกษุผู้มักน้อย สันโดษ มีความละอาย มีความรังเกียจ ใคร่ต่อสิกขา ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนท่านพระอุทายีจึงได้นั่งในที่ลับคือในอาสนะกำบังซึ่งพอจะทำการได้กับมาตุคามสองต่อสองเล่า” แล้วกราบทูลเนื้อความนั้นแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงประชุมสงฆ์บัญญัติสิกขาบท

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งให้ประชุมภิกษุสงฆ์ในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วทรงสอบถามท่านพระอุทายีว่า “ดูก่อนอุทายี ทราบมาว่าเธอนั่งในที่ลับคือในอาสนะกำบังซึ่งพอจะทำการได้กับมาตุคามสองต่อสอง จริงหรือ”

ท่านพระอุทายีทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษ การกระทำของเธอนั้นไม่เหมาะ ไม่สม ไม่ควร ไม่ใช่กิจของสมณะ ใช้ไม่ได้ ไม่ควรทำ ดูก่อนโมฆบุรุษ ไฉนเธอจึงได้นั่งในที่ลับคือในอาสนะกำบังซึ่งพอจะทำการได้กับมาตุคามสองต่อสองเล่า การกระทำของเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว โดยที่แท้ การกระทำของเธอนั้นเป็นไปเพื่อความไม่เลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสและเพื่อความกลายเป็นอื่นไปของคนบางพวกที่เลื่อมใสแล้ว”ครั้นพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิท่านพระอุทายีโดยอเนกปริยายดังนี้แล้ว ตรัสโทษแห่งความเป็นคนเลี้ยงยาก ... ที่เหมาะสมคล้อยตามแก่เรื่องนั้นแก่ภิกษุทั้งหลาย แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล เราจักบัญญัติสิกขาบทแก่ภิกษุทั้งหลาย อาศัยอำนาจประโยชน์ ๑๐ ประการ ... ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๔๔๔] อนึ่ง ภิกษุใด นั่งในที่ลับคือในอาสนะกำบังซึ่งพอจะทำการได้กับมาตุคามสองต่อสอง อุบาสิกาผู้มีวาจาที่เชื่อได้เห็นภิกษุกับมาตุคามนั้นนั่นแล้ว พูดขึ้นด้วยธรรม ๓ ประการ อย่างใดอย่างหนึ่ง คือ ปาราชิกก็ดี สังฆาทิเสสก็ดี ปาจิตตีย์ก็ดี ภิกษุยอมรับการนั่ง พึงถูกปรับด้วยธรรม ๓ ประการ อย่างใดอย่างหนึ่ง คือ ปาราชิก สังฆาทิเสส หรือปาจิตตีย์ อีกอย่างหนึ่ง อุบาสิกาผู้มีวาจาที่เชื่อได้นั่นกล่าวด้วยธรรมใด ภิกษุนั้นพึงถูกปรับด้วยธรรมนั้น ธรรมนี้ชื่ออนิยต

สิกขาบทวิภังค์

{๖๓๓} [๔๔๕] คำว่า อนึ่ง...ใด ความว่า ภิกษุใด คือ ผู้เช่นใด มีการงานอย่างใด มีชาติอย่างใด มีชื่ออย่างใด มีโคตรอย่างใด มีปกติอย่างใด มีธรรมเครื่องอยู่อย่างใด มีอารมณ์อย่างใด เป็นเถระก็ตาม เป็นนวกะก็ตาม เป็นมัชฌิมะก็ตาม นี้พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ‘อนึ่ง...ใด’

คำว่า ภิกษุ ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ขอ ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าประพฤติภิกขาจริยวัตร ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าทรงผืนผ้าที่ถูกทำลายแล้ว ชื่อว่าภิกษุ เพราะเรียกขานกัน ชื่อว่าภิกษุ เพราะตนปฏิญญา ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นเอหิภิกษุ ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้อุปสมบทด้วยไตรสรณคมน์ ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้เจริญ ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่ามีสารธรรม ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นพระเสขะ ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่า

เป็นพระอเสขะ ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ที่สงฆ์พร้อมเพรียงกันอุปสมบทให้ด้วยญัตติจตุตถกรรมอันไม่กำเริบ ควรแก่ฐานะ บรรดาผู้ที่ชื่อว่าภิกษุเหล่านั้น ภิกษุผู้ที่สงฆ์พร้อมเพรียงกันอุปสมบทให้ด้วยญัตติจตุตถกรรมอันไม่กำเริบ ควรแก่ฐานะนี้ทรงประสงค์ว่า ‘ภิกษุ’ ในข้อความตอนนี้ที่ชื่อว่า มาตุคาม ได้แก่ หญิงมนุษย์ ไม่ใช่นางยักษ์ ไม่ใช่หญิงเปรต ไม่ใช่สัตว์ดิรัจฉานเพศเมีย โดยที่สุดแม้เด็กหญิงที่เกิดในวันนั้น ไม่ต้องพูดถึงหญิงผู้ใหญ่คำว่า กับ คือ ร่วมกัน

คำว่า สองต่อสอง ได้แก่ ภิกษุ ๑ มาตุคาม ๑

ที่ชื่อว่า ในที่ลับ ได้แก่ ที่ลับตา ๑ ที่ลับหู ๑

ที่ชื่อว่า ที่ลับตา ได้แก่ ที่ซึ่งไม่มีใครสามารถจะแลเห็นภิกษุหรือมาตุคามขยิบตา ยักคิ้ว หรือผงกศีรษะได้

ที่ชื่อว่า ที่ลับหู ได้แก่ ที่ซึ่งไม่มีใครสามารถจะได้ยินถ้อยคำที่พูดกันตามปกติได้

อาสนะที่ชื่อว่า กำบัง คือ อาสนะที่เขาปิดบังไว้ด้วยฝา บานประตู เสื่อลำแพน ม่าน ต้นไม้ เสา หรือกระสอบข้าว อย่างใดอย่างหนึ่งคำว่า พอจะทำการได้ คือ อาจที่จะเสพเมถุนธรรมกันได้

คำว่า นั่ง ความว่า เมื่อมาตุคามนั่ง ภิกษุนั่งใกล้หรือนอนใกล้ก็ดี เมื่อภิกษุนั่ง มาตุคามนั่งใกล้หรือนอนใกล้ก็ดี นั่งทั้งสองคนหรือนอนทั้งสองคนก็ดี{๖๓๔} ที่ชื่อว่า ผู้มีวาจาที่เชื่อได้ คือ ผู้บรรลุโสดาปัตติผล ผู้ตรัสรู้ธรรม ผู้เข้าใจศาสนาดี

ที่ชื่อว่า อุบาสิกา ได้แก่ สตรีผู้ถึงพระพุทธเจ้าเป็นสรณะ ผู้ถึงพระธรรมเป็นสรณะ ผู้ถึงพระสงฆ์เป็นสรณะ

คำว่า เห็น คือ พบ

{๖๓๕} อุบาสิกาผู้มีวาจาที่เชื่อได้เช่นนั้นพึงพูดขึ้นด้วยธรรม ๓ ประการ อย่างใดอย่างหนึ่ง คือ ปาราชิกก็ดี สังฆาทิเสสก็ดี ปาจิตตีย์ก็ดี ภิกษุยอมรับการนั่ง พึงถูกปรับด้วยธรรม ๓ ประการ อย่างใดอย่างหนึ่ง คือ ปาราชิก สังฆาทิเสส หรือปาจิตตีย์ อีกประการหนึ่ง อุบาสิกาผู้มีวาจาที่เชื่อได้นั้นกล่าวด้วยธรรมใด ภิกษุนั้นพึงถูกปรับด้วยธรรมนั้น

บทภาชนีย์

ปฏิญญาตกรณะ

เห็นกำลังนั่งเสพเมถุนธรรม

{๖๓๖} [๔๔๖] หากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันเห็นพระคุณเจ้ากำลังนั่งเสพเมถุนธรรมกับมาตุคามอยู่’ ถ้าภิกษุนั้นยอมรับการนั่งนั้น พึงปรับตามอาบัติ

หากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันเห็นพระคุณเจ้ากำลังนั่งเสพเมถุนธรรมกับมาตุคามอยู่’ ถ้าภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาตมานั่งจริง แต่ไม่ได้เสพเมถุนธรรมเลย’ พึงปรับเพราะการนั่ง

หากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันเห็นพระคุณเจ้ากำลังนั่งเสพเมถุนธรรมกับมาตุคามอยู่’ ถ้าภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาตมาไม่ได้นั่ง อาตมานอนอยู่ต่างหาก’ พึงปรับเพราะการนอน

หากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันเห็นพระคุณเจ้ากำลังนั่งเสพเมถุนธรรมกับมาตุคามอยู่’ ถ้าภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาตมาไม่ได้นั่ง อาตมายืนอยู่ต่างหาก’ ไม่พึงปรับ

เห็นกำลังนอนเสพเมถุนธรรม

{๖๓๗} [๔๔๗] หากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันเห็นพระคุณเจ้ากำลังนอนเสพเมถุนธรรมกับมาตุคามอยู่’ ถ้าภิกษุนั้นยอมรับการนอนนั้น พึงปรับตามอาบัติหากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันเห็นพระคุณเจ้ากำลังนอนเสพเมถุนธรรมกับมาตุคามอยู่’ ถ้าภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาตมานอนจริง แต่ไม่ได้เสพเมถุนธรรมเลย’ พึงปรับเพราะการนอนหากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันเห็นพระคุณเจ้ากำลังนอนเสพเมถุนธรรมกับมาตุคามอยู่’ ถ้าภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาตมาไม่ได้นอน อาตมานั่งอยู่ต่างหาก’ พึงปรับเพราะการนั่งหากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันเห็นพระคุณเจ้ากำลังนอนเสพเมถุนธรรมกับมาตุคามอยู่’ ถ้าภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาตมาไม่ได้นอน อาตมายืนอยู่ต่างหาก’ ไม่พึงปรับ

เห็นกำลังนั่งถูกต้องกาย

{๖๓๘} [๔๔๘] หากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันเห็นพระคุณเจ้ากำลังนั่งถูกต้องกายกับมาตุคามอยู่’ ถ้าภิกษุนั้นยอมรับการนั่งนั้น พึงปรับตามอาบัติหากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันเห็นพระคุณเจ้ากำลังนั่งถูกต้องกายกับมาตุคามอยู่’ ถ้าภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาตมานั่งจริง แต่ไม่ได้ถูกต้องกาย’ พึงปรับเพราะการนั่ง

หากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันเห็นพระคุณเจ้ากำลังนั่งถูกต้องกายกับมาตุคามอยู่’ ถ้าภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาตมาไม่ได้นั่ง อาตมานอนอยู่ต่างหาก’ พึงปรับเพราะการนอนหากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันเห็นพระคุณเจ้ากำลังนั่งถูกต้องกายกับมาตุคามอยู่’ ถ้าภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาตมาไม่ได้นั่ง อาตมายืนอยู่ต่างหาก’ ไม่พึงปรับ

เห็นกำลังนอนถูกต้องกาย

{๖๓๙} หากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันเห็นพระคุณเจ้ากำลังนอนถูกต้องกายกับมาตุคามอยู่’ ถ้าภิกษุนั้นยอมรับการนอนนั้น พึงปรับตามอาบัติหากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันเห็นพระคุณเจ้ากำลังนอนถูกต้องกายกับมาตุคามอยู่’ ถ้าภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาตมานอนจริง แต่ไม่ได้ถูกต้องกาย’ พึงปรับเพราะการนอนหากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันเห็นพระคุณเจ้ากำลังนอนถูกต้องกายกับมาตุคามอยู่’ ถ้าภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาตมาไม่ได้นอน อาตมานั่งอยู่ต่างหาก’ พึงปรับเพราะการนั่งหากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันเห็นพระคุณเจ้ากำลังนอนถูกต้องกายกับมาตุคามอยู่’ ถ้าภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาตมาไม่ได้นอน อาตมายืนอยู่ต่างหาก ไม่พึงปรับ

เห็นนั่งในที่ลับ

{๖๔๐} [๔๔๙] หากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันเห็นพระคุณเจ้านั่งในที่ลับคือในอาสนะกำบังพอจะทำการได้กับมาตุคามสองต่อสอง’ ถ้าภิกษุนั้นยอมรับการนั่งนั้น พึงปรับเพราะการนั่ง

หากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันเห็นพระคุณเจ้านั่งในที่ลับคือในอาสนะกำบังพอจะทำการได้กับมาตุคามสองต่อสอง’ ถ้าภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาตมาไม่ได้นั่ง อาตมานอนอยู่ต่างหาก’ พึงปรับอาบัติเพราะการนอนหากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันเห็นพระคุณเจ้านั่งในที่ลับคือในอาสนะกำบังพอจะทำการได้กับมาตุคามสองต่อสอง’ ถ้าภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาตมาไม่ได้นั่ง อาตมายืนอยู่ต่างหาก’ ไม่พึงปรับ

เห็นนอนในที่ลับ

{๖๔๑} [๔๕๐] หากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันเห็นพระคุณเจ้านอนในที่ลับคือในอาสนะกำบังพอจะทำการได้กับมาตุคามสองต่อสอง’ ถ้าภิกษุนั้นยอมรับการนอนนั้น พึงปรับเพราะการนอนหากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันเห็นพระคุณเจ้านอนในที่ลับคือในอาสนะกำบังพอจะทำการได้กับมาตุคามสองต่อสอง’ ถ้าภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาตมาไม่ได้นอน อาตมานั่งอยู่ต่างหาก’ พึงปรับอาบัติเพราะการนั่งหากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันเห็นพระคุณเจ้านอนในที่ลับคือในอาสนะกำบังพอจะทำการได้กับมาตุคามสองต่อสอง’ ถ้าภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาตมาไม่ได้นอน อาตมายืนอยู่ต่างหาก’ ไม่พึงปรับ{๖๔๒} คำว่า อนิยต แปลว่า ไม่แน่นอน คือ เป็นปาราชิกก็ได้ เป็นสังฆาทิเสสก็ได้ เป็นปาจิตตีย์ก็ได้

บทภาชนีย์

{๖๔๓} [๔๕๑] ภิกษุยอมรับการไป ยอมรับการนั่ง ยอมรับอาบัติ พึงปรับตามอาบัติ

ภิกษุยอมรับการไป ไม่ยอมรับการนั่ง ยอมรับอาบัติ พึงปรับตามอาบัติ

ภิกษุยอมรับการไป ยอมรับการนั่ง ไม่ยอมรับอาบัติ พึงปรับเพราะการนั่งภิกษุยอมรับการไป ไม่ยอมรับการนั่ง ไม่ยอมรับอาบัติ ไม่พึงปรับ

ภิกษุไม่ยอมรับการไป ยอมรับการนั่ง ยอมรับอาบัติ พึงปรับตามอาบัติ

ภิกษุไม่ยอมรับการไป ไม่ยอมรับการนั่ง ยอมรับอาบัติ พึงปรับตามอาบัติภิกษุไม่ยอมรับการไป ยอมรับการนั่ง ไม่ยอมรับอาบัติ พึงปรับเพราะการนั่งภิกษุไม่ยอมรับการไป ไม่ยอมรับการนั่ง ไม่ยอมรับอาบัติ ไม่พึงปรับ

จบ อนิยตสิกขาบทที่ ๑

๒. อนิยตสิกขาบทที่ ๒

ว่าด้วยการนั่งในที่หูลับสองต่อสองกับหญิง

เรื่องพระอุทายีกับนางวิสาขามิคารมารดา

{๖๔๔} [๔๕๒] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น ท่านพระอุทายีดำริว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงห้ามการสำเร็จการนั่งในที่ลับคือในอาสนะกำบังพอจะทำการได้กับมาตุคามสองต่อสอง” จึงสำเร็จการนั่งในที่ลับกับสาวน้อยคนนั้นแลสองต่อสอง เจรจากล่าวธรรมควรแก่กาลเวลากันอยู่แม้ครั้งที่ ๒ นางวิสาขามิคารมารดาก็ได้รับเชิญไปสู่สกุลนั้น นางได้เห็นพระอุทายีนั่งในที่ลับกับสาวน้อยนั้นนั่นแลสองต่อสอง ครั้นแล้วได้กล่าวคำนี้กะท่านพระอุทายีว่า “ข้าแต่พระคุณเจ้า การที่พระคุณเจ้านั่งในที่ลับกับมาตุคามสองต่อสองเช่นนี้ไม่เหมาะ ไม่ควร แม้พระคุณเจ้าจะไม่ต้องการด้วยธรรมนั้นก็จริง ถึงอย่างนั้น พวกชาวบ้านผู้ที่ไม่เลื่อมใสจะบอกให้เชื่อได้ยาก”ท่านพระอุทายีแม้ถูกนางวิสาขามิคารมาตาว่ากล่าวอยู่อย่างนี้ ก็มิได้เชื่อฟัง เมื่อนางวิสาขามิคารมารดากลับไปแล้ว จึงได้แจ้งเรื่องนั้นแก่ภิกษุทั้งหลาย

บรรดาภิกษุผู้มักน้อย สันโดษ มีความละอาย มีความรังเกียจ ใคร่ต่อสิกขา ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนท่านพระอุทายีจึงได้สำเร็จการนั่งในที่ลับกับมาตุคามสองต่อสองเล่า” แล้วกราบทูลเนื้อความนั้นแด่พระผ้มีพระภาคเจ้า