สิกขาบทที่ ๒ เรื่องพระอุทายี กับนางวิสาขา มิคารมาตา เล่ม ๑

๒. อนิยตสิกขาบทที่ ๒

ว่าด้วยการนั่งในที่หูลับสองต่อสองกับหญิง

เรื่องพระอุทายีกับนางวิสาขามิคารมารดา

{๖๔๔} [๔๕๒] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น ท่านพระอุทายีดำริว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงห้ามการสำเร็จการนั่งในที่ลับคือในอาสนะกำบังพอจะทำการได้กับมาตุคามสองต่อสอง” จึงสำเร็จการนั่งในที่ลับกับสาวน้อยคนนั้นแลสองต่อสอง เจรจากล่าวธรรมควรแก่กาลเวลากันอยู่แม้ครั้งที่ ๒ นางวิสาขามิคารมารดาก็ได้รับเชิญไปสู่สกุลนั้น นางได้เห็นพระอุทายีนั่งในที่ลับกับสาวน้อยนั้นนั่นแลสองต่อสอง ครั้นแล้วได้กล่าวคำนี้กะท่านพระอุทายีว่า “ข้าแต่พระคุณเจ้า การที่พระคุณเจ้านั่งในที่ลับกับมาตุคามสองต่อสองเช่นนี้ไม่เหมาะ ไม่ควร แม้พระคุณเจ้าจะไม่ต้องการด้วยธรรมนั้นก็จริง ถึงอย่างนั้น พวกชาวบ้านผู้ที่ไม่เลื่อมใสจะบอกให้เชื่อได้ยาก”ท่านพระอุทายีแม้ถูกนางวิสาขามิคารมาตาว่ากล่าวอยู่อย่างนี้ ก็มิได้เชื่อฟัง เมื่อนางวิสาขามิคารมารดากลับไปแล้ว จึงได้แจ้งเรื่องนั้นแก่ภิกษุทั้งหลาย

บรรดาภิกษุผู้มักน้อย สันโดษ มีความละอาย มีความรังเกียจ ใคร่ต่อสิกขา ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนท่านพระอุทายีจึงได้สำเร็จการนั่งในที่ลับกับมาตุคามสองต่อสองเล่า” แล้วกราบทูลเนื้อความนั้นแด่พระผ้มีพระภาคเจ้า

ทรงประชุมสงฆ์บัญญัติสิกขาบท

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งให้ประชุมภิกษุสงฆ์ในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วทรงสอบถามท่านพระอุทายีว่า “ดูก่อนอุทายี ทราบมาว่าเธอสำเร็จการนั่งในที่ลับกับมาตุคามสองต่อสอง จริงหรือ”

ท่านพระอุทายีทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษ การกระทำของเธอนั้นไม่เหมาะ ไม่สม ไม่ควร ไม่ใช่กิจของสมณะ ใช้ไม่ได้ ไม่ควรทำ ดูก่อนโมฆบุรุษ ไฉนเธอจึงสำเร็จการนั่งในที่ลับกับมาตุคามสองต่อสองเล่า การกระทำของเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส หรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว โดยที่แท้ การกระทำของเธอนั่นเป็นไปเพื่อความไม่เลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสและเพื่อความเป็นอย่างอื่นของคนบางพวกที่เลื่อมใสแล้ว”ครั้นพระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิท่านพระอุทายีโดยอเนกปริยายดังนี้แล้ว ตรัสโทษแห่งความเป็นคนเลี้ยงยาก ความเป็นคนบำรุงยาก

ความเป็นคนมักมาก ความเป็นคนไม่สันโดษ ความคลุกคลี ความเกียจคร้าน ตรัสคุณแห่งความเป็นคนเลี้ยงง่าย ความเป็นคนบำรุงง่าย ความมักน้อย ความสันโดษ ความขัดเกลา ความกำจัด อาการที่น่าเลื่อมใส การไม่สะสม การปรารภความเพียรโดยอเนกปริยายแล้ว ทรงทำธรรมีกถาที่เหมาะสมคล้อยตามแก่เรื่องนั้นแก่ภิกษุทั้งหลาย แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล เราจักบัญญัติสิกขาบทแก่ภิกษุทั้งหลาย อาศัยอำนาจประโยชน์ ๑๐ ประการ คือ

เพื่อความรับว่าดีแห่งสงฆ์ ๑

เพื่อความสำราญแห่งสงฆ์ ๑

เพื่อข่มบุคคลผู้เก้อยาก ๑

เพื่อความอยู่สำราญแห่งภิกษุผู้มีศีลเป็นที่รัก ๑

เพื่อป้องกันอาสวะอันจะบังเกิดในปัจจุบัน ๑

เพื่อกำจัดอาสวะอันจักบังเกิดในอนาคต ๑

เพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ๑

เพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ๑

เพื่อความตั้งมั่นแห่งพระสัทธรรม ๑

เพื่อเอื้อเฟื้อพระวินัย ๑

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า ดังนี้

พระพุทธบัญญัติ

[๔๕๓] อนึ่ง สถานที่นั่งไม่เป็นที่กำบังเลย ไม่เป็นที่พอจะทำการได้ แต่เป็นที่พอจะพูดเคาะมาตุคามด้วยวาจาชั่วหยาบได้อยู่ และภิกษุใดสำเร็จการนั่งในที่ลับกับมาตุคามสองต่อสองในอาสนะมีรูปอย่างนั้น อุบาสิกาผู้มีวาจาที่เชื่อได้เห็นภิกษุกับมาตุคามนั้นนั่นแล้วพูดขึ้นด้วยธรรม ๒ ประการ อย่างใดอย่างหนึ่ง คือ ด้วยสังฆาทิเสสก็ดี ด้วยปาจิตตีย์ก็ดี ภิกษุยอมรับการนั่ง พึงถูกปรับด้วยธรรม ๒ ประการ อย่างใดอย่างหนึ่ง คือ ด้วยสังฆาทิเสสบ้าง ด้วยปาจิตตีย์บ้าง อีกอย่างหนึ่ง อุบาสิกาผู้มีวาจาที่เชื่อได้นั้นกล่าวด้วยธรรมใด ภิกษุนั้นพึงถูกปรับด้วยธรรมนั้น แม้ธรรมนี้ก็ชื่ออนิยต

สิกขาบทวิภังค์

{๖๔๕} [๔๕๔] คำว่า อนึ่ง สถานที่นั่งไม่เป็นที่กำบังเลย อธิบายว่า สถานที่นั่งเป็นที่เปิดเผย คือ เป็นสถานที่ที่มิได้กำบังด้วยฝา บานประตู เสื่อ ลำแพน ม่านบัง ต้นไม้ เสา หรือฉาง อย่างใดอย่างหนึ่ง

คำว่า ไม่เป็นที่พอทำการได้ คือ ไม่อาจเสพเมถุนธรรมได้

คำว่า แต่เป็นที่พอจะพูดเคาะมาตุคามด้วยวาจาชั่วหยาบได้อยู่ คือ อาจจะพูดเคาะมาตุคามด้วยวาจาชั่วหยาบได้

{๖๔๖} คำว่า อนึ่ง...ใด ความว่า ภิกษุใด คือ ผู้เช่นใด มีการงานอย่างใด มีชาติอย่างใด มีชื่ออย่างใด มีโคตรอย่างใด มีปกติอย่างใด มีธรรมเครื่องอยู่อย่างใด มีอารมณ์อย่างใด เป็นเถระก็ตาม เป็นนวกะก็ตาม เป็นมัชฌิมะก็ตาม นี้พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ‘อนึ่ง...ใด’

คำว่า ภิกษุ ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ขอ ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าประพฤติภิกขาจริยวัตร ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าทรงผืนผ้าที่ถูกทำลายแล้ว ชื่อว่าภิกษุ เพราะเรียกขานกัน ชื่อว่าภิกษุ เพราะตนปฏิญญา ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นเอหิภิกษุ ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้อุปสมบทด้วยไตรสรณคมน์ ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้เจริญ ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่ามีสารธรรม ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นพระเสขะ ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นพระอเสขะ ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ที่สงฆ์พร้อมเพรียงกันอุปสมบทให้ด้วยญัตติจตุตถกรรมอันไม่กำเริบ ควรแก่ฐานะ บรรดาผู้ที่ชื่อว่าภิกษุเหล่านั้น ภิกษุผู้ที่สงฆ์พร้อมเพรียงกันอุปสมบทให้ด้วยญัตติจตุตถกรรมอันไม่กำเริบ ควรแก่ฐานะนี้ทรงประสงค์ว่า ‘ภิกษุ’ ในข้อความตอนนี้คำว่า ในอาสนะมีรูปอย่างนั้น คือ ในอาสนะเห็นปานนั้น

ที่ชื่อว่า มาตุคาม ได้แก่ หญิงมนุษย์ ไม่ใช่นางยักษ์ ไม่ใช่หญิงเปรต ไม่ใช่สัตว์ดิรัจฉานเพศเมีย เป็นสตรีผู้รู้เดียงสา สามารถทราบถึงถ้อยคำที่เป็นสุภาษิต ทุพภาษิต วาจาชั่วหยาบและสุภาพได้คำว่า กับ คือ ร่วมกัน

คำว่า สองต่อสอง ได้แก่ ภิกษุ ๑ มาตุคาม ๑

ที่ชื่อว่า ในที่ลับ ได้แก่ ที่ลับตา ๑ ที่ลับหู ๑

ชื่อว่า ที่ลับตา ได้แก่ ที่ซึ่งไม่มีใครสามารถจะแลเห็นภิกษุหรือมาตุคามขยิบตา ยักคิ้ว หรือผงกศีรษะได้

ชื่อว่า ที่ลับหู ได้แก่ ที่ซึ่งไม่มีใครสามารถจะได้ยินถ้อยคำที่พูดตามปกติได้

คำว่า สำเร็จการนั่ง ความว่า เมื่อมาตุคามนั่งแล้ว ภิกษุนั่งใกล้หรือนอนใกล้ก็ดี เมื่อภิกษุนั่งแล้ว มาตุคามนั่งใกล้หรือนอนใกล้ก็ดี นั่งทั้งสองคนหรือนอนทั้งสองคนก็ดี{๖๔๗} ที่ชื่อว่า ผู้มีวาจาที่เชื่อได้ คือ ผู้บรรลุโสดาปัตติผล ผู้ตรัสรู้ธรรม ผู้เข้าใจศาสนาดี

ที่ชื่อว่า อุบาสิกา ได้แก่ สตรีผู้ถึงพระพุทธเจ้าเป็นสรณะ ผู้ถึงพระธรรมเป็นสรณะ ผู้ถึงพระสงฆ์เป็นสรณะ

คำว่า เห็น คือ พบ

{๖๔๘} อุบาสิกาผู้มีวาจาที่เชื่อได้เช่นนั้นพึงพูดขึ้นด้วยธรรม ๒ ประการ อย่างใดอย่างหนึ่ง คือ สังฆาทิเสสก็ดี ปาจิตตีย์ก็ดี ภิกษุยอมรับการนั่ง พึงถูกปรับด้วยธรรม ๒ ประการ อย่างใดอย่างหนึ่ง คือ สังฆาทิเสสบ้าง ปาจิตตีย์บ้าง อีกประการหนึ่ง อุบาสิกาผู้มีวาจาที่เชื่อได้นั้นกล่าวด้วยธรรมใด ภิกษุนั้นพึงถูกปรับด้วยธรรมนั้น

บทภาชนีย์

ปฏิญญาตกรณะ

เห็นกำลังนั่งเคล้าคลึงกาย

{๖๔๙} [๔๕๕] หากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันเห็นพระคุณเจ้ากำลังนั่งถึงความเคล้าคลึงด้วยกายกับมาตุคามอยู่’ ถ้าภิกษุนั้นยอมรับการนั่งนั้น พึงปรับตามอาบัติหากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันเห็นพระคุณเจ้ากำลังนั่งถึงความเคล้าคลึงด้วยกายกับมาตุคามอยู่’ ถ้าภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาตมา นั่งจริง แต่ไม่ได้ถึงความเคล้าคลึงด้วยกายเลย’ พึงปรับเพราะการนั่งหากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันเห็นพระคุณเจ้ากำลังนั่งถึงความเคล้าคลึงด้วยกายกับมาตุคามอยู่’ ถ้าภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาตมาไม่ได้นั่ง อาตมานอนอยู่ต่างหาก’ พึงปรับเพราะการนอนหากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันเห็นพระคุณเจ้ากำลังนั่งถึงความเคล้าคลึงด้วยกายกับมาตุคามอยู่’ ถ้าภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาตมาไม่ได้นั่ง อาตมายืนอยู่ต่างหาก’ ไม่พึงปรับ

เห็นกำลังนอนเคล้าคลึงกาย

{๖๕๐} หากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันเห็นพระคุณเจ้ากำลังนอนถึงความเคล้าคลึงด้วยกายกับมาตุคามอยู่’ ถ้าภิกษุนั้นยอมรับการนอนนั้น พึงปรับตามอาบัติหากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันเห็นพระคุณเจ้ากำลังนอนถึงความเคล้าคลึงด้วยกายกับมาตุคามอยู่’ ถ้าภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาตมานอนจริง แต่ไม่ได้ถึงความเคล้าคลึงด้วยกายเลย’ พึงปรับเพราะการนอน

หากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันเห็นพระคุณเจ้ากำลังนอนถึงความเคล้าคลึงด้วยกายกับมาตุคามอยู่’ ถ้าภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาตมาไม่ได้นอน อาตมานั่งอยู่ต่างหาก’ พึงปรับเพราะการนั่งหากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันเห็นพระคุณเจ้ากำลังนั่งถึงความเคล้าคลึงด้วยกายกับมาตุคามอยู่’ ถ้าภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาตมาไม่ได้นอน อาตมายืนอยู่ต่างหาก’ ไม่พึงปรับ

ได้ยินกำลังนั่งพูดเคาะ

{๖๕๑} หากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันได้ยินพระคุณเจ้ากำลังนั่งพูดเคาะมาตุคามด้วยวาจาชั่วหยาบอยู่’ ถ้าภิกษุนั้นยอมรับการนั่งนั้น พึงปรับตามอาบัติ

หากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันได้ยินพระคุณเจ้ากำลังนั่งพูดเคาะมาตุคามด้วยวาจาชั่วหยาบอยู่’ ถ้าภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาตมานั่งจริง แต่ไม่ได้พูดเคาะมาตุคามด้วยวาจาชั่วหยาบ’ พึงปรับเพราะการนั่งหากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันได้ยินพระคุณเจ้ากำลังนั่งพูดเคาะมาตุคามด้วยวาจาชั่วหยาบอยู่’ ถ้าภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาตมาไม่ได้นั่ง อาตมานอนอยู่ต่างหาก’ พึงปรับเพราะการนอนหากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันได้ยินพระคุณเจ้ากำลังนั่งพูดเคาะมาตุคามด้วยวาจาชั่วหยาบอยู่’ ถ้าภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาตมาไม่ได้นั่ง อาตมายืนอยู่ต่างหาก’ ไม่พึงปรับ

ได้ยินกำลังนอนพูดเคาะ

{๖๕๒} หากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันได้ยินพระคุณเจ้ากำลังนอนพูดเคาะมาตุคามด้วยวาจาชั่วหยาบอยู่’ ถ้าภิกษุนั้นยอมรับการนั่งนั้น พึงปรับตามอาบัติ

หากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันได้ยินพระคุณเจ้ากำลังนอนพูดเคาะมาตุคามด้วยวาจาชั่วหยาบอยู่’ ถ้าภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาตมานอนจริง แต่ไม่ได้พูดเคาะมาตุคามด้วยวาจาชั่วหยาบ’ พึงปรับเพราะการนอนหากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันได้ยินพระคุณเจ้ากำลังนอนพูดเคาะมาตุคามด้วยวาจาชั่วหยาบอยู่’ ถ้าภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาตมาไม่ได้นอน อาตมานั่งอยู่ต่างหาก’ พึงปรับเพราะการนั่งหากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันได้ยินพระคุณเจ้ากำลังนอนพูดเคาะมาตุคามด้วยวาจาชั่วหยาบอยู่’ ถ้าภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาตมาไม่ได้นอน อาตมายืนอยู่ต่างหาก’ ไม่พึงปรับ

เห็นนั่งในที่ลับ

{๖๕๓} [๔๕๖] หากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันเห็นพระคุณเจ้านั่งในที่ลับกับมาตุคามสองต่อสอง’ ถ้าภิกษุนั้นปฏิญาณการนั่งนั้น พึงปรับเพราะการนั่ง

หากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันเห็นพระคุณเจ้านั่งในที่ลับกับมาตุคามสองต่อสอง’ ถ้าภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาตมาไม่ได้นั่ง อาตมานอนอยู่ต่างหาก’ พึงปรับเพราะการนอนหากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันเห็นพระคุณเจ้านั่งในที่ลับกับมาตุคามสองต่อสอง’ ถ้าภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาตมาไม่ได้นั่ง อาตมายืนอยู่ต่างหาก’ ไม่พึงปรับ

เห็นนอนในที่ลับ

{๖๕๔} หากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันเห็นพระคุณเจ้านอนในที่ลับกับมาตุคามสองต่อสอง’ ถ้าภิกษุนั้นปฏิญาณการนอนนั้น พึงปรับเพราะการนอน

หากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันเห็นพระคุณเจ้านอนในที่ลับกับมาตุคามสองต่อสอง’ ถ้าภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาตมาไม่ได้นอน อาตมานั่งอยู่ต่างหาก’ พึงปรับเพราะการนั่งหากอุบาสิกานั้นพูดขึ้นอย่างนี้ว่า ‘ดิฉันเห็นพระคุณเจ้านอนในที่ลับกับมาตุคามสองต่อสอง’ ถ้าภิกษุนั้นกล่าวอย่างนี้ว่า ‘อาตมาไม่ได้นอน อาตมายืนอยู่ต่างหาก’ ไม่พึงปรับ{๖๕๕} คำว่า แม้นี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสท้าวถึงสิกขาบทก่อน

คำว่า อนิยต แปลว่า ไม่แน่นอน คือ เป็นสังฆาทิเสสก็ได้ เป็นปาจิตตีย์ก็ได้

บทภาชนีย์

{๖๕๖} [๔๕๗] ภิกษุยอมรับการไป ยอมรับการนั่ง ยอมรับอาบัติ พึงปรับตามอาบัติ

ภิกษุยอมรับการไป ไม่ยอมรับการนั่ง ยอมรับอาบัติ พึงปรับตามอาบัติ

ภิกษุยอมรับการไป ยอมรับการนั่ง ไม่ยอมรับอาบัติ พึงปรับเพราะการนั่ง

ภิกษุยอมรับการไป ไม่ยอมรับการนั่ง ไม่ยอมรับอาบัติ ไม่พึงปรับ

ภิกษุไม่ยอมรับการไป ยอมรับการนั่ง ยอมรับอาบัติ พึงปรับตามอาบัติ

ภิกษุไม่ยอมรับการไป ไม่ยอมรับการนั่ง ยอมรับอาบัติ พึงปรับตามอาบัติ

ภิกษุไม่ยอมรับการไป ยอมรับการนั่ง ไม่ยอมรับอาบัติ พึงปรับเพราะการนั่ง

ภิกษุไม่ยอมรับการไป ไม่ยอมรับการนั่ง ไม่ยอมรับอาบัติ ไม่พึงปรับ

จบ อนิยตสิกขาบทที่ ๒

บทสรุป

{๖๕๗} [๔๕๘] “ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ธรรมคืออนิยต ๒ สิกขาบท ข้าพเจ้ายกขึ้นแสดงแล้ว ข้าพเจ้าขอถามท่านทั้งหลายในธรรมคืออนิยต ๒ สิกขาบท เหล่านั้นว่า ท่านทั้งหลายเป็นผู้บริสุทธิ์แล้วหรือ ข้าพเจ้าขอถามแม้ครั้งที่ ๒ ว่า ท่านทั้งหลายเป็นผู้บริสุทธิ์แล้วหรือ ข้าพเจ้าขอถามแม้ครั้งที่ ๓ ว่า ท่านทั้งหลายเป็นผู้บริสุทธิ์แล้วหรือ ท่านทั้งหลายเป็นผู้บริสุทธิ์แล้วในธรรมคืออนิยต ๒ สิกขาบทเหล่านี้ เหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าขอทรงความนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้”

หัวข้อประจำเรื่อง

อนิยต ๒ สิกขาบท คือ นั่งในที่ลับพอจะทำการได้ ๑ และ

นั่งในที่เช่นนั้น แต่หาเป็นที่พอจะทำการได้ไม่ ๑ พระพุทธเจ้า

ผู้ประเสริฐ ผู้คงที่ ทรงบัญญัติไว้ดีแล้ว ดังนี้แล

จบ อนิยตกัณฑ์

(จบ พระบาลีวินัยปิฎก มหาวิภังค์ ปฐมภาค)