เรื่องภิกษุวัชชีบุตร เล่ม ๑

ความไม่เลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสและเพื่อความกลายเป็นอื่นไปของปวงชนบางพวกที่เลื่อมใสแล้ว”

ครั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตำหนิภิกษุนั้นโดยอเนกปริยายดังนี้แล้ว ได้ตรัสโทษแห่งความเป็นคนเลี้ยงยาก ความเป็นคนบำรุงยาก ... “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระอนุบัญญัติ ๑

อนึ่ง ภิกษุใดเสพเมถุนธรรมโดยที่สุดแม้กับสัตว์ดิรัจฉานเพศเมีย เป็นปาราชิก หาสังวาสมิได้

ก็สิกขาบทนี้ย่อมเป็นอันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติแล้วแก่ภิกษุทั้งหลายด้วยประการฉะนี้

จบ เรื่องภิกษุเสพเมถุนกับลิงเพศเมีย

สันถตภาณวาร

เรื่องภิกษุวัชชีบุตร

{๒๓} [๔๓] ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุวัชชีบุตรชาวพระนครเวสาลีหลายรูป ฉันอาหารพอแก่ความต้องการ จำวัดพอแก่ความต้องการ สรงนํ้าพอแก่ความต้องการ ครั้นแล้วทำในใจไม่แยบคาย ไม่บอกคืนสิกขา ไม่ทำความเป็นผู้ทุรพลให้แจ้ง พากันเสพเมถุนธรรม สมัยต่อมา พวกภิกษุวัชชีบุตร

เหล่านั้นถูกความเสื่อมญาติบ้าง ความเสื่อมโภคะบ้าง ความเสื่อมคือโรคภัยบ้างรุมเร้าเอา จึงเข้าไปหาท่านพระอานนท์แล้วกล่าวอย่างนี้ว่า

“ท่านพระอานนท์ขอรับ พวกกระผมไม่ตำหนิพระพุทธเจ้า ไม่ตำหนิพระธรรม ไม่ตำหนิพระสงฆ์ พวกกระผมขอตำหนิตัวเอง ไม่ตำหนิคนอื่น พวกกระผมไม่มีวาสนา มีบุญน้อย ที่ได้บวชในพระธรรมวินัยที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ดีแล้วอย่างนี้ ก็ยังไม่สามารถประพฤติพรหมจรรย์ให้บริบูรณ์บริสุทธิ์ได้ตลอดชีวิตนั้นแล ท่านพระอานนท์เจ้าข้า แม้บัดนี้ ถ้าพวกกระผมพึงได้บรรพชาพึงได้อุปสมบทในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าอีกพวกกระผมก็จะพึงเป็นผู้เห็นแจ้งซึ่งกุศลธรรม หมั่นประกอบความเพียรในการเจริญโพธิปักขิยธรรมอยู่ตลอดเบื้องต้นแห่งราตรีถึงเบื้องปลายแห่งราตรี ท่านพระอานนท์เจ้าข้า พวกกระผมขอโอกาส ขอท่านได้โปรดกรุณากราบทูลความข้อนี้แด่พระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยเถิด”ท่านพระอานนท์รับคำของพวกวัชชีบุตรชาวพระนครเวสาลีว่า “ได้อาวุโส” แล้วเข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้กราบทูลเรื่องนั้นให้ทรงทราบ

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนอานนท์ มิใช่ฐานะ มิใช่โอกาส ที่ตถาคตจะพึงถอนปาราชิกสิกขาบทที่บัญญัติแล้วแก่สาวกทั้งหลายเพราะเหตุแห่งพวกวัชชีหรือพวกภิกษุวัชชีบุตรเหล่านั้น”

พระอนุบัญญัติ ๒

{๒๔} ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทำธรรมีกถาในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุ

ทั้งหลาย ผู้ใดแลเป็นภิกษุ ไม่บอกคืนสิกขา ไม่ทำความเป็นผู้ทุรพลให้แจ้ง เสพเมถุนธรรม ผู้นั้นมาแล้ว สงฆ์ไม่พึงอุปสมบทให้ ส่วนผู้ใดแลเป็นภิกษุ บอกคืนสิกขาแล้ว ทำความเป็นผู้ทุรพลให้แจ้งแล้วเสพเมถุนธรรม ผู้นั้นมาแล้ว สงฆ์พึงอุปสมบทให้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า[๔๔] อนึ่ง ภิกษุใดถึงพร้อมด้วยสิกขาและสาชีพของภิกษุทั้งหลาย ไม่บอกคืนสิกขา ไม่ทำความเป็นผู้ทุรพลให้แจ้ง เสพเมถุนธรรม โดยที่สุด แม้กับสัตว์ดิรัจฉานเพศเมีย เป็นปาราชิก หาสังวาสมิได้”

สิกขาบทวิภังค์

{๒๕} [๔๕] คำว่า อนึ่ง...ใด ความว่า ภิกษุใด คือ ผู้เช่นใด มีการงานอย่างใด มีชาติอย่างใด มีชื่ออย่างใด มีโคตรอย่างใด มีปกติอย่างใด มีธรรมเครื่องอยู่อย่างใด มีอารมณ์อย่างใด เป็นเถระก็ตาม เป็นนวกะก็ตาม เป็นมัชฌิมะก็ตาม นี้พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ‘อนึ่ง...ใด’{๒๖} คำว่า ภิกษุ ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ขอ ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าประพฤติภิกขาจริยวัตร ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าทรงผืนผ้าที่ถูกทำลายแล้ว ชื่อว่าภิกษุ เพราะเรียกขานกัน ชื่อว่าภิกษุ เพราะตนปฏิญญา ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นเอหิภิกษุ ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้อุปสมบทด้วย