พระวินัยปิฎก มหาวิภังค์ ปาราชิกกัณฑ์ · ปฐมปาราชิกสิกขาบท
ลักษณะสิกขาที่ไม่เป็นอันบอกคืน [๑๖๐ บท] เล่ม ๑
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๓๐–๓๒ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๕/๑๓ ในปฐมปาราชิกสิกขาบทมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระวินัยปิฎก มหาวิภังค์ ปาราชิกกัณฑ์ ปฐมปาราชิกสิกขาบท ลักษณะสิกขาที่ไม่เป็นอันบอกคืน [๑๖๐ บท] (ฉบับหลวง เล่ม ๑ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑ หน้า ๕๓–๗๔
{๒๘} คำว่า สาชีพ อธิบายว่า สิกขาบทใดพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติไว้แล้ว สิกขาบทนั้นชื่อว่าสาชีพ ภิกษุศึกษาอยู่ในสาชีพนั้น เพราะเหตุนั้น จึงตรัสว่า ‘ผู้ถึงพร้อมด้วยสาชีพ’
{๒๙} คำว่า ไม่บอกคืนสิกขา ไม่ทำความเป็นผู้ทุรพลให้แจ้ง ทรงอธิบายไว้ว่า ภิกษุทั้งหลาย การทำความเป็นผู้ทุรพลให้แจ้ง และสิกขาไม่เป็นอันบอกคืนก็มี การทำความเป็นผู้ทุรพลให้แจ้ง และสิกขาเป็นอันบอกคืนก็มี
ลักษณะสิกขาที่ไม่เป็นอันบอกคืน ๑๖๐ บท
{๓๐} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็การทำความเป็นผู้ทุรพลให้แจ้ง และสิกขาไม่เป็นอันบอกคืน เป็นอย่างไร
กล่าวบอกคืนสิกขาด้วยคำรำพึง ๑๔ บท
๑. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้กระสัน ไม่ยินดี ใคร่จะเคลื่อนจากความเป็นสมณะ อึดอัด เบื่อหน่าย เกลียดชังความเป็นภิกษุปรารถนาจะเป็นคฤหัสถ์ ปรารถนาจะเป็นอุบาสก ปรารถนาจะเป็นคนวัด ปรารถนาจะเป็นสามเณร ปรารถนาจะเป็นเดียรถีย์ ปรารถนาจะเป็นสาวกเดียรถีย์ ปรารถนาจะไม่เป็นสมณะ ปรารถนาจะไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร จึงบอกให้ผู้อื่นทราบว่า ‘ไฉนหนอ ข้าพเจ้าพึงบอกคืน
- ๑คำว่า สาชีพ หมายถึงแบบแผนแห่งความประพฤติที่ทำให้มีชีวิตร่วมเป็นวิถีเดียวกัน ได้แก่ สิกขาบททั้งหมดที่พระพุทธเจ้าทรงบัญญัติไว้อันทำให้ภิกษุทั้งหลายผู้มาจากถิ่นฐานชาติตระกูลที่ต่างกันมีความเป็นอยู่เสมอเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน เป็นคำคู่กับสิกขา (นัย วิ.อ. ๑/๒๖๑)
- ๒เดียรถีย์ หมายถึงพวกนักบวชอื่น ๆ ภายนอกพระพุทธศาสนา มีชื่อเรียกในสมัยนั้น เช่น นิครนถ์ อาชีวก ดาบส ปริพาชก ปัณฑรงค ซึ่งเป็นผู้บวชถือลัทธิของศาสดาเจ้าลัทธิผู้สร้าง ทิฏฐิความเห็นผิดอันเป็นดุจท่านํ้า (ติตถกร) ๖๒ ประการ (นัย วิ.อ. ๑/๒๗๑, ม.มู.อ. ๑/๓๒๗)
- ๓เชื้อสายพระศากยบุตร หมายถึงเชื้อสายของพระพุทธเจ้า คือบวชเป็นภิกษุในพระพุทธศาสนา
พระพุทธเจ้า’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ชื่อว่ามีการทำความเป็นผู้ทุรพลให้แจ้ง และสิกขาไม่เป็นอันบอกคืน๒. ก็อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้กระสัน ไม่ยินดี ใคร่จะเคลื่อนจากความเป็นสมณะ อึดอัด เบื่อหน่าย เกลียดชังความเป็นภิกษุ ปรารถนาจะเป็นคฤหัสถ์ ... ปรารถนาจะไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร จึงบอกให้ผู้อื่นทราบว่า ‘ไฉนหนอ ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระธรรม’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ก็ชื่อว่ามีการทำความเป็นผู้ทุรพลให้แจ้ง และสิกขาไม่เป็นอันบอกคืน
๓. ...ไฉนหนอ ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระสงฆ์...
๔. ...ไฉนหนอ ข้าพเจ้าพึงบอกคืนสิกขา...
๕. ...ไฉนหนอ ข้าพเจ้าพึงบอกคืนวินัย...
๖. ...ไฉนหนอ ข้าพเจ้าพึงบอกคืนปาติโมกข์...
๗. ...ไฉนหนอ ข้าพเจ้าพึงบอกคืนอุทเทส...
๘. …ไฉนหนอ ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระอุปัชฌาย์...
๙. ...ไฉนหนอ ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระอาจารย์...
๑๐. ...ไฉนหนอ ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระสัทธิวิหาริก...
๑๑. ...ไฉนหนอ ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระอันเตวาสิก...
๑๒. ...ไฉนหนอ ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระผู้ร่วมอุปัชฌาย์...
๑๓. ...ไฉนหนอ ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระผู้ร่วมอาจารย์...
- ๑คำว่า อุทเทส หมายถึงข้อที่ยกขึ้นแสดง หัวข้อการแสดงพระปาติโมกข์โดยย่อ หมวดหนึ่ง ๆ แห่งพระปาติโมกข์ที่จัดไว้สำหรับสวด (นัย วิ.อ. ๑/๒๖๙)
- ๒พระเพื่อนพรหมจารี หมายถึงพระภิกษุด้วยกันซึ่งชื่อว่า พรหมจารี เพราะเป็นผู้ประพฤติข้อปฏิบัติอันประเสริฐคือไตรสิกขา (นัย วิ.อ. ๑/๒๗๐)
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ก็ชื่อว่ามีการทำความเป็นผู้ทุรพลให้แจ้ง และสิกขาไม่เป็นอันบอกคืน
กล่าวการบอกคืนสิกขาด้วยคำรำพึงกำหนดภาวะ ๘ บท
๑. ก็อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้กระสัน ไม่ยินดี ใคร่จะเคลื่อนจากความเป็นสมณะ อึดอัด เบื่อหน่าย เกลียดชังความเป็นภิกษุ ปรารถนาจะเป็นคฤหัสถ์ ปรารถนาจะเป็นอุบาสก ปรารถนาจะเป็นคนวัด ปรารถนาจะเป็นสามเณร ปรารถนาจะเป็นเดียรถีย์ ปรารถนาจะเป็นสาวกเดียรถีย์ ปรารถนาจะไม่เป็นสมณะ ปรารถนาจะไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร จึงบอกให้ผู้อื่นทราบว่า ‘ไฉนหนอ ข้าพเจ้าพึงเป็นคฤหัสถ์’ ...
๒. ...ไฉนหนอ ข้าพเจ้าพึงเป็นอุบาสก...
๓. ...ไฉนหนอ ข้าพเจ้าพึงเป็นคนวัด...
๔. ...ไฉนหนอ ข้าพเจ้าพึงเป็นสามเณร...
๕. ...ไฉนหนอ ข้าพเจ้าพึงเป็นเดียรถีย์...
๖. ...ไฉนหนอ ข้าพเจ้าพึงเป็นสาวกเดียรถีย์...
๗. ...ไฉนหนอ ข้าพเจ้าพึงเป็นผู้มิใช่สมณะ...
๘. ...ไฉนหนอ ข้าพเจ้าพึงเป็นผู้มิใช่เชื้อสายพระศากยบุตร
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ก็ชื่อว่ามีการทำความเป็นผู้ทุรพลให้แจ้ง และสิกขาไม่เป็นอันบอกคืน
กล่าวบอกคืนสิกขาด้วยคำปริกัปว่า ก็ถ้าว่า ๑๔ บท
[๔๖] ๑. ก็อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้กระสัน ไม่ยินดี ใคร่จะเคลื่อนจากความเป็นสมณะ อึดอัด เบื่อหน่าย เกลียดชังความเป็นภิกษุ ปรารถนาจะเป็นคฤหัสถ์ ปรารถนาจะเป็นอุบาสก ปรารถนาจะเป็นคนวัด ปรารถนาจะเป็นสามเณร ปรารถนาจะเป็นเดียรถีย์ ปรารถนาจะเป็นสาวกเดียรถีย์ ปรารถนาจะไม่เป็นสมณะ ปรารถนาจะไม่เป็น
เชื้อสายพระศากยบุตร จึงบอกให้ผู้อื่นทราบว่า ‘ก็ถ้าว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระพุทธเจ้า’ ...
๒. ...ก็ถ้าว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระธรรม...
๓. ...ก็ถ้าว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระสงฆ์...
๔. ...ก็ถ้าว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนสิกขา...
๕. ...ก็ถ้าว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนวินัย...
๖. ...ก็ถ้าว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนปาติโมกข์...
๗. ...ก็ถ้าว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนอุทเทส...
๘. ...ก็ถ้าว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระอุปัชฌาย์...
๙. ...ก็ถ้าว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระอาจารย์...
๑๐. ...ก็ถ้าว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระสัทธิวิหาริก...
๑๑. ...ก็ถ้าว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระอันเตวาสิก...
๑๒. ...ก็ถ้าว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระผู้ร่วมอุปัชฌาย์...
๑๓. ...ก็ถ้าว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระผู้ร่วมอาจารย์...
๑๔. ...ก็ถ้าว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระเพื่อนพรหมจารี
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ก็ชื่อว่ามีการทำความเป็นผู้ทุรพลให้แจ้ง และสิกขาไม่เป็นอันบอกคืน
กล่าวกำหนดภาวะด้วยคำปริกัป ก็ถ้าว่า ๘ บท
๑. ก็อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้กระสัน ไม่ยินดี ใคร่จะเคลื่อนจากความเป็นสมณะ อึดอัด เบื่อหน่าย เกลียดชังความเป็นภิกษุ ปรารถนาจะเป็นคฤหัสถ์ ปรารถนาจะเป็นอุบาสก ปรารถนาจะเป็นคนวัด ปรารถนาจะเป็นสามเณร ปรารถนาจะเป็นเดียรถีย์ ปรารถนาจะเป็นสาวกเดียรถีย์ ปรารถนาจะไม่เป็นสมณะ ปรารถนาจะไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร จึงบอกให้ผู้อื่นทราบว่า ‘ก็ถ้าว่า ข้าพเจ้าพึงเป็นคฤหัสถ์’ ...
๒. ...ก็ถ้าว่า ข้าพเจ้าพึงเป็นอุบาสก...
๓. ...ก็ถ้าว่า ข้าพเจ้าพึงเป็นคนวัด...
๔. ...ก็ถ้าว่า ข้าพเจ้าพึงเป็นสามเณร...
๕. ...ก็ถ้าว่า ข้าพเจ้าพึงเป็นเดียรถีย์...
๖. ...ก็ถ้าว่า ข้าพเจ้าพึงเป็นสาวกเดียรถีย์...
๗. ...ก็ถ้าว่า ข้าพเจ้าพึงเป็นผู้มิใช่สมณะ...
๘. ...ก็ถ้าว่า ข้าพเจ้าพึงเป็นผู้มิใช่เชื้อสายพระศากยบุตร
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ก็ชื่อว่ามีการทำความเป็นผู้ทุรพลให้แจ้ง และสิกขาไม่เป็นอันบอกคืน
กล่าวบอกคืนสิกขาด้วยคำปริกัป ๑๔ บท
๑. ก็อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้กระสัน ไม่ยินดี ใคร่จะเคลื่อนจากความเป็นสมณะ อึดอัด เบื่อหน่าย เกลียดชังความเป็นภิกษุ ปรารถนาจะเป็นคฤหัสถ์ ปรารถนาจะเป็นอุบาสก ปรารถนาจะเป็นคนวัด ปรารถนาจะเป็นสามเณร ปรารถนาจะเป็นเดียรถีย์ ปรารถนาจะเป็นสาวกเดียรถีย์ ปรารถนาจะไม่เป็นสมณะ ปรารถนาจะไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร จึงบอกให้ผู้อื่นทราบว่า ‘หากว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระพุทธเจ้า’ ...
๒. ...หากว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระธรรม...
๓. ...หากว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระสงฆ์...
๔. ...หากว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนสิกขา...
๕. ...หากว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนวินัย...
๖. ...หากว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนปาติโมกข์...
๗. ...หากว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนอุทเทส...
๘. ...หากว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระอุปัชฌาย์...
๙. ...หากว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระอาจารย์...
๑๐. ...หากว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระสัทธิวิหาริก...
๑๑. ...หากว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระอันเตวาสิก...
๑๒. ...หากว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระผู้ร่วมอุปัชฌาย์...
๑๓. ...หากว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระผู้ร่วมอาจารย์...
๑๔. ...หากว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระเพื่อนพรหมจารี
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ก็ชื่อว่ามีการทำความเป็นผู้ทุรพลให้แจ้ง และสิกขาไม่เป็นอันบอกคืน
กล่าวกำหนดภาวะด้วยคำปริกัปว่า หากว่า ๘ บท
๑. ก็อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้กระสัน ไม่ยินดี ใคร่จะเคลื่อนจากความเป็นสมณะ อึดอัด เบื่อหน่าย เกลียดชังความเป็นภิกษุ ปรารถนาจะเป็นคฤหัสถ์ ปรารถนาจะเป็นอุบาสก ปรารถนาจะเป็นคนวัด ปรารถนาจะเป็นสามเณร ปรารถนาจะเป็นเดียรถีย์ ปรารถนาจะเป็นสาวกเดียรถีย์ ปรารถนาจะไม่เป็นสมณะ ปรารถนาจะไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร จึงบอกให้ผู้อื่นทราบว่า ‘หากว่า ข้าพเจ้าพึงเป็นคฤหัสถ์’ ...
๒. ...หากว่า ข้าพเจ้าพึงเป็นอุบาสก...
๓. ...หากว่า ข้าพเจ้าพึงเป็นคนวัด...
๔. ...หากว่า ข้าพเจ้าพึงเป็นสามเณร...
๕. ...หากว่า ข้าพเจ้าพึงเป็นเดียรถีย์...
๖. ...หากว่า ข้าพเจ้าพึงเป็นสาวกเดียรถีย์...
๗. ...หากว่า ข้าพเจ้าพึงเป็นผู้มิใช่สมณะ...
๘. ...หากว่า ข้าพเจ้าพึงเป็นผู้มิใช่เชื้อสายพระศากยบุตร
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ก็ชื่อว่ามีการทำความเป็นผู้ทุรพลให้แจ้ง และสิกขาไม่เป็นอันบอกคืน
กล่าวบอกคืนสิกขาด้วยคำปริกัปว่า ผิว่า ๑๔ บท
๑. ก็อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้กระสัน ไม่ยินดี ใคร่จะเคลื่อนจากความเป็นสมณะ อึดอัด เบื่อหน่าย เกลียดชังความเป็นภิกษุ ปรารถนาจะเป็นคฤหัสถ์ ปรารถนาจะเป็นอุบาสก ปรารถนาจะเป็นคนวัด ปรารถนาจะเป็นสามเณร ปรารถนาจะเป็นเดียรถีย์ ปรารถนาจะเป็นสาวกเดียรถีย์ ปรารถนาจะไม่เป็นสมณะ ปรารถนาจะไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร จึงบอกให้ผู้อื่นทราบว่า ‘ผิว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระพุทธเจ้า’ ...
๒. ...ผิว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระธรรม...
๓. ...ผิว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระสงฆ์...
๔. ...ผิว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนสิกขา...
๕. ...ผิว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนวินัย...
๖. ...ผิว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนปาติโมกข์...
๗. ...ผิว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนอุทเทส...
๘. ...ผิว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระอุปัชฌาย์...
๙. ...ผิว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระอาจารย์...
๑๐. ...ผิว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระสัทธิวิหาริก...
๑๑....ผิว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระอันเตวาสิก...
๑๒. ...ผิว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระผู้ร่วมอุปัชฌาย์...
๑๓. ...ผิว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระผู้ร่วมอาจารย์...
๑๔. ...ผิว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระเพื่อนพรหมจารี
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ก็ชื่อว่ามีการทำความเป็นผู้ทุรพลให้แจ้ง และสิกขาไม่เป็นอันบอกคืน
กล่าวกำหนดภาวะด้วยคำปริกัปว่า ผิว่า ๘ บท
๑. ก็อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้กระสัน ไม่ยินดี ใคร่จะเคลื่อนจากความเป็นสมณะ อึดอัด เบื่อหน่าย เกลียดชังความเป็นภิกษุ ปรารถนาจะเป็นคฤหัสถ์ ปรารถนาจะเป็นอุบาสก ปรารถนาจะเป็นคนวัด ปรารถนาจะเป็นสามเณร ปรารถนาจะเป็นเดียรถีย์ ปรารถนาจะเป็นสาวกเดียรถีย์ ปรารถนาจะไม่เป็นสมณะ ปรารถนาจะไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร จึงบอกให้ผู้อื่นทราบว่า ‘ผิว่า ข้าพเจ้าพึงเป็นคฤหัสถ์’ ...
๒. ...ผิว่า ข้าพเจ้าพึงเป็นอุบาสก...
๓. ...ผิว่า ข้าพเจ้าพึงเป็นคนวัด...
๔. ...ผิว่า ข้าพเจ้าพึงเป็นสามเณร...
๕. ...ผิว่า ข้าพเจ้าพึงเป็นเดียรถีย์...
๖. ...ผิว่า ข้าพเจ้าพึงเป็นสาวกเดียรถีย์...
๗. ...ผิว่า ข้าพเจ้าพึงเป็นผู้มีใช่สมณะ...
๘. ...ผิว่า ข้าพเจ้าพึงเป็นผู้มิใช่เชื้อสายพระศากยบุตร
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ก็ชื่อว่ามีการทำความเป็นผู้ทุรพลให้แจ้ง และสิกขาไม่เป็นอันบอกคืน
กล่าวบอกคืนสิกขาด้วยคำปริกัปว่า มีความดำริว่า ๑๔ บท
๑. ก็อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้กระสัน ไม่ยินดี ใคร่จะเคลื่อนจากความเป็นสมณะ อึดอัด เบื่อหน่าย เกลียดชังความเป็นภิกษุ ปรารถนาจะเป็นคฤหัสถ์ ปรารถนาจะเป็นอุบาสก ปรารถนาจะเป็นคนวัด ปรารถนาจะเป็นสามเณร ปรารถนาจะเป็นเดียรถีย์ ปรารถนาจะเป็นสาวกเดียรถีย์ ปรารถนาจะไม่เป็นสมณะ ปรารถนาจะไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร จึงบอกให้ผู้อื่นทราบว่า ‘ข้าพเจ้ามีความดำริว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระพุทธเจ้า’ ...
๒. ...มีความดำริว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระธรรม...
๓. ...มีความดำริว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระสงฆ์...
๕. ...มีความดำริว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนสิกขาบท...
๕. ...มีความดำริว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนวินัย...
๖. ...มีความดำริว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนปาติโมกข์...
๗. ...มีความดำริว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนอุทเทส...
๘. ...มีความดำริว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระอุปัชฌาย์...
๙. ...มีความดำริว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระอาจารย์...
๑๐. ...มีความดำริว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระสัทธิวิหาริก...
๑๑. ...มีความดำริว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระอันเตวาสิก...
๑๒. ...มีความดำริว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระผู้ร่วมอุปัชฌาย์..
๑๓. ...มีความดำริว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระผู้ร่วมอาจารย์...
๑๔. ...มีความดำริว่า ข้าพเจ้าพึงบอกคืนพระเพื่อนพรหมจารี
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ก็ชื่อว่ามีการทำความเป็นผู้ทุรพลให้แจ้ง และสิกขาไม่เป็นอันบอกคืน
กล่าวกำหนดภาวะด้วยคำปริกัปว่า มีความดำริว่า ๘ บท
๑.ก็อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้กระสัน ไม่ยินดี ใคร่จะเคลื่อนจากความเป็นสมณะ อึดอัด เบื่อหน่าย เกลียดชังความเป็นภิกษุ ปรารถนาจะเป็นคฤหัสถ์ ปรารถนาจะเป็นอุบาสก ปรารถนาจะเป็นคนวัด ปรารถนาจะเป็นสามเณร ปรารถนาจะเป็นเดียรถีย์ ปรารถนาจะเป็นสาวกเดียรถีย์ ปรารถนาจะไม่เป็นสมณะ ปรารถนาจะไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร จึงบอกให้ผู้อื่นทราบว่า ‘ข้าพเจ้ามีความดำริว่า ข้าพเจ้าพึงเป็นคฤหัสถ์’ ...
๒. ...ข้าพเจ้ามีความดำริว่า ข้าพเจ้าพึงเป็นอุบาสก...
๓. ...ข้าพเจ้ามีความดำริว่า ข้าพเจ้าพึงเป็นคนวัด...
๔. ...ข้าพเจ้ามีความดำริว่า ข้าพเจ้าพึงเป็นสามเณร...
๕. ...ข้าพเจ้ามีความดำริว่า ข้าพเจ้าพึงเป็นเดียรถีย์...
๖. ...ข้าพเจ้ามีความดำริว่า ข้าพเจ้าพึงเป็นสาวกเดียรถีย์...
๗. ...ข้าพเจ้ามีความดำริว่า ข้าพเจ้าพึงเป็นผู้มิใช่สมณะ...
๘. ...ข้าพเจ้ามีความดำริว่า ข้าพเจ้าพึงเป็นผู้มิใช่เชื้อสายพระศากยบุตรดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ก็ชื่อว่ามีการทำความเป็นผู้ทุรพลให้แจ้ง และสิกขาไม่เป็นอันบอกคืน
บอกคืนสิกขาโดยอ้างวัตถุที่ระลึก ๑๗ บท
[๔๗] ๑. ก็อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้กระสัน ไม่ยินดีใคร่จะเคลื่อนจากความเป็นสมณะ อึดอัด เบื่อหน่าย เกลียดชังความเป็นภิกษุ ปรารถนาจะเป็นคฤหัสถ์ ปรารถนาจะเป็นอุบาสก ปรารถนาจะเป็นคนวัด ปรารถนาจะเป็นสามเณร ปรารถนาจะเป็นเดียรถีย์ ปรารถนาจะเป็นสาวกเดียรถีย์ ปรารถนาจะไม่เป็นสมณะ ปรารถนาจะไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร จึงบอกให้ผู้อื่นทราบว่า ‘ข้าพเจ้าระลึกถึงมารดา’ ...
๒. ...ข้าพเจ้าระลึกถึงบิดา...
๓. ...ข้าพเจ้าระลึกถึงพี่น้องชาย...
๔. ...ข้าพเจ้าระลึกถึงพี่น้องหญิง...
๕. ...ข้าพเจ้าระลึกถึงบุตร...
๖. ...ข้าพเจ้าระลึกถึงธิดา...
๗. ...ข้าพเจ้าระลึกถึงภรรยา...
๘. ...ข้าพเจ้าระลึกถึงหมู่ญาติ...
๙. ...ข้าพเจ้าระลึกถึงหมู่มิตร...
๑๐. ...ข้าพเจ้าระลึกถึงบ้าน...
๑๑. ...ข้าพเจ้าระลึกถึงนิคม...
๑๒. ...ข้าพเจ้าระลึกถึงนา...
๑๓. ...ข้าพเจ้าระลึกถึงสวน...
๑๔. ...ข้าพเจ้าระลึกถึงเงิน...
๑๕. ...ข้าพเจ้าระลึกถึงทอง...
๑๖. ...ข้าพเจ้าระลึกถึงศิลปะ...
๑๗. ...ข้าพเจ้าระลึกถึงการหัวเราะ การเจรจา การเล่นในครั้งก่อนดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ก็ชื่อว่ามิการทำความเป็นผู้ทุรพลให้แจ้ง และสิกขาไม่เป็นอันบอกคืน
การบอกคืนด้วยการแสดงความห่วงใย ๙ บท
[๔๘] ๑. ก็อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้กระสัน ไม่ยินดีใคร่จะเคลื่อนจากความเป็นสมณะ อึดอัด เบื่อหน่าย เกลียดชังความเป็นภิกษุ ปรารถนาจะเป็นคฤหัสถ์ ปรารถนาจะเป็นอุบาสก ปรารถนาจะเป็นคนวัด ปรารถนาจะเป็นสามเณร ปรารถนาจะเป็นเดียรถีย์ ปรารถนาจะเป็นสาวกเดียรถีย์ ปรารถนาจะไม่เป็นสมณะ ปรารถนาจะไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร จึงบอกให้ผู้อื่นทราบว่า ‘มารดาของข้าพเจ้ามี ข้าพเจ้าต้องเลี้ยงดูท่าน’ ...
๒. ...บิดาของข้าพเจ้ามี ข้าพเจ้าต้องเลี้ยงดูท่าน...
๓. ...พี่น้องชายของข้าพเจ้ามี ข้าพเจ้าต้องเลี้ยงดูเขา...
- ๑นิคม หมายถึงหมู่บ้านขนาดใหญ่ เมืองขนาดเล็ก หรือย่านการค้าในสมัยพุทธกาล เทียบในสมัยนี้ คือตำบล
๔. ...พี่น้องหญิงของข้าพเจ้ามี ข้าพเจ้าต้องเลี้ยงดูเขา...
๕. ...บุตรของข้าพเจ้ามี ข้าพเจ้าต้องเลี้ยงดูเขา...
๖. ...ธิดาของข้าพเจ้ามี ข้าพเจ้าต้องเลี้ยงดูเขา...
๗. ...ภรรยาของข้าพเจ้ามี ข้าพเจ้าต้องเลี้ยงดูเขา...
๘. ...หมู่ญาติของข้าพเจ้ามี ข้าพเจ้าต้องเลี้ยงดูพวกเขา...
๙. ...มิตรของข้าพเจ้ามี ข้าพเจ้าต้องเลี้ยงดูพวกเขา
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ก็ชื่อว่ามีการทำความเป็นผู้ทุรพลให้แจ้ง และสิกขาไม่เป็นอันบอกคืน
การบอกคืนสิกขาด้วยการอ้างว่ามีคนเลี้ยงดู ๑๖ บท
[๔๙] ๑. ก็อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้กระสัน ไม่ยินดีใคร่จะเคลื่อนจากความเป็นสมณะ อึดอัด เบื่อหน่าย เกลียดชังความเป็นภิกษุ ปรารถนาจะเป็นคฤหัสถ์ ปรารถนาจะเป็นอุบาสก ปรารถนาจะเป็นคนวัด ปรารถนาจะเป็นสามเณร ปรารถนาจะเป็นเดียรถีย์ ปรารถนาจะเป็นสาวกเดียรถีย์ ปรารถนาจะไม่เป็นสมณะ ปรารถนาจะไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร จึงบอกให้ผู้อื่นทราบว่า ‘มารดาของข้าพเจ้ามี ท่านจักเลี้ยงดูข้าพเจ้า’...
๒. ...บิดาของข้าพเจ้ามี ท่านจักเลี้ยงดูข้าพเจ้า...
๓. ...พี่น้องชายของข้าพเจ้ามี เขาจักเลี้ยงดูข้าพเจ้า...
๔. ...พี่น้องหญิงของข้าพเจ้ามี เขาจักเลี้ยงดูข้าพเจ้า...
๕. ...บุตรของข้าพเจ้ามี เขาจักเลี้ยงดูข้าพเจ้า...
๖. ...ธิดาของข้าพเจ้ามี เขาจักเลี้ยงดูข้าพเจ้า...
๗. ...ภรรยาของข้าพเจ้ามี เขาจักเลี้ยงดูข้าพเจ้า...
๘. ...หมู่ญาติของข้าพเจ้ามี พวกเขาจักเลี้ยงดูข้าพเจ้า...
๙. ...หมู่มิตรของข้าพเจ้ามี พวกเขาจักเลี้ยงดูข้าพเจ้า...
๑๐. ...บ้านของข้าพเจ้ามี ข้าพเจ้าจักเลี้ยงชีพได้แม้ด้วยบ้านนั้น...
๑๑. ...นิคมของข้าพเจ้ามี ข้าพเจ้าจักเลี้ยงชีพได้แม้ด้วยนิคมนั้น...
๑๒. ...นาของข้าพเจ้ามี ข้าพเจ้าจักเลี้ยงชีพได้แม้ด้วยนานั้น...
๑๓. ...สวนของข้าพเจ้ามี ข้าพเจ้าจักเลี้ยงชีพได้แม้ด้วยสวนนั้น...
๑๔. ...เงินของข้าพเจ้ามี ข้าพเจ้าจักเลี้ยงชีพได้แม้ด้วยเงินนั้น...
๑๕. ...ทองของข้าพเจ้ามี ข้าพเจ้าจักเลี้ยงชีพได้แม้ด้วยทองนั้น...
๑๖. ...ศิลปะของข้าพเจ้ามี ข้าพเจ้าจักเลี้ยงชีพได้แม้ด้วยศิลปะนั้น
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ก็ชื่อว่ามีการทำความเป็นผู้ทุรพลให้แจ้ง และสิกขาไม่เป็นอันบอกคืน
การบอกคืนสิกขาด้วยอ้างว่าพรหมจรรย์ทำได้ยาก ๘ บท
[๕๐] ๑. ก็อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้กระสัน ไม่ยินดี ใคร่จะเคลื่อนจากความเป็นสมณะ อึดอัด เบื่อหน่าย เกลียดชังความเป็นภิกษุ ปรารถนาจะเป็นคฤหัสถ์ ปรารถนาจะเป็นอุบาสก ปรารถนาจะเป็นคนวัด ปรารถนาจะเป็นสามเณร ปรารถนาจะเป็นเดียรถีย์ ปรารถนาจะเป็นสาวกเดียรถีย์ ปรารถนาจะไม่เป็นสมณะ ปรารถนาจะไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร จึงบอกให้ผู้อื่นทราบว่า ‘พรหมจรรย์ทำได้ยาก’...
๒. ...พรหมจรรย์ทำไม่ได้ง่าย...
๓. ...พรหมจรรย์ประพฤติได้ยาก...
๔. ...พรหมจรรย์ประพฤติไม่ได้ง่าย...
๕. ...ข้าพเจ้าไม่อาจ...
๖. ...ข้าพเจ้าไม่สามารถ...
๗. ...ข้าพเจ้าไม่ยินดี...
๘. ...ข้าพเจ้าไม่ยินดียิ่ง
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ก็ชื่อว่ามีการทำความเป็นผู้ทุรพลให้แจ้ง และสิกขาไม่เป็นอันบอกคืน
รวมลักษณะสิกขาที่ไม่เป็นอันบอกคืน ๑๖๐ บท
ลักษณะสิกขาที่เป็นอันบอกคืน ๗๘ บท
การบอกคืนสิกขาด้วยคำเป็นปัจจุบัน ๑๔ บท
{๓๑} [๕๑] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็การทำความเป็นผู้ทุรพลให้แจ้ง และสิกขาก็เป็นอันบอกคืน เป็นอย่างไร๑. ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้กระสัน ไม่ยินดี ใคร่จะเคลื่อนจากความเป็นสมณะ อึดอัด เบื่อหน่าย เกลียดชังความเป็นภิกษุ ปรารถนาจะเป็นคฤหัสถ์ ปรารถนาจะเป็นอุบาสก ปรารถนาจะเป็นคนวัด ปรารถนาจะเป็นสามเณร ปรารถนาจะเป็นเดียรถีย์ ปรารถนาจะเป็นสาวกเดียรถีย์ ปรารถนาจะไม่เป็นสมณะ ปรารถนาจะไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร จึงบอกให้ผู้อื่นทราบว่า ‘ข้าพเจ้าบอกคืนพระพุทธเจ้า’ ...
๒. ...ข้าพเจ้าบอกคืนพระธรรม...
๓. ...ข้าพเจ้าบอกคืนพระสงฆ์...
๔. ...ข้าพเจ้าบอกคืนสิกขา...
๕. ...ข้าพเจ้าบอกคืนวินัย...
๖. ...ข้าพเจ้าบอกคืนปาติโมกข์...
๗. ...ข้าพเจ้าบอกคืนอุทเทส...
๘. ...ข้าพเจ้าบอกคืนพระอุปัชฌาย์...
๙. ...ข้าพเจ้าบอกคืนพระอาจารย์...
๑๐. ...ข้าพเจ้าบอกคืนพระสัทธิวิหาริก...
๑๑. ...ข้าพเจ้าบอกคืนพระอันเตวาสิก...
๑๒. ...ข้าพเจ้าบอกคืนพระผู้ร่วมอุปัชฌาย์...
๑๓. ...ข้าพเจ้าบอกคืนพระผู้ร่วมอาจารย์...
๑๔. ...ข้าพเจ้าบอกคืนพระเพื่อนพรหมจารี
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ก็ชื่อว่ามีการทำความเป็นผู้ทุรพลให้แจ้ง และสิกขาก็เป็นอันบอกคืน
กล่าวกำหนดภาวะด้วยคำเป็นปัจจุบัน ๘ บท
๑. อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้กระสัน ไม่ยินดี ใคร่จะเคลื่อนจากความเป็นสมณะ อึดอัด เบื่อหน่าย เกลียดชังความเป็นภิกษุ ปรารถนาจะเป็นคฤหัสถ์ ปรารถนาจะเป็นอุบาสก ปรารถนาจะเป็นคนวัด ปรารถนาจะเป็นสามเณร ปรารถนาจะเป็นเดียรถีย์ ปรารถนาจะเป็นสาวกเดียรถีย์ ปรารถนาจะไม่เป็นสมณะ ปรารถนาจะไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร จึงบอกให้ผู้อื่นทราบว่า ‘ขอท่านจงจำข้าพเจ้าไว้ว่าเป็น คฤหัสถ์’ …
๒. ...ขอท่านจงจำข้าพเจ้าไว้ว่าเป็นอุบาสก...
๓. ...ขอท่านจงจำข้าพเจ้าไว้ว่าเป็นคนวัด...
๔. ...ขอท่านจงจำข้าพเจ้าไว้ว่าเป็นสามเณร...
๕. ...ขอท่านจงจำข้าพเจ้าไว้ว่าเป็นเดียรถีย์...
๖. ...ขอท่านจงจำข้าพเจ้าไว้ว่าเป็นสาวกเดียรถีย์...
๗. ...ขอท่านจงจำข้าพเจ้าไว้ว่าเป็นผู้มิใช่สมณะ...
๘. ...ขอท่านจงจำข้าพเจ้าไว้ว่าเป็นผู้มิใช่เชื้อสายพระศากยบุตร
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ก็ชื่อว่ามีการทำความเป็นผู้ทุรพลให้แจ้ง และสิกขาก็เป็นอันบอกคืน
การบอกคืนสิกขาด้วยคำเป็นป็จจุบันว่า ไม่เกี่ยวข้อง ๑๔ บท
[๕๒] ๑. ก็อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้กระสัน ไม่ยินดี ใคร่จะเคลื่อนจากความเป็นสมณะ อึดอัด เบื่อหน่าย เกลียดชังความเป็นภิกษุ ปรารถนาจะเป็นคฤหัสถ์ ปรารถนาจะเป็นอุบาสก ปรารถนาจะเป็นคนวัด ปรารถนาจะเป็นสามเณร ปรารถนาจะเป็นเดียรถีย์ ปรารถนาจะเป็นสาวกเดียรถีย์ ปรารถนาจะไม่เป็นสมณะ ปรารถนาจะไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร จึงบอกให้ผู้อื่นทราบว่า ‘ข้าพเจ้าไม่เกี่ยวข้องด้วยพระพุทธเจ้า’ ...
๒. ...ข้าพเจ้าไม่เกี่ยวข้องด้วยพระธรรม...
๓. ...ข้าพเจ้าไม่เกี่ยวข้องด้วยพระสงฆ์...
๔. ...ข้าพเจ้าไม่เกี่ยวข้องด้วยสิกขา...
๕. ...ข้าพเจ้าไม่เกี่ยวข้องด้วยวินัย...
๖. ...ข้าพเจ้าไม่เกี่ยวข้องด้วยปาติโมกข์...
๗. ...ข้าพเจ้าไม่เกี่ยวข้องด้วยอุทเทส...
๘. ...ข้าพเจ้าไม่เกี่ยวข้องด้วยพระอุปัชฌาย์...
๙. ...ข้าพเจ้าไม่เกี่ยวข้องด้วยพระอาจารย์...
๑๐. ...ข้าพเจ้าไม่เกี่ยวข้องด้วยพระสัทธิวิหาริก...
๑๑. ...ข้าพเจ้าไม่เกี่ยวข้องด้วยพระอันเตวาสิก...
๑๒. ...ข้าพเจ้าไม่เกี่ยวข้องด้วยพระผู้ร่วมอุปัชฌาย์...
๑๓. ...ข้าพเจ้าไม่เกี่ยวข้องด้วยพระผู้ร่วมอาจารย์...
๑๔. ...ข้าพเจ้าไม่เกี่ยวข้องด้วยพระเพื่อนพรหมจารี
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ก็ชื่อว่ามีการทำความเป็นผู้ทุรพลให้แจ้ง และสิกขาก็เป็นอันบอกคืน
การบอกคืนด้วยคำว่า จะต้องการอะไร ๑๔ บท
๑. ก็อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้กระสัน ไม่ยินดี ใคร่จะเคลื่อนจากความเป็นสมณะ อึดอัด เบื่อหน่าย เกลียดชังความเป็นภิกษุ ปรารถนาจะเป็นคฤหัสถ์ ปรารถนาจะเป็นอุบาสก ปรารถนาจะเป็นคนวัด ปรารถนาจะเป็นสามเณร ปรารถนาจะเป็นเดียรถีย์ ปรารถนาจะเป็นสาวกเดียรถีย์ ปรารถนาจะไม่เป็นสมณะ ปรารถนาจะไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร จึงบอกให้ผู้อื่นทราบว่า ‘ข้าพเจ้าจะต้องการอะไรด้วยพระพุทธเจ้า’...
๒. ...ข้าพเจ้าจะต้องการอะไรด้วยพระธรรม...
๓. ...ข้าพเจ้าจะต้องการอะไรด้วยพระสงฆ์...
๔. ...ข้าพเจ้าจะต้องการอะไรด้วยสิกขา...
๕. ...ข้าพเจ้าจะต้องการอะไรด้วยวินัย...
๖. ...ข้าพเจ้าจะต้องการอะไรด้วยปาติโมกข์...
๗. ...ข้าพเจ้าจะต้องการอะไรด้วยอุทเทส...
๘. ...ข้าพเจ้าจะต้องการอะไรด้วยพระอุปัชฌาย์...
๙. ...ข้าพเจ้าจะต้องการอะไรด้วยพระอาจารย์...
๑๐. ...ข้าพเจ้าจะต้องการอะไรด้วยพระสัทธิวิหาริก...
๑๑. ...ข้าพเจ้าจะต้องการอะไรด้วยพระอันเตวาสิก...
๑๒. ...ข้าพเจ้าจะต้องการอะไรด้วยพระผู้ร่วมอุปัชฌาย์...
๑๓. ...ข้าพเจ้าจะต้องการอะไรด้วยพระผู้ร่วมอาจารย์...
๑๔. ...ข้าพเจ้าจะต้องการอะไรด้วยพระเพื่อนพรหมจารี
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ก็ชื่อว่ามีการทำความเป็นผู้ทุรพลให้แจ้ง และสิกขาก็เป็นอันบอกคืน
การบอกคืนด้วยคำว่า ไม่ต้องการ ๑๔ บท
๑. ก็อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้กระสัน ไม่ยินดี ใคร่จะเคลื่อนจากความเป็นสมณะ อึดอัด เบื่อหน่าย เกลียดชังความเป็นภิกษุ ปรารถนาจะเป็นคฤหัสถ์ ปรารถนาจะเป็นอุบาสก ปรารถนาจะเป็นคนวัด ปรารถนาจะเป็นสามเณร ปรารถนาจะเป็นเดียรถีย์ ปรารถนาจะเป็นสาวกเดียรถีย์ ปรารถนาจะไม่เป็นสมณะ ปรารถนาจะไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร จึงบอกให้ผู้อื่นทราบว่า ‘ข้าพเจ้าไม่ต้องการพระพุทธเจ้า’...
๒. ...ข้าพเจ้าไม่ต้องการพระธรรม...
๓. ...ข้าพเจ้าไม่ต้องการพระสงฆ์...
๔. ...ข้าพเจ้าไม่ต้องการสิกขา...
๕. ...ข้าพเจ้าไม่ต้องการวินัย...
๖. ...ข้าพเจ้าไม่ต้องการปาติโมกข์...
๗. ...ข้าพเจ้าไม่ต้องการอุทเทส...
๘. ...ข้าพเจ้าไม่ต้องการพระอุปัชฌาย์...
๙. ...ข้าพเจ้าไม่ต้องการพระอาจารย์...
๑๐. ...ข้าพเจ้าไม่ต้องการพระสัทธิวิหาริก...
๑๑. ...ข้าพเจ้าไม่ต้องการพระอันเตวาสิก...
๑๒. ...ข้าพเจ้าไม่ต้องการพระผู้ร่วมอุปัชฌาย์...
๑๓. ...ข้าพเจ้าไม่ต้องการพระผู้ร่วมอาจารย์...
๑๔. ...ข้าพเจ้าไม่ต้องการพระเพื่อนพรหมจารี
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ก็ชื่อว่ามีการทำความเป็นผู้ทุรพลให้แจ้ง และสิกขาก็เป็นอันบอกคืน
การบอกคืนสิกขาด้วยคำว่า พ้นดีแล้ว ๑๔ บท
๑. ก็อีกประการหนึ่ง ภิกษุในธรรมวินัยนี้กระสัน ไม่ยินดี ใคร่จะเคลื่อนจากความเป็นสมณะ อึดอัด เบื่อหน่าย เกลียดชังความเป็นภิกษุ ปรารถนาจะเป็นคฤหัสถ์ ปรารถนาจะเป็นอุบาสก ปรารถนาจะเป็นคนวัด ปรารถนาจะเป็นสามเณร ปรารถนาจะเป็นเดียรถีย์ ปรารถนาจะเป็นสาวกเดียรถีย์ ปรารถนาจะไม่เป็นสมณะ ปรารถนาจะไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร จึงบอกให้ผู้อื่นทราบว่า ‘ข้าพเจ้าพ้นดีแล้วจากพระพุทธเจ้า’ ...
๒. ...ข้าพเจ้าพ้นดีแล้วจากพระธรรม...
๓. ...ข้าพเจ้าพ้นดีแล้วจากพระสงฆ์...
๔. ...ข้าพเจ้าพ้นดีแล้วจากสิกขา...
๕. ...ข้าพเจ้าพ้นดีแล้วจากวินัย...
๖. ...ข้าพเจ้าพ้นดีแล้วจากปาติโมกข์...
๗. ...ข้าพเจ้าพ้นดีแล้วจากอุทเทส...
๘. ...ข้าพเจ้าพ้นดีแล้วจากพระอุปัชฌาย์...
๙. ...ข้าพเจ้าพ้นดีแล้วจากพระอาจารย์...
๑๐. ...ข้าพเจ้าพ้นดีแล้วจากพระสัทธิวิหาริก...
๑๑. ...ข้าพเจ้าพ้นดีแล้วจากพระอันเตวาสิก...
๑๒. ...ข้าพเจ้าพ้นดีแล้วจากพระผู้ร่วมอุปัชฌาย์...
๑๓. ...ข้าพเจ้าพ้นดีแล้วจากพระผู้ร่วมอาจารย์...
๑๔....ข้าพเจ้าพ้นดีแล้วจากพระเพื่อนพรหมจารี
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ก็ชื่อว่ามีการทำความเป็นผู้ทุรพลให้แจ้งและสิกขาก็เป็นอันบอกคืน
รวมลักษณะสิกขาที่เป็นอันบอกคืน ๗๘ บท
[๕๓] ก็อีกประการหนึ่ง คำไวพจน์แห่งพระพุทธเจ้าก็ดี คำไวพจน์แห่งพระธรรมก็ดี คำไวพจน์แห่งพระสงฆ์ก็ดี คำไวพจน์แห่งสิกขาก็ดี คำไวพจน์แห่งวินัยก็ดี คำไวพจน์แห่งปาติโมกข์ก็ดี คำไวพจน์แห่งอุทเทสก็ดี คำไวพจน์แห่งพระอุปัชฌาย์ก็ดี คำไวพจน์แห่งพระอาจารย์ก็ดี คำไวพจน์แห่งพระสัทธิวิหาริกก็ดี คำไวพจน์แห่งพระอันเตวาสิกก็ดี คำไวพจน์แห่งพระผู้ร่วมอุปัชฌาย์ก็ดี คำไวพจน์แห่งพระผู้ร่วมอาจารย์ก็ดี คำไวพจน์แห่งพระเพื่อนพรหมจารีก็ดี คำไวพจน์แห่งคฤหัสถ์ก็ดี คำไวพจน์แห่งอุบาสกก็ดี คำไวพจน์แห่งคนวัดก็ดี คำไวพจน์แห่งสามเณรก็ดี คำไวพจน์แห่งเดียรถีย์ก็ดี คำไวพจน์แห่งสาวกเดียรถีย์ก็ดี คำไวพจน์แห่งผู้มิใช่สมณะก็ดี คำไวพจน์แห่งผู้มิใช่เชื้อสายพระศากยบุตรก็ดี แม้อย่างอื่นใดบรรดามี ภิกษุบอกให้ผู้อื่นทราบด้วยคำไวพจน์อันเป็นอาการ เป็นลักษณะ เป็นนิมิตเหล่านั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้อย่างนี้ก็ชื่อว่ามีการทำความเป็นผู้ทุรพลให้แจ้ง และสิกขาก็เป็นอันบอกคืน
ลักษณะสิกขาที่ไม่เป็นอันบอกคืน
{๓๒} [๕๔] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิกขาไม่เป็นอันบอกคืนเป็นอย่างไร
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิกขาย่อมเป็นอันภิกษุในธรรมวินัยนี้บอกคืนด้วยคำไวพจน์อันเป็นอาการ เป็นลักษณะ เป็นนิมิตเหล่าใด ภิกษุผู้วิกลจริตบอกคืนสิกขาด้วยคำไวพจน์อันเป็นอาการ เป็นลักษณะ เป็นนิมิตเหล่านั้น สิกขาย่อมไม่เป็นอันบอกคืน
ภิกษุบอกคืนสิกขาต่อหน้าภิกษุผู้วิกลจริต สิกขาย่อมไม่เป็นอันบอกคืน
- ๑ไวพจน์ คำที่ใช้แทนกัน คำพ้องความ คำที่เขียนต่างกันแต่มีความหมายเหมือนกัน หรือใกล้เคียงกันมาก (พจนานุกรม)
ภิกษุผู้มิจิตฟุ้งซ่านบอกคืนสิกขา สิกขาย่อมไม่เป็นอันบอกคืน
ภิกษุบอกคืนสิกขาต่อหน้าภิกษุผู้มิจิตฟุ้งซ่าน สิกขาย่อมไม่เป็นอันบอกคืน
ภิกษุผู้กระสับกระส่ายเพราะเวทนาบอกคืนสิกขา สิกขาย่อมไม่เป็นอันบอกคืน
ภิกษุบอกคืนสิกขาต่อหน้าภิกษุผู้กระสับกระส่ายเพราะเวทนา สิกขาย่อมไม่เป็นอันบอกคืนภิกษุบอกคืนสิกขาต่อหน้าเทวดา สิกขาย่อมไม่เป็นอันบอกคืน
ภิกษุบอกคืนสิกขาต่อหน้าสัตว์ดิรัจฉาน สิกขาย่อมไม่เป็นอันบอกคืน
ภิกษุบอกคืนสิกขาต่อหน้าชนชาติมิลักขะด้วยภาษาชนชาติอริยกะ ถ้าเขาไม่เข้าใจ สิกขาย่อมไม่เป็นอันบอกคืนภิกษุบอกคืนสิกขาต่อหน้าชนชาติอริยกะด้วยภาษาชนชาติมิลักขะ ถ้าเขาไม่เข้าใจ สิกขาย่อมไม่เป็นอันบอกคืนภิกษุบอกคืนสิกขาต่อหน้าชนชาติอริยกะด้วยภาษาชนชาติอริยกะ ถ้าเขาไม่เข้าใจ สิกขาย่อมไม่เป็นอันบอกคืนภิกษุบอกคืนสิกขาต่อหน้าชนชาติมิลักขะด้วยภาษาชนชาติมิลักขะ ถ้าเขาไม่เข้าใจ สิกขาย่อมไม่เป็นอันบอกคืนภิกษุบอกคืนสิกขาโดยกล่าวเล่น ๆ สิกขาย่อมไม่เป็นอันบอกคืน
ภิกษุบอกคืนสิกขาโดยพูดพลั้งพลาด สิกขาย่อมไม่เป็นอันบอกคืน
ถ้าภิกษุไม่ประสงค์จะประกาศ แต่เปล่งเสียงให้ได้ยิน สิกขาย่อมไม่เป็นอันบอกคืน
- ๑ภิกษุผู้กระสับกระส่ายเพราะเวทนา หมายถึงภิกษุผู้รู้สึกเจ็บปวดทุกข์ทรมานอย่างแรงกล้าจวนใกล้สลบ (วิ.อ. ๑/๒๗๒)
- ๒มิลักขะ ชนชาติทั้งโง่และป่าเถื่อน (อันธทมิฬ) ด้อยความเจริญ พวกเจ้าถิ่นเดิมของชาวชมพูทวีป มิใช่ชาวอริยกะ ซึ่งเป็นชนชาติตรงข้ามกัน (วิ.อ. ๑/๒๗๓)
ถ้าภิกษุประสงค์จะประกาศ แต่ไม่เปล่งเสียงให้ได้ยิน สิกขาย่อมไม่เป็นอันบอกคืน
ภิกษุประกาศแก่ผู้ไม่เข้าใจความหมาย สิกขาย่อมไม่เป็นอันบอกคืน
ภิกษุไม่ประกาศแก่ผู้เข้าใจความหมาย สิกขาย่อมไม่เป็นอันบอกคืน
ก็หรือภิกษุไม่ประกาศโดยประการทั้งปวง สิกขาย่อมไม่เป็นอันบอกคืน
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิกขาย่อมไม่เป็นอันบอกคืนด้วยเหตุอย่างนี้แล”
สิกขาบทวิภังค์
{๓๓} [๕๕] ที่ชื่อว่า เมถุนธรรม มีอธิบายว่า ธรรมของอสัตบุรุษ อันเป็นเรื่องของชาวบ้าน เป็นธรรมดาของคนชั้นต่ำ เป็นเรื่องชั่วหยาบ มีนํ้าเป็นที่สุด ทำกันในที่ลับตา เฉพาะคนสองคน ปฏิบัติกันเป็นคู่ ๆ นี้ชื่อว่าเมถุนธรรม{๓๔} ที่ชื่อว่า เสพ ความว่า ภิกษุใดสอดเครื่องหมายเพศเข้าไปทางเครื่องหมายเพศ สอดองค์กำเนิดเข้าไปทางองค์กำเนิดโดยที่สุดแม้ชั่วเมล็ดงา ภิกษุนั้นชื่อว่าเสพ
{๓๕} คำว่า โดยที่สุดแม้ในสัตว์ดิรัจฉานเพศเมีย ความว่า ภิกษุเสพเมถุนธรรมแม้กับสัตว์ดิรัจฉานเพศเมียย่อมไม่เป็นสมณะ ไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร จะกล่าวไปไยในหญิงมนุษย์ เพราะเหตุนั้นจึงตรัสว่า ‘โดยที่สุดแม้กับสัตว์ดิรัจฉานเพศเมีย’{๓๖} คำว่า เป็นปาราชิก ความว่า คนที่ถูกตัดศรีษะแล้วไม่อาจจะมีชีวิตอยู่ได้ด้วยร่างสรีระนั้น แม้ฉันใด ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน เสพเมถุนธรรมแล้วย่อมไม่เป็นสมณะ ไม่เป็นเชื้อสายพระศากยบุตร เพราะเหตุนั้นจึงตรัสว่า เป็นปาราชิก
- ๑เป็นปาราชิก หมายถึงเป็นบุคคลผู้ที่พ่ายแพ้ โดยเคลื่อน พลาด ตกหล่น ห่างไกลจากพระสัทธรรม คือต้องอาบัติหนักที่สุดที่ภิกษุต้องเข้าแล้วขาดจากความเป็นภิกษุทันที (วิ.อ. ๑/๒๗๘)
จบ ลักษณะสิกขาที่ไม่เป็นอันบอกคืน [๑๖๐ บท]