พระวินัยปิฎก มหาวิภังค์ ปาราชิกกัณฑ์ · จตุตถปาราชิกสิกขาบท
ขัณฑจักร เล่ม ๑
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๕๕–๒๗๘ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๖/๙ ในจตุตถปาราชิกสิกขาบทมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระวินัยปิฎก มหาวิภังค์ ปาราชิกกัณฑ์ จตุตถปาราชิกสิกขาบท ขัณฑจักร (ฉบับหลวง เล่ม ๑ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๒ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑ หน้า ๔๘๕–๕๑๐
ปฐมฌานและทุติยฌาน
{๒๕๕} [๒๐๘] ๑. ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌานและทุติยฌานแล้ว” ... “ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌานและทุติยฌานอยู่” ...“ข้าพเจ้าเป็นผู้เข้าปฐมฌานและทุติยฌานได้แล้ว” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ได้ปฐมฌานและทุติยฌาน”... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ชำนาญในปฐมฌานและทุติยฌาน” ... “ข้าพเจ้าทำให้แจ้งปฐมฌานและทุติยฌานได้แล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ๔ อย่าง ... ๕ อย่าง ... ๖ อย่าง ... ๗ อย่าง คือ (๑) เบื้องต้น เธอรู้ว่าจักกล่าวเท็จ (๒) กำลังกล่าว ก็รู้ว่ากล่าวเท็จอยู่ (๓) ครั้นกล่าวแล้ว ก็รู้ว่ากล่าวเท็จแล้ว (๔) อำพรางความเห็น (๕) อำพรางความถูกใจ (๖) อำพรางความชอบใจ (๗) อำพรางความจริง ต้องอาบัติปาราชิก
ปฐมฌานและตติยฌาน
๒. ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌานและตติยฌานแล้ว” ... “ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌานและตติยฌานอยู่” ...“ข้าพเจ้าเป็นผู้เข้าปฐมฌานและตติยฌานได้แล้ว” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ได้ปฐมฌานและตติยฌาน” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ชำนาญในปฐมฌานและตติยฌาน” ... “ข้าพเจ้าทำให้แจ้งปฐมฌานและตติยฌานได้แล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ต้องอาบัติปาราชิก
- ๑สุทธิกวารกถา คำอธิบายว่าด้วยการอวดอุตตริมนุสสธรรม ซึ่งได้แสดงตัวอย่างการอวดอุตตริมนุสสธรรม ๓๐ ข้อล้วน ๆ เรียกว่าสุทธิกนัยแล้วแยกแสดงเป็นขัณฑจักรและพัทธจักร
- ๒ขัณฑจักร การยกบทต้นหมุนเวียน หมายถึงการแสดงตัวอย่างการอวดอุตตริมนุสสธรรมของภิกษุโดยยกบทต้นแห่งอุตตริมนุสสธรรมคือปฐมฌานเป็นบทตั้งแล้วนำไปประกอบกับบทต่อๆ ไป เวียนขยายไปจนครบทุกบท มี ๓๐ บท หรือ ๓๐ ขัณฑจักร (นัย วิ.อ. ๑/๕๓๘)
ปฐมฌานและจตุตถฌาน
๓. ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌานและจตุตถฌานแล้ว” ... “ข้าพเจ้าเข้า...อยู่” ...“ข้าพเจ้าเป็นผู้เข้า...ได้แล้ว” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ได้...” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ชำนาญใน...” ... “ข้าพเจ้าทำให้แจ้งปฐมฌานและตติยฌานได้แล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ต้องอาบัติปาราชิก
ปฐมฌานและสุญญตวิโมกข์
{๒๕๖} ๔. ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้ว่า “ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌานและสุญญตวิโมกข์แล้ว” ... “ข้าพเจ้าเข้า...อยู่” ...“ข้าพเจ้าเป็นผู้เข้า...ได้แล้ว” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ได้...” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ชำนาญใน...” ... “ข้าพเจ้าทำให้แจ้งปฐมฌานและสุญญตวิโมกข์ได้แล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ต้องอาบัติปาราชิก
ปฐมฌานและอนิมิตตวิโมกข์
๕. ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า“ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌานและอนิมิตตวิโมกข์แล้ว” ... “ข้าพเจ้าเข้า...อยู่” ...“ข้าพเจ้าเป็นผู้เข้า...ได้แล้ว” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ได้... ” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ชำนาญใน...” ... “ข้าพเจ้าทำให้แจ้งปฐมฌานและอนิมิตตวิโมกข์ได้แล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ต้องอาบัติปาราชิก
ปฐมฌานและอัปปณิหิตวิโมกข์
๖. ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌานและอัปปณิหิตวิโมกข์แล้ว”... “ข้าพเจ้าเข้า...อยู่” ...“ข้าพเจ้าเป็นผู้เข้า...ได้แล้ว” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ได้...” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ชำนาญใน...” ... “ข้าพเจ้าทำให้แจ้งปฐมฌานและอัปปณิหิตวิโมกข์ได้แล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ต้องอาบัติปาราชิก
ปฐมฌานและสุญญตสมาธิ
{๒๕๗} ๗.ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌานและสุญญตสมาธิแล้ว” ... “ข้าพเจ้าเข้า...อยู่” ...“ข้าพเจ้าเป็นผู้เข้า...ได้แล้ว” ... “ข้าพเจ้า
เป็นผู้ได้...” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ชำนาญใน...” ... “ข้าพเจ้าทำให้แจ้งปฐมฌานและสุญญตสมาธิได้แล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ต้องอาบัติปาราชิก
ปฐมฌานและอนิมิตตสมาธิ
๘. ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌานและอนิมิตตสมาธิแล้ว” ... “ข้าพเจ้าเข้า...อยู่” ...“ข้าพเจ้าเป็นผู้เข้า...ได้แล้ว” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ได้...” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ชำนาญใน...” ... “ข้าพเจ้าทำให้แจ้งปฐมฌานและอนิมิตตสมาธิได้แล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ต้องอาบัติปาราชิก
ปฐมฌานและอัปปณิหิตสมาธิ
๙. ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌานและอัปปปณิหิตสมาธิแล้ว” ... “ข้าพเจ้าเข้า...อยู่” ...“ข้าพเจ้าเป็นผู้เข้า...ได้แล้ว” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ได้...” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ชำนาญใน...” ... “ข้าพเจ้าทำให้แจ้งปฐมฌานและอัปปณิหิตสมาธิได้แล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ต้องอาบัติปาราชิก
ปฐมฌานและสุญญตสมาบัติ
{๒๕๘} ๑๐. ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌานและสุญญตสมาบัติแล้ว” ... “ข้าพเจ้าเข้า... อยู่” ...“ข้าพเจ้าเป็นผู้เข้า...ได้แล้ว” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ได้...” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ชำนาญใน...” ... “ข้าพเจ้าทำให้แจ้งปฐมฌานและสุญญตสมาธิได้แล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ต้องอาบัติปาราชิก
ปฐมฌานและอนิมิตตสมาบัติ
๑๑. ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌานและอนิมิตตสมาบัติแล้ว” ... “ข้าพเจ้าเข้า...อยู่” ...“ข้าพเจ้าเป็นผู้เข้า...ได้แล้ว” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ได้...” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ชำนาญใน...” ... “ข้าพเจ้าทำให้แจ้งปฐมฌานและอนิมิตตสมาบัติได้แล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ต้องอาบัติปาราชิก
ปฐมฌานและอัปปณิหิตสมาบัติ
๑๒. ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌานและอัปปณิหิตสมาบัติแล้ว” ... “ข้าพเจ้าเข้า... อยู่” ...“ข้าพเจ้าเป็นผู้เข้า...ได้แล้ว” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ได้...” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ชำนาญใน...” ... “ข้าพเจ้าทำให้แจ้งปฐมฌานและอัปปณิหิตสมาบัติได้แล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ต้องอาบัติปาราชิก
ปฐมฌานและวิชชา ๓
{๒๕๙} ๑๓. ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌานและวิชชา ๓ แล้ว” ... “ข้าพเจ้าเข้า...อยู่” ...“ข้าพเจ้าเป็นผู้เข้า...ได้แล้ว” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ได้...” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ชำนาญใน...” ... “ข้าพเจ้าทำให้แจ้งปฐมฌานและวิชชา ๓ ได้แล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ต้องอาบัติปาราชิก
ปฐมฌานและสติปัฏฐาน ๔
{๒๖๐} ๑๔. ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌานและสติปัฏฐาน ๔ แล้ว” ... “ข้าพเจ้าเข้า...อยู่” ...“ข้าพเจ้าเป็นผู้เข้า...ได้แล้ว” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ได้...” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ชำนาญใน...” ... “ข้าพเจ้าทำให้แจ้งปฐมฌานและสติปัฏฐาน ๔ ได้แล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ต้องอาบัติปาราชิก
ปฐมฌานและสัมมัปปธาน ๔
๑๕. ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌานและสัมมัปปธาน ๔ แล้ว” ... “ข้าพเจ้าเข้า...อยู่” ...“ข้าพเจ้าเป็นผู้เข้า...ได้แล้ว” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ได้...” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ชำนาญใน...” ... “ข้าพเจ้าทำให้แจ้งปฐมฌานและสัมมัปปฐาน ๔ ได้แล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ต้องอาบัติปาราชิก
ปฐมฌานและอิทธิบาท ๔
๑๖. ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌานและอิทธิบาท ๔ แล้ว” ... “ข้าพเจ้าเข้า...อยู่” ...“ข้าพเจ้าเป็นผู้เข้า...ได้แล้ว” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ได้...” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ชำนาญใน...” ... “ข้าพเจ้าทำให้แจ้งปฐมฌานและอิทธิบาท ๔ ได้แล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ต้องอาบัติปาราชิก
ปฐมฌานและอินทรีย์ ๕
{๒๖๑} ๑๗. ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌานและอินทรีย์ ๕ แล้ว” ... “ข้าพเจ้าเข้า...อยู่” ...“ข้าพเจ้าเป็นผู้เข้า...ได้แล้ว” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ได้...” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ชำนาญใน...” ... “ข้าพเจ้าทำให้แจ้งปฐมฌานและอินทรีย์ ๕ ได้แล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ต้องอาบัติปาราชิก
ปฐมฌานและพละ ๕
๑๘. ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌานและพละ ๕ แล้ว” ... “ข้าพเจ้าเข้า..อยู่” ...“ข้าพเจ้าเป็นผู้เข้า...ได้แล้ว” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ได้...” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ชำนาญใน...” ... “ข้าพเจ้าทำให้แจ้งปฐมฌานและพละ ๕ ได้แล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ต้องอาบัติปาราชิก
ปฐมฌานและโพชฌงค์ ๗
{๒๖๒} [๒๐๙] ๑๙. ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌานและโพชฌงค์ ๗ แล้ว” ... “ข้าพเจ้าเข้า... อยู่” ...“ข้าพเจ้าเป็นผู้เข้า...ได้แล้ว” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ได้...” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ชำนาญใน...” ... “ข้าพเจ้าทำให้แจ้งปฐมฌานและโพชฌงค์ได้แล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ต้องอาบัติปาราชิก
ปฐมฌานและอริยมรรคมีองค์ ๘
{๒๖๓} ๒๐. ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌานและอริยมรรคมีองค์ ๘ แล้ว” ... “ข้าพเจ้าเข้า...อยู่” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้เข้า...ได้แล้ว” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ได้...” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ชำนาญใน...” ... “ข้าพเจ้าทำให้แจ้งปฐมฌานและอริยมรรคมีองค์ ๘ ได้แล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ต้องอาบัติปาราชิก
ปฐมฌานและโสตาปัตติผล
{๒๖๔} ๒๑. ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌานและโสดาปัตติผลแล้ว” ... “ข้าพเจ้าเข้า...อยู่” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้เข้า...ได้แล้ว” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ได้...” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ชำนาญใน...” ... “ข้าพเจ้าทำให้แจ้งปฐมฌานและโสดาปัตติผลได้แล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ต้องอาบัติปาราชิก
ปฐมฌานและสกทาคามิผล
๒๒. ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌานและสกทาคามิผลแล้ว” ... “ข้าพเจ้าเข้า...อยู่” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้เข้า...ได้แล้ว” ... “ข้าพเจ้า เป็นผู้ได้...” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ชำนาญใน...” ... “ข้าพเจ้าทำให้ แจ้งปฐมฌานและสกทาคามีผลได้แล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ต้องอาบัติปาราชิก
ปฐมฌานและอนาคามิผล
๒๓. ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌานและอนาคามิผลแล้ว” ... “ข้าพเจ้าเข้า...อยู่” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้เข้า...ได้แล้ว” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ได้...” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ชำนาญใน...” ... “ข้าพเจ้าทำให้แจ้งปฐมฌานและอนาคาิมิผลได้แล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ต้องอาบัติปาราชิก
ปฐมฌานและอรหัตตผล
๒๔. ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌานและอรหัตตผลได้แล้ว” ... “ข้าพเจ้าเข้า...อยู่” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้เข้า...ได้แล้ว” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ได้...” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ชำนาญใน...” ... “ข้าพเจ้าทำให้แจ้งปฐมฌานและอรหัตตผลได้แล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ต้องอาบัติปาราชิก
ปฐมฌานและสละราคะ
{๒๖๕} ๒๕. ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌานและสละราคะ ... คายราคะ... ปล่อยราคะ... ละราคะ... สลัดราคะ... เพิกราคะ... ถอนราคะได้แล้ว” ... “ข้าพเจ้าเข้า...อยู่” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้เข้า...ได้แล้ว”... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ได้...” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ชำนาญใน...” ... “ข้าพเจ้าทำให้แจ้งปฐมฌานและสละราคะ... คายราคะ... ปล่อยราคะ... ละราคะ... สลัดราคะ... เพิกราคะ... ถอนราคะได้แล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ต้องอาบัติปาราชิก
ปฐมฌานและสละโทสะ
๒๖. ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌานและสละโทสะ ... คายโทสะ... ปล่อยโทสะ... ละโทสะ... สลัดโทสะ... เพิกโทสะ... ถอนโทสะได้แล้ว” ..“ข้าพเจ้าเข้า...อยู่” ...“ข้าพเจ้าเป็นผู้เข้า...ได้แล้ว” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ได้...” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ชำนาญใน...” ... “ข้าพเจ้าทำให้แจ้งปฐมฌานและสละโทสะ ...คายโทสะ... ปล่อยโทสะ... ละโทสะ... สลัดโทสะ... เพิกโทสะ... ถอนโทสะได้แล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ต้องอาบัติปาราชิก
ปฐมฌานและสละโมหะ
๒๗. ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌานและสละโมหะ... คายโมหะ... ปล่อยโมหะ... ละโมหะ... สลัดโมหะ... เพิกโมหะ... ถอนโมหะได้แล้ว” ... “ข้าพเจ้าเข้า...อยู่” ...“ข้าพเจ้าเป็นผู้เข้า...ได้แล้ว” ... “ข้าพเจ้า
เป็นผู้ได้...” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ชำนาญใน...” ... “ข้าพเจ้าทำให้แจ้งปฐมฌานและสละโมหะ ...คายโมหะ... ปล่อยโมหะ... ละโมหะ... สลัดโมหะ... เพิกโมหะ... ถอนโมหะได้แล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ต้องอาบัติปาราชิก
ปฐมฌานและจิตปลอดจากราคะ
{๒๖๖} ๒๘. ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌานและมีจิตปลอดจากราคะแล้ว” ... “ข้าพเจ้าเข้า...อยู่” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้เข้า...ได้แล้ว” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ได้...” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ชำนาญใน...” ... “ข้าพเจ้าทำให้แจ้งปฐมฌานและมีจิตปลอดจากราคะแล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ต้องอาบัติปาราชิก
ปฐมฌานและจิตปลอดจากโทสะ
๒๙. ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌานและมีจิตปลอดจากโทสะแล้ว” ... “ข้าพเจ้าเข้า...อยู่” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้เข้า...ได้แล้ว” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ได้...” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ชำนาญใน...” ... “ข้าพเจ้าทำให้แจ้งปฐมฌานและมีจิตปลอดจากโทสะแล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ต้องอาบัติปาราชิก
ปฐมฌานและจิตปลอดจากโมหะ
๓๐. ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌานและมีจิตปลอดจากโมหะแล้ว” ... “ข้าพเจ้าเข้า...อยู่” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้เข้า...ได้แล้ว” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ได้...” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ชำนาญใน...” ... “ข้าพเจ้าทำให้แจ้งปฐมฌานและมีจิตปลอดจากโมหะะแล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ต้องอาบัติปาราชิก
จบ ขัณฑจักร
ทุติยฌาน
{๒๖๗} [๒๑๐] ๑. ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้าทุติยฌานและตติยฌานแล้ว” ... “ข้าพเจ้าเข้าทุติยฌานและตติยฌานอยู่” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้เข้าทุติยฌานและตติยฌานได้แล้ว” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ได้ทุติยฌานและตติยฌาน” ... “ข้าพเจ้าเป็นผู้ชำนาญในทุติยฌานและตติยฌาน” ... “ข้าพเจ้าทำให้แจ้งทุติยฌานและตติยฌานได้แล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ๔ อย่าง ... ๕ อย่าง ... ๖ อย่าง ... ๗ อย่าง คือ (๑) เบื้องต้น เธอรู้ว่าจักกล่าวเท็จ (๒) กำลังกล่าว ก็รู้ว่ากล่าวเท็จอยู่ (๓) ครั้นกล่าวแล้ว ก็รู้ว่ากล่าวเท็จแล้ว (๔) อำพรางความเห็น (๕) อำพรางความถูกใจ (๖) อำพรางความชอบใจ (๗) อำพรางความจริง ต้องอาบัติปาราชิก๒. ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้าทุติยฌานและจตุตถฌานแล้ว” ... ต้องอาบัติปาราชิก
๓. ...เข้าทุติยฌานและสุญญตวิโมกข์ ... ต้องอาบัติปาราชิก
๔. ...เข้าทุติยฌานและอนิมิตตวิโมกข์ ... ต้องอาบัติปาราชิก
๕. ...เข้าทุติยฌานและอัปปณิหิตวิโมกข์ ... ต้องอาบัติปาราชิก
๖. ...เข้าทุติยฌานและสุญญตสมาธิ ... ต้องอาบัติปาราชิก
๗. ...เข้าทุติยฌานและอนิมิตตสมาธิ ... ต้องอาบัติปาราชิก
๘. ...เข้าทุตยฌานและอัปปณิหิตสมาธิ ... ต้องอาบัติปาราชิก
- ๑พัทธจักร การยกบทอื่นหมุนเวียนประสานบทต้น หมายถึงการแสดงตัวอย่างการอวดอุตตริมนุสสธรรมของภิกษุโดยยกบทถัดจากบทต้นแห่งอุตตริมนุสสธรรมคือทุติยฌานเป็นบทตั้งแล้วนำไปประกอบกับบทถัดต่อๆ ไป เวียนขยายไปจนคนครบทุกบทแล้วนำมาเข้าคู่กับบทต้นคือ ปฐมฌานอีก นับเป็นพัทธจักรหนึ่ง (นัย วิ.อ. ๑/๕๓๘)
๙. ...เข้าทุติยฌานและสุญญตสมาบัติ ... ต้องอาบัติปาราชิก
๑๐. ...เข้าทุติยฌานและอนิมิตตสมาบัติ ... ต้องอาบัติปาราชิก
๑๑. ...เข้าทุติยฌานและอัปปณิหิตสมาบัติ ... ต้องอาบัติปาราชิก
๑๒. ...เข้าทุติยฌานและวิชชา ๓ ... ต้องอาบัติปาราชิก
๑๓. ...เข้าทุติยฌานและสติปัฏฐาน ๔ ... ต้องอาบัติปาราชิก
๑๔. ...เข้าทุติยฌานและสัมมัปปธาน ๔ ... ต้องอาบัติปาราชิก
๑๕. ...เข้าทุติยฌานและอิทธิบาท ๔ ... ต้องอาบัติปาราชิก
๑๖. ...เข้าทุติยฌานและอินทรีย์ ๕ ... ต้องอาบัติปาราชิก
๑๗. ...เข้าทุติยฌานและพละ ๕ ... ต้องอาบัติปาราชิก
๑๘. ...เข้าทุติยฌานและโพชฌงค์ ๗ ... ต้องอาบัติปาราชิก
๑๙. ...เข้าทุติยฌานและอริยมรรคมีองค์ ๘ ... ต้องอาบัติปาราชิก๒๐. ...เข้าทุติยฌานและโสดาปัตติผล ... ต้องอาบัติปาราชิก
๒๑. ...เข้าทุติยฌานและสกทาคามิผล ... ต้องอาบัติปาราชิก
๒๒. ...เข้าทุติยฌานและอนาคามิผล ... ต้องอาบัติปาราชิก
๒๓. ...เข้าทุติยฌานและอรหัตตผล ... ต้องอาบัติปาราชิก
๒๔. ...เข้าทุติยฌานและสละราคะได้แล้ว ... ต้องอาบัติปาราชิก
๒๕. ...เข้าทุติยฌานและสละโทสะได้แล้ว ... ต้องอาบัติปาราชิก
๒๖. ...เข้าทุติยฌานและสละโมหะได้แล้ว ... ต้องอาบัติปาราชิก
๒๗. ...เข้าทุติยฌานและมีจิตปลอดจากราคะแล้ว ... ต้องอาบัติปาราชิก๒๘. ...เข้าทุติยฌานและมีจิตปลอดจากโทสะแล้ว ... ต้องอาบัติปาราชิก๒๙. ...เข้าทุติยฌานและมีจิตปลอดจากโมหะแล้ว ... ต้องอาบัติปาราชิก๓๐. ...เข้าทุติยฌานและปฐมฌานแล้ว ... ต้องอาบัติปาราชิก
จบ พัทธจักร
พึงตั้งอุตตริมนุสสธรรมเป็นมูลฐานไปทีละข้อ เวียนกันไปจนครบโดยวิธีดังที่กล่าวมานี้ ต่อไปนี้ เป็นวีธีที่ย่อไว้ คือ
{๒๖๘} [๒๑๑] ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้า...แล้ว ... เข้า...อยู่ ... เข้า...ได้แล้ว ... เป็นผู้ได้ ... เป็นผู้ชำนาญ ... ทำให้แจ้งตติยฌานและจตุตถฌาน ... ตติยฌานและอรหัตตผล” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ต้องอาบัติปาราชิก
ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้า...แล้ว ... เข้า...อยู่ ... เข้า... ได้แล้ว ... เป็นผู้ได้ ... เป็นผู้ชำนาญ ... ทำให้แจ้งตติยฌาน ... ข้าพเจ้าสละราคะได้แล้ว ... ข้าพเจ้าสละโทสะได้แล้ว ... ข้าพเจ้าสละโมหะได้แล้ว ... คาย ... ปล่อย ... ละ ... สลัด ... เพิก ... ถอน...ได้แล้ว และจิตของข้าพเจ้าปลอดจากราคะ ... จิตของข้าพเจ้าปลอดจากโทสะ ... จิตของข้าพเจ้าปลอดจากโมหะ ... ” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ต้องอาบัติปาราชิกภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้า...แล้ว ... เข้า...อยู่ ... เข้า... ได้แล้ว ... เป็นผู้ได้ ... เป็นผู้ชำนาญ ... ทำให้แจ้งตติยฌานและปฐมฌาน ... ตติยฌานและทุติยฌาน” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ต้องอาบัติปาราชิก
ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “จิตของข้าพเจ้าปลอดจากโมหะ ข้าพเจ้าเข้า...แล้ว ... เข้า...อยู่ ... เข้า...ได้แล้ว ... เป็นผู้ได้ ... เป็นผู้ชำนาญ ... ทำให้แจ้งแล้วซึ่งปฐมฌาน ... ทุติยฌาน ... ตติยฌาน ... จตุตถฌาน ... ” ด้วยอาการ ๓ ... ต้องอาบัติปาราชิก
- ๑พัทธจักร เอกมูลกนัย หมายถึงพัทธจักรที่มีอุตตริมนุสสธรรมข้อเดียวเป็นบทตั้ง โดยเริ่มจากการยกบทอุตตริมนุสสธรรมข้อที่ ๓ (ตติยฌาน) ขึ้นเป็นบทตั้งแล้วนำไปประกอบกับบทอุตตริมนุสสธรรมข้อต่อๆ ไป เวียนจนครบแล้วย้อนขึ้นไปประกอบกับบทอุตตริมนุสสธรรมที่ข้างหน้าจนครบ (นัย วิ.อ. ๑/๕๓๙)
พัทธจักร เอกมูลกนัย
[๒๑๒] ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “จิตของข้าพเจ้าปลอดจากโมหะและข้าพเจ้าเข้า...แล้ว ... เข้า...อยู่ ... เข้า...ได้แล้ว ...เป็นผู้ได้... เป็นผู้ชำนาญ ... ทำให้แจ้งปฐมฌาน ... จิตของข้าพเจ้าปลอดจากโมหะ และข้าพเจ้าเป็นผู้ได้ ... เป็นผู้ชำนาญในปฐมฌาน ... จิตของข้าพเจ้าปลอดจากโมหะ และข้าพเจ้าทำให้แจ้งปฐมฌานแล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ต้องอาบัติปาราชิก
ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “จิตของข้าพเจ้าปลอดจากโมหะ และข้าพเจ้าเข้า...แล้ว ... เข้า...อยู่ ... เข้า...ได้แล้ว ... เป็นผู้ได้ ... เป็นผู้ชำนาญ ... ทำให้แจ้งทุติยฌาน ... ตติยฌาน ... จตุตถฌาน ... สุญญตวิโมกข์ ... อนิมิตตวิโมกข์ ... อัปปณิหิตวิโมกข์ ... สุญญตสมาธิ ... อนิมิตตสมาธิ ... อัปปณิหิตสมาธิ ... สุญญตสมาบัติ ... อนิมิตตสมาบัติ ... อัปปณิหิตสมาบัติ ... วิชชา ๓ ... สติปัฏฐาน ๔ ... สัมมัปปธาน ๔ ... อิทธิบาท ๔ ... อินทรีย์ ๕ ... พละ ๕ ... โพชฌงค์ ๗ ... อริยมรรคมีองค์ ๘ ... โสดาปัตติผล ... สกทาคามิผล ... อนาคามิผล ... อรหัตตผล ... และข้าพเจ้าสละ ...
คาย ... ปล่อย ... ละ ... สลัด ... เพิก ... ถอนราคะ ... โทสะ ... โมหะได้แล้ว ... และจิตของข้าพเจ้าปลอดจากราคะ ... โทสะ ... โมหะ” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ... ๔ อย่าง ... ๕ อย่าง ... ๖ อย่าง ... ๗ อย่าง คือ (๑) เบื้องต้น เธอรู้ว่าจักกล่าวเท็จ (๒) กำลังกล่าว ก็รู้ว่ากล่าวเท็จอยู่ (๓) ครั้นกล่าวแล้ว ก็รู้ว่ากล่าวเท็จแล้ว (๔) อำพรางความเห็น (๕) อำพรางความถูกใจ (๖) อำพรางความชอบใจ (๗) อำพรางความจริง ต้องอาบัติปาราชิก
จบ พัทธจักร เอกมูลกนัยสังเขป
(มีอุตตริมนุสสธรรมข้อหนึ่งเป็นมูล ที่ท่านย่อไว้)
{๒๖๙} [๒๑๓] พัทธจักร ทุมูลกนัย มีอุตตริมนุสสธรรม ๒ ข้อเป็นมูลฐานก็ดี ติมูลกนัย มีอุตตริมนุสสธรรม ๓ ข้อเป็นมูลฐานก็ดี จตุมูลกนัย มีอุตตริมนุสสธรรม ๔ ข้อเป็นมูลฐานก็ดี ปัญจมูลกนัย มีอุตตริมนุสสธรรม ๕ ข้อเป็นมูลฐานก็ดี ฉมูลกนัย มีอุตตริมนุสสธรรม ๖ ข้อเป็นมูลฐานก็ดี สัตตมูลกนัย มีอุตตริมนุสสธรรม ๗ ข้อเป็นมูลฐานก็ดี อัฏฐมูลกนัย มีอุตตริมนุสสธรรม ๘ ข้อเป็นมูลฐานก็ดี นวมูลกนัย มีอุตตริมนุสสธรรม ๙ ข้อเป็นมูลฐานก็ดี ทสมูลกนัย มีอุตตริมนุสสธรรม ๑๐ ข้อเป็นมูลฐานก็ดี บัณฑิตพึงให้พิสดารเหมือนพัทธจักร เอกมูลกนัย ดังที่ให้พิสดารมาแล้วนั้นเถิด
ต่อไปนี้เป็นพัทธจักร สัพพมูลกนัย
{๒๗๐} [๒๑๔] ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้า...แล้ว ... เข้า...อยู่ ... เข้า...ได้แล้ว ... เป็นผู้ได้ ... เป็นผู้ชำนาญ ... ทำให้แจ้งปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน สุญญตวิโมกข์ อนิมิตตวิโมกข์ อัปปณิหิตวิโมกข์ สุญญตสมาธิ อนิมิตตสมาธิ อัปปณิหิตสมาธิ สุญญตสมาบัติ อนิมิตตสมาบัติ อัปปณิหิตสมาบัติ วิชชา ๓ สติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔ อิทธิบาท ๔ อินทรีย์ ๕ พละ ๕ โพชฌงค์ ๗ อริยมรรคมีองค์ ๘ โสดาปัตติผล สกทาคามิผล อนาคามิผล อรหัตตผล และข้าพเจ้าสละ ... คาย ... ปล่อย ... ละ ... สลัด ... เพิก ... ถอนราคะ ... โทสะ ... โมหะได้แล้ว ... จิตของข้าพเจ้าปลอดจากราคะ จิตของข้าพเจ้าปลอดจากโทสะ และจิตของข้าพเจ้าปลอดจากโมหะ” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ... ๔ อย่าง ... ๕ อย่าง
- ๑พัทธจักร สัพพมูลกนัย พัทธจักรที่มีอุตตริมนุสสธรรมครบทั้งหมดเป็นบทตั้ง (วิ.อ. ๑/๕๓๙)
... ๖ อย่าง ... ๗ อย่าง คือ (๑) เบื้องต้น เธอรู้ว่าจักกล่าวเท็จ (๒) กำลังกล่าว ก็รู้ว่ากล่าวเท็จอยู่ (๓) ครั้นกล่าวแล้ว ก็รู้ว่ากล่าวเท็จแล้ว (๔) อำพรางความเห็น (๕) อำพรางความถูกใจ (๖) อำพรางความชอบใจ (๗) อำพรางความจริง ต้องอาบัติปาราชิก
จบ พัทธจักร สัพพมูลกนัย
จบ สุทธิกวารกถา
ขัณฑจักรแห่งนิกเขปบท วัตถุนิสสารกะ
{๒๗๑} [๒๑๕] ๑. ภิกษุประสงค์จะกล่าวว่า “ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌานแล้ว” แต่กล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้าทุติยฌานแล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ๔ อย่าง ... ๕ อย่าง ... ๖ อย่าง ... ๗ อย่าง คือ (๑) เบื้องต้น เธอรู้ว่าจักกล่าวเท็จ (๒) กำลังกล่าว ก็รู้ว่ากล่าวเท็จอยู่ (๓) ครั้นกล่าวแล้ว ก็รู้ว่ากล่าวเท็จแล้ว (๔) อำพรางความเห็น (๕) อำพรางความถูกใจ (๖) อำพรางความชอบใจ (๗) อำพรางความจริง เมื่อคนอื่นเข้าใจ ต้องอาบัติปาราชิก เมื่อเขาไม่เข้าใจ ต้องอาบัติถุลลัจจัย๒. ภิกษุประสงค์จะกล่าวว่า “ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌานแล้ว” แต่กล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้าตติยฌานแล้ว” ... เมื่อคนอื่นเข้าใจ ต้องอาบัติปาราชิก เมื่อเขาไม่เข้าใจ ต้องอาบัติถุลลัจจัย
- ๑วัตตถกามวารกถา คำอธิบายว่าด้วยภิกษุผู้ประสงค์จะกล่าวอวดอุตตริมนุสสธรรมอย่างหนึ่ง แต่กลับไพล่ไปกล่าวอีกอย่างหนึ่ง ซึ่งได้แบ่งเป็นขัณฑจักรและพัทธจักรเหมือนกับสุทธิกวารกถา (นัย วิ.อ. ๑/๕๔๒)
๓. ... “ข้าพเจ้าเข้าจตุตถฌานแล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๔. ... “ข้าพเจ้าเข้าสุญญตวิโมกข์แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๕. ... “ข้าพเจ้าเข้าอนิมิตตวิโมกข์แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๖. ... “ข้าพเจ้าเข้าอัปปณิหิตวิโมกข์แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย๗. ... “ข้าพเจ้าเข้าสุญญตสมาธิแล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๘. ... “ข้าพเจ้าเข้าอนิมิตตสมาธิแล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๙. ... “ข้าพเจ้าเข้าอัปปณิหิตสมาธิแล้ว”... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๑๐. ... “ข้าพเจ้าเข้าสุญญตสมาบัติแล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๑๑. ... “ข้าพเจ้าเข้าอนิมิตตสมาบัติแล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย๑๒. ... “ข้าพเจ้าเข้าอัปปณิหิตสมาบัติแล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย๑๓. ... “ข้าพเจ้าเข้าวิชชา ๓ แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๑๔. ... “ข้าพเจ้าเข้าสติปัฏฐาน ๔ แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย๑๕. ... “ข้าพเจ้าเข้าสัมมัปปธาน ๔ แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย๑๖. ... “ข้าพเจ้าเข้าอิทธิบาท ๔ แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๑๗. ... “ข้าพเจ้าเข้าอินทรีย์ ๕ แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๑๘. ... “ข้าพเจ้าเข้าพละ ๕ แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๑๙. ... “ข้าพเจ้าเข้าโพชฌงค์ ๗ แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๒๐. ... “ข้าพเจ้าเข้าอริยมรรคมีองค์ ๘ แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย๒๑. ... “ข้าพเจ้าเข้าโสดาปัตติผลแล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๒๒. ... “ข้าพเจ้าเข้าสกทาคามิผลแล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๒๓. ... “ข้าพเจ้าเข้าอนาคามิผลแล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๒๔. ... “ข้าพเจ้าเข้าอรหัตตผลแล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๒๕. ... “ข้าพเจ้าสละราคะได้แล้ว ... คาย ... ปล่อย ... ละ ... สลัด ... เพิก ... ถอนราคะได้แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๒๖. ... “ข้าพเจ้าสละโทสะได้แล้ว ... คาย ... ปล่อย ... ละ ... สลัด ... เพิก ... ถอนโทสะได้แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๒๗. ... “ข้าพเจ้าสละโมหะได้แล้ว ... คาย ... ปล่อย ... ละ ... สลัด ... เพิก ... ถอนโมหะได้แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๒๘. .. “จิตของข้าพเจ้าปลอดจากราคะ” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๒๙. ... “จิตของข้าพเจ้าปลอดจากโทสะ” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๓๐. ... “จิตของข้าพเจ้าปลอดจากโมหะ” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
จบ ขัณฑจักรแห่งนิกเขปบท วัตถุนิสสารกะ
ขัณฑจักรแห่งนิกเขปบท วัตถุนิสสารกะ
มีอุตตริมนุสสธรรมข้อหนึ่งเป็นมูล
{๒๗๒} [๒๑๖] ๑. ภิกษุประสงค์จะกล่าวว่า “ข้าพเจ้าเข้าทุติยฌานแล้ว” แต่กล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้าตติยฌานแล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ๔ อย่าง ... ๕ อย่าง ... ๖ อย่าง ... ๗ อย่าง คือ (๑) เบื้องต้น เธอรู้ว่าจักกล่าวเท็จ (๒) กำลังกล่าว ก็รู้ว่ากล่าวเท็จอยู่ (๓) ครั้นกล่าวแล้ว ก็รู้ว่ากล่าวเท็จแล้ว (๔) อำพรางความเห็น (๕) อำพรางความถูกใจ (๖) อำพรางความชอบใจ (๗) อำพรางความจริง เมื่อคนอื่นเข้าใจ ต้องอาบัติปาราชิก เมื่อเขาไม่เข้าใจ ต้องอาบัติถุลลัจจัย๒. ภิกษุประสงค์จะกล่าวว่า “ข้าพเจ้าเข้าทุติยฌานแล้ว” แต่กล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้าจตุตถฌานแล้ว” ... เมื่อคนอื่นเข้าใจ ต้องอาบัติปาราชิก เมื่อเขาไม่เข้าใจ ต้องอาบัติถุลลัจจัย๓. ... “ข้าพเจ้าเข้าสุญญตวิโมกข์แล้ว ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๔. ... “ข้าพเจ้าเข้าอนิมิตตวิโมกข์แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๕. ... “ข้าพเจ้าเข้าอัปปณิหิตวิโมกข์แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๖. ... “ข้าพเจ้าเข้าสุญญตสมาธิแล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๗. ... “ข้าพเจ้าเข้าอนิมิตตสมาธิแล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๘. ... “ข้าพเจ้าเข้าอัปปณิหิตสมาธิแล้ว”... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๙. ... “ข้าพเจ้าเข้าสุญญตสมาบัติแล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๑๐. ... “ข้าพเจ้าเข้าอนิมิตตสมาบัติแล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๑๑. ... “ข้าพเจ้าเข้าอัปปณิหิตสมาบัติแล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๑๒. ... “ข้าพเจ้าเข้าวิชชา ๓ แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๑๓. ... “ข้าพเจ้าเข้าสติปัฏฐาน ๔ แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๑๔. ... “ข้าพเจ้าเข้าสัมมัปปธาน ๔ แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๑๕. ... “ข้าพเจ้าเข้าอิทธิบาท ๔ แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๑๖. ... “ข้าพเจ้าเข้าอินทรีย์ ๕ แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๑๗. ... “ข้าพเจ้าเข้าพละ ๕ แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๑๘. ... “ข้าพเจ้าเข้าโพชฌงค์ ๗ แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๑๙. ... “ข้าพเจ้าเข้าอริยมรรคมีองค์ ๘ แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๒๐. ... “ข้าพเจ้าเข้าโสดาปัตติผลแล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๒๑. ... “ข้าพเจ้าเข้าสกทาคามิผลแล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๒๒. ... “ข้าพเจ้าเข้าอนาคามิผลแล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๒๓. ... “ข้าพเจ้าเข้าอรหัตตผลแล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๒๔. ... “ข้าพเจ้าสละราคะได้แล้ว ... คาย ... ปล่อย ... ละ ... สลัด ... เพิก ... ถอนราคะได้แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย๒๕. ... “ข้าพเจ้าสละโทสะได้แล้ว ... คาย ... ปล่อย ... ละ ... สลัด ... เพิก ... ถอนโทสะได้แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๒๖. ... “ข้าพเจ้าสละโมหะได้แล้ว ... คาย ... ปล่อย ... ละ ... สลัด ... เพิก ... ถอนโมหะได้แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๒๗. ... “จิตของข้าพเจ้าปลอดจากราคะ” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๒๘. ... “จิตของข้าพเจ้าปลอดจากโทสะ” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๒๙. ... “จิตของข้าพเจ้าปลอดจากโมหะ” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๓๐. ... “ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌานแล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
จบพัทธจักร เอกมูลกนัย แห่งวัตลุนิสสารกะ
มูลแห่งพัทธจักรที่ท่านย่อไว้
{๒๗๓} [๒๑๗] ภิกษุประสงค์จะกล่าวว่า “จิตของข้าพเจ้าปลอดจากโมหะ” แต่กล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌานแล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ๔ อย่าง ... ๕ อย่าง ... ๖ อย่าง ... ๗ อย่าง คือ (๑) เบื้องต้น เธอรู้ว่าจักกล่าวเท็จ (๒) กำลังกล่าว ก็รู้ว่ากล่าวเท็จอยู่ (๓) ครั้นกล่าวแล้ว ก็รู้ว่ากล่าวเท็จแล้ว (๔) อำพรางความเห็น (๕) อำพรางความถูกใจ (๖) อำพรางความชอบใจ (๗) อำพรางความจริง เมื่อคนอื่นเข้าใจ ต้องอาบัติปาราชิก เมื่อเขาไม่เข้าใจ ต้องอาบัติถุลลัจจัยภิกษุประสงค์จะกล่าวว่า “จิตของข้าพเจ้าปลอดจากโมหะ” แต่กล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “จิตของข้าพเจ้าปลอดจากโทสะ” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ๔ อย่าง ... ๕ อย่าง ... ๖ อย่าง ... ๗ อย่าง คือ (๑) เบื้องต้น เธอรู้ว่าจักกล่าวเท็จ (๒) กำลังกล่าว ก็รู้ว่ากล่าวเท็จอยู่ (๓) ครั้นกล่าวแล้ว ก็รู้ว่ากล่าวเท็จแล้ว (๔) อำพรางความเห็น (๕) อำพรางความถูกใจ (๖) อำพรางความชอบใจ (๗) อำพรางความจริง เมื่อคนอื่นเข้าใจ ต้องอาบัติปาราชิก เมื่อเขาไม่เข้าใจ ต้องอาบัติถุลลัจจัย
จบ พัทธจักร เอกมูลกนัย แห่งวัตถุนิสสารกะที่ท่านย่อไว้
ขัณฑจักร ทุมูลกนัย แห่งวัตถุนิสสารกะ
มีอุตตริมนุสสธรรม ๒ ข้อเป็นมูล
{๒๗๔} ๑. ภิกษุประสงค์จะกล่าวว่า “ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌานและทุติยฌานแล้ว” แต่กล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้าตติยฌานแล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ๔ อย่าง ... ๕ อย่าง ... ๖ อย่าง ... ๗ อย่าง คือ (๑) เบื้องต้น เธอรู้ว่าจักกล่าวเท็จ (๒) กำลังกล่าว ก็รู้ว่ากล่าวเท็จอยู่ (๓) ครั้นกล่าวแล้ว ก็รู้ว่ากล่าวเท็จแล้ว (๔) อำพรางความเห็น (๕) อำพรางความถูกใจ (๖) อำพรางความชอบใจ (๗) อำพรางความจริง เมื่อคนอื่นเข้าใจ ต้องอาบัติปาราชิก เมื่อเขาไม่เข้าใจ ต้องอาบัติถุลลัจจัย๒. ภิกษุประสงค์จะกล่าวว่า “ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌานและทุติยฌานแล้ว” แต่กล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้าจตุตถฌานแล้ว” ... เมื่อคนอื่นเข้าใจ ต้องอาบัติปาราชิก เมื่อเขาไม่เข้าใจ ต้องอาบัติถุลลัจจัย๓. ... “ข้าพเจ้าเข้าสุญญตวิโมกข์แล้ว ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๔. ... “ข้าพเจ้าเข้าอนิมิตตวิโมกข์แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๕. ... “ข้าพเจ้าเข้าอัปปณิหิตวิโมกข์แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๖. ... “ข้าพเจ้าเข้าสุญญตสมาธิแล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๗. ... “ข้าพเจ้าเข้าอนิมิตตสมาธิแล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๘. ... “ข้าพเจ้าเข้าอัปปณิหิตสมาธิแล้ว”... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๙. ... “ข้าพเจ้าเข้าสุญญตสมาบัติแล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๑๐. ... “ข้าพเจ้าเข้าอนิมิตตสมาบัติแล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๑๑. ... “ข้าพเจ้าเข้าอัปปณิหิตสมาบัติแล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๑๒. ... “ข้าพเจ้าเข้าวิชชา ๓ แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๑๓. ... “ข้าพเจ้าเข้าสติปัฏฐาน ๔ แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๑๔. ... “ข้าพเจ้าเข้าสัมมัปปธาน ๔ แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๑๕. ... “ข้าพเจ้าเข้าอิทธิบาท ๔ แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๑๖. ... “ข้าพเจ้าเข้าอินทรีย์ ๕ แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๑๗. ... “ข้าพเจ้าเข้าพละ ๕ แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๑๘. ... “ข้าพเจ้าเข้าโพชฌงค์ ๗ แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๑๙. ... “ข้าพเจ้าเข้าอริยมรรคมีองค์ ๘ แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๒๐. ... “ข้าพเจ้าเข้าโสดาปัตติผลแล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๒๑. ... “ข้าพเจ้าเข้าสกทาคามิผลแล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๒๒. ... “ข้าพเจ้าเข้าอนาคามิผลแล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๒๓. ... “ข้าพเจ้าเข้าอรหัตตผลแล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๒๔. ... “ข้าพเจ้าสละราคะได้แล้ว ... คาย ... ปล่อย ... ละ ... สลัด ... เพิก ... ถอนราคะได้แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย๒๕. ... “ข้าพเจ้าสละโทสะได้แล้ว ... คาย ... ปล่อย ... ละ ... สลัด ... เพิก ... ถอนโทสะได้แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย๒๖. ... “ข้าพเจ้าสละโมหะได้แล้ว ... คาย ... ปล่อย ... ละ ... สลัด ... เพิก ... ถอนโมหะได้แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย๒๗. ... “จิตของข้าพเจ้าปลอดจากราคะ” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๒๘. ... “จิตของข้าพเจ้าปลอดจากโทสะ”... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๒๙. ... “จิตของข้าพเจ้าปลอดจากโมหะ” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
จบ ขัณฑจักร ทุมูลกนัย แห่งวัตถุนิสสารกะ
พัทธจักร ทุมูลกนัย แห่งวัตถุนิสสารกะ
มีอุตตริมนุสสธรรม ๒ ข้อเป็นมูล
{๒๗๕} ๑. ภิกษุประสงค์จะกล่าวว่า “ข้าพเจ้าเข้าทุติยฌานและตติยฌานแล้ว” แต่กล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้าจตุตถฌานแล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ๔ อย่าง ... ๕ อย่าง ... ๖ อย่าง ... ๗ อย่าง คือ (๑) เบื้องต้น เธอรู้ว่าจักกล่าวเท็จ (๒) กำลังกล่าว ก็รู้ว่ากล่าวเท็จอยู่ (๓) ครั้นกล่าวแล้ว ก็รู้ว่ากล่าวเท็จแล้ว (๔) อำพรางความเห็น (๕) อำพรางความถูกใจ (๖) อำพรางความชอบใจ (๗) อำพรางความจริง เมื่อคนอื่นเข้าใจ ต้องอาบัติปาราชิก เมื่อเขาไม่เข้าใจ ต้องอาบัติถุลลัจจัย๒. ภิกษุประสงค์จะกล่าวว่า “ข้าพเจ้าเข้าทุติยฌานและจตุตถฌานแล้ว” แต่กล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้าสุญญตวิโมกข์แล้ว” ... เมื่อคนอื่นเข้าใจ ต้องอาบัติปาราชิก เมื่อเขาไม่เข้าใจ ต้องอาบัติถุลลัจจัย๓. ... “ข้าพเจ้าเข้าอนิมิตตวิโมกข์แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๔. ... “ข้าพเจ้าเข้าอัปปณิหิตวิโมกข์แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๕. ... “ข้าพเจ้าเข้าสุญญตสมาธิแล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๖. ... “ข้าพเจ้าเข้าอนิมิตตสมาธิแล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๗. ... “ข้าพเจ้าเข้าอัปปณิหิตสมาธิแล้ว”... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๘. ... “ข้าพเจ้าเข้าสุญญตสมาบัติแล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๙. ... “ข้าพเจ้าเข้าอนิมิตตสมาบัติแล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๑๐. ... “ข้าพเจ้าเข้าอัปปณิหิตสมาบัติแล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๑๑. ... “ข้าพเจ้าเข้าวิชชา ๓ แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๑๒. ... “ข้าพเจ้าเข้าสติปัฏฐาน ๔ แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๑๓. ... “ข้าพเจ้าเข้าสัมมัปปธาน ๔ แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๑๔. ... “ข้าพเจ้าเข้าอิทธิบาท ๔ แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๑๕. ... “ข้าพเจ้าเข้าอินทรีย์ ๕ แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๑๖. ... “ข้าพเจ้าเข้าพละ ๕ แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๑๗. ... “ข้าพเจ้าเข้าโพชฌงค์ ๗ แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๑๘. ... “ข้าพเจ้าเข้าอริยมรรคมีองค์ ๘ แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๑๙. ... “ข้าพเจ้าเข้าโสดาปัตติผลแล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๒๐. ... “ข้าพเจ้าเข้าสกทาคามิผลแล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๒๑. ... “ข้าพเจ้าเข้าอนาคามิผลแล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๒๒. ... “ข้าพเจ้าเข้าอรหัตตผลแล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๒๓. ... “ข้าพเจ้าสละราคะได้แล้ว ... คาย ... ปล่อย ... ละ ... สลัด ... เพิก ... ถอนราคะได้แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย๒๔. ... “ข้าพเจ้าสละโทสะได้แล้ว ... คาย ... ปล่อย ... ละ ... สลัด ... เพิก ... ถอนโทสะได้แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย๒๕. ... “ข้าพเจ้าสละโมหะได้แล้ว ... คาย ... ปล่อย ... ละ ... สลัด ... เพิก ... ถอนโมหะได้แล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย๒๖. ... “จิตของข้าพเจ้าปลอดจากราคะ” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๒๗. ... “จิตของข้าพเจ้าปลอดจากโทสะ”... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๒๘. ... “จิตของข้าพเจ้าปลอดจากโมหะ” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
๒๙. ... “ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌานแล้ว” ... ต้องอาบัติถุลลัจจัย
จบ พัทธจักร ทุมูลกนัย แห่งวัตถุนิสสารกะ
พัทธจักร ทุมูลกนัย แห่งวัตถุนิสสารกะที่ท่านย่อไว้
{๒๗๖} ๑. ภิกษุประสงค์จะกล่าวว่า “จิตของข้าพเจ้าปลอดจากโทสะและปลอดจากโมหะ” แต่กล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌานแล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ๔ อย่าง ... ๕ อย่าง ... ๖ อย่าง ... ๗ อย่าง คือ
(๑) เบื้องต้น เธอรู้ว่าจักกล่าวเท็จ (๒) กำลังกล่าว ก็รู้ว่ากล่าวเท็จอยู่ (๓) ครั้นกล่าวแล้ว ก็รู้ว่ากล่าวเท็จแล้ว (๔) อำพรางความเห็น (๕) อำพรางความถูกใจ (๖) อำพรางความชอบใจ (๗) อำพรางความจริง เมื่อคนอื่นเข้าใจ ต้องอาบัติปาราชิก เมื่อเขาไม่เข้าใจ ต้องอาบัติถุลลัจจัย
ฯลฯ ฯลฯ ฯลฯ
๒๙. ภิกษุประสงค์จะกล่าวว่า “จิตของข้าพเจ้าปลอดจากโทสะและปลอดจากโมหะ” แต่กล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “จิตของข้าพเจ้าปลอดจากราคะ” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ๔ อย่าง ... ๕ อย่าง ... ๖ อย่าง ... ๗ อย่าง คือ (๑) เบื้องต้น เธอรู้ว่าจักกล่าวเท็จ (๒) กำลังกล่าว ก็รู้ว่ากล่าวเท็จอยู่ (๓) ครั้นกล่าวแล้ว ก็รู้ว่ากล่าวเท็จแล้ว (๔) อำพรางความเห็น (๕) อำพรางความถูกใจ (๖) อำพรางความชอบใจ (๗) อำพรางความจริง เมื่อคนอื่นเข้าใจ ต้องอาบัติปาราชิก เมื่อเขาไม่เข้าใจ ต้องอาบัติถุลลัจจัย
จบ พัทธจักร ทุมูลกนัย มีอุตตริมนุสสธรรม ๒ ข้อเป็นมูล
แห่งวัตถุนิสสารกะที่ท่านย่อไว้
{๒๗๗} พัทธจักรแห่งวัตถุนิสสารกะ ติมูลกนัย มีอุตตริมนุสสธรรม ๓ ข้อ เป็นมูลฐานก็ดี จตุมูลกนัย มีอุตตริมนุสสธรรม ๔ ข้อเป็นมูลฐานก็ดี ปัญจมูลกนัย มีอุตตริมนุสสธรรม ๕ ข้อเป็นมูลฐานก็ดี ฉมูลกมนัย มีอุตตริมนุสสธรรม ๖ ข้อเป็นมูลฐานก็ดี สัตตมูลกนัย มีอุตตริมนุสสธรรม ๗ ข้อเป็นมูลฐานก็ดี อัฏฐมูลกนัย มีอุตตริมนุสสธรรม ๘ ข้อเป็นมูลฐานก็ดี นวมูลกนัย มีอุตตริมนุสสธรรม ๙ ข้อเป็นมูลก็ดี ทสมูลกนัย มีอุตตริมนุสสธรรม ๑๐ ข้อเป็นมูลฐานก็ดี บัณฑิตพึงขยายให้พิสดารเหมือนพัทธจักรที่เป็นเอกมูลกนัยซึ่งมีอุตตริมนุสสธรรมข้อหนึ่งๆ เป็นมูลฐาน แห่งนิกเขปบททั้งหลายที่กล่าวไว้แล้วฉะนั้นเถิด
พัทธจักร สัพพมูลกนัย
มีอุตตริมนุสสธรรมทุกข้อเป็นมูล ดังนี้
{๒๗๘} [๒๑๘] ภิกษุประสงค์จะกล่าวว่า “ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน สุญญตวิโมกข์ อนิมิตตวิโมกข์ อัปปณิหิตวิโมกข์ สุญญตสมาธิ อนิมิตตสมาธิ อัปปณิหิตสมาธิ สุญญตสมาบัติ อนิมิตตสมาบัติ อัปปณิหิตสมาบัติ วิชชา ๓ สติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔ อิทธิบาท ๔ อินทรีย์ ๕ พละ ๕ โพชฌงค์ ๗ อริยมรรค์มีองค์ ๘ โสดาปัตติผล สกทาคามิผล อนาคามิผล และอรหัตตผลได้แล้ว ข้าพเจ้าสละราคะได้แล้ว ...คาย ... ปล่อย ... ละ ... สลัด ... เพิก ... ถอนราคะได้แล้ว ข้าพเจ้า สละโทสะได้แล้ว ... คาย ... ปล่อย ... ละ ... สลัด ... เพิก ... ถอนโทสะได้แล้ว ข้าพเจ้าสละโมหะได้แล้ว ... คาย ... ปล่อย
... ละ ... สลัด ...เพิก ... ถอนโมหะได้แล้ว จิตของข้าพเจ้าปลอดจากราคะ และจิตของข้าพเจ้าปลอดจากโทสะ” แต่กล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “จิตของข้าพเจ้าปลอดจากโมหะ” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ๔ อย่าง ... ๕ อย่าง ... ๖ อย่าง ... ๗ อย่าง คือ (๑) เบื้องต้น เธอรู้ว่าจักกล่าวเท็จ (๒) กำลังกล่าว ก็รู้ว่ากล่าวเท็จอยู่ (๓) ครั้นกล่าวแล้ว ก็รู้ว่ากล่าวเท็จแล้ว (๔) อำพรางความเห็น (๕) อำพรางความถูกใจ (๖) อำพรางความชอบใจ (๗) อำพรางความจริง เมื่อคนอื่นเข้าใจ ต้องอาบัติปาราชิก เมื่อเขาไม่เข้าใจ ต้องอาบัติถุลลัจจัย[๒๑๙] ภิกษุประสงค์จะกล่าวว่า “ข้าพเจ้าเข้าทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน สุญญตวิโมกข์
อนิมิตตวิโมกข์ อัปปณิหิตวิโมกข์ สุญญตสมาธิ อนิมิตตสมาธิ อัปปณิหิตสมาธิ สุญญตสมาบัติ อนิมิตตสมาบัติ อัปปณิหิตสมาบัติ วิชชา ๓ สติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔ อิทธิบาท ๔ อินทรีย์ ๕ พละ ๕ โพชฌงค์ ๗ อริยมรรค์มีองค์ ๘ โสดาปัตติผล สกทาคามิผล อนาคามิผล และอรหัตตผลได้แล้ว ข้าพเจ้าสละราคะได้แล้ว ... คาย ... ปล่อย ... ละ ... สลัด ... เพิก ... ถอนราคะได้แล้ว ข้าพเจ้าสละโทสะได้แล้ว ...คาย ... ปล่อย ... ละ ... สลัด ... เพิก ... ถอนโทสะได้แล้ว ข้าพเจ้า
สละโมหะได้แล้ว ... คาย ... ปล่อย ... ละ ... ลลัด ... เพิก ... ถอนโมหะได้แล้ว จิตของข้าพเจ้าปลอดจากราคะ จิตของข้าพเจ้าปลอดจากโทสะ และจิตของข้าพเจ้าปลอดจากโมหะ” แต่กล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌานแล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ๔ อย่าง ... ๕ อย่าง ...๖ อย่าง ... ๗ อย่าง คือ (๑) เบื้องต้น เธอรู้ว่าจักกล่าวเท็จ (๒) กำลังกล่าว ก็รู้ว่ากล่าวเท็จอยู่ (๓) ครั้นกล่าวแล้ว ก็รู้ว่ากล่าวเท็จแล้ว (๔) อำพรางความเห็น (๕) อำพราง ความถูกใจ (๖) อำพรางความชอบใจ (๗) อำพรางความจริง เมื่อคนอื่นเข้าใจ ต้องอาบัติปาราชิก เมื่อเขาไม่เข้าใจ ต้องอาบัติถุลลัจจัยภิกษุประสงค์จะกล่าวว่า “ข้าพเจ้าเข้าตติยฌาน จตุตถฌาน ... จิตของข้าพเจ้าปลอดจากโมหะ และข้าพเจ้าเข้าปฐมฌานแล้ว” แต่กล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ข้าพเจ้าเข้าทุติยฌานแล้ว” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... เมื่อคนอื่นเข้าใจ ต้องอาบัติปาราชิก เมื่อเขาไม่เข้าใจ ต้องอาบัติถุลลัจจัย
ภิกษุประสงค์จะกล่าวว่า “จิตของข้าพเจ้าปลอดจากโมหะ ข้าพเจ้าเข้าปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน ... จิตของข้าพเจ้าปลอดจากราคะ” แต่กล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “จิตของข้าพเจ้าปลอดจากโทสะ” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ๔ อย่าง ... ๕ อย่าง ... ๖ อย่าง ... ๗ อย่าง คือ (๑) เบื้องต้น เธอรู้ว่าจักกล่าวเท็จ (๒) กำลังกล่าว ก็รู้ว่ากล่าวเท็จอยู่ (๓) ครั้นกล่าวแล้ว ก็รู้ว่ากล่าวเท็จแล้ว (๔) อำพรางความเห็น (๕) อำพราง ความถูกใจ (๖) อำพรางความชอบใจ (๗) อำพรางความจริง เมื่อคนอื่นเข้าใจ ต้องอาบัติปาราชิก เมื่อเขาไม่เข้าใจ ต้องอาบัติถุลลัจจัย
จบ พัทธจักร สัพพมูลกนัย
จบ จักรเปยยาลแห่งวัตถุนิสสารกะ
จบ วัตถุกามวารกถา
ปัจจยปฏิสังยุตตวารกถา เปยยาล ๑๕ หมวด
ปัจจัตตวจนวาร ๕ หมวด
{๒๗๙} [๒๒๐] ๑. ภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ภิกษุใดอยู่ในวิหารของท่านภิกษุนั้นเข้าแล้ว เข้าอยู่ เข้าได้แล้ว เป็นผู้ได้ เป็นผู้ชำนาญ ทำให้แจ้งปฐมฌาน” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... ๔ อย่าง ... ๕ อย่าง ... ๖ อย่าง ... ๗ อย่าง คือ (๑) เบื้องต้น เธอรู้ว่าจักกล่าวเท็จ (๒) กำลังกล่าว ก็รู้ว่ากล่าวเท็จอยู่ (๓) ครั้นกล่าวแล้ว ก็รู้ว่ากล่าวเท็จแล้ว (๔) อำพรางความเห็น (๕) อำพรางความถูกใจ (๖) อำพรางความชอบใจ (๗) อำพรางความจริง เมื่อคนอื่นเข้าใจ ต้องอาบัติถุลลัจจัย เมื่อเขาไม่เข้าใจ ต้องอาบัติทุกกฏภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ภิกษุใดอยู่ในวิหารของท่าน ภิกษุนั้นเข้าแล้ว
เข้า...อยู่ เข้า..ได้แล้ว เป็นผู้ได้ เป็นผู้ชำนาญ ทำให้แจ้งทุติยฌาน ... ตติยฌาน ... จตุตถฌาน ... สุญญตวิโมกข์ ... อนิมิตตวิโมกข์ ... อัปปณิหิตวิโมกข์ ... สุญญตสมาธิ ... อนิมิตตสมาธิ ... อัปปณิหิตสมาธิ ... สุญญตสมาบัติ ... อนิมิตตสมาบัติ ... อัปปณิหิตสมาบัติ ... วิชชา ๓ ... สติปัฏฐาน ๔ ... สัมมัปปธาน ๔ ... อิทธิบาท ๔ ... อินทรีย์ ๕ ... พละ ๕ ...โพชฌงค์ ๗ ... อริยมรรค์มีองค์ ๘ ... โสดาปัตติผล ... สกทาคามิผล ... อนาคามิผล ... อรหัตตผล” ด้วยอาการ ๓ อย่าง ... เมื่อคนอื่นเข้าใจ ต้องอาบัติถุลลัจจัย เมื่อเขาไม่เข้าใจ ต้องอาบัติทุกกฏภิกษุกล่าวเท็จทั้งที่รู้อยู่ว่า “ภิกษุใดอยู่ในวิหารของท่าน ภิกษุนั้นสละราคะได้แล้ว ... คาย ... ปล่อย ... ละ ... สลัด ... เพิก ... ถอน
- ๑ปัจจยปฏิสังยุตตวารกถา หมายถึงคำอธิบายว่าด้วยตัวอย่างการกล่าวอวดอุตตริมนุสสธรรมโดยพาดพิงถึงปัจจัย ๔ ซึ่งแบ่งเป็น ปัจจัตตวจนวาร คือการกล่าวอวดอุตตริมนุสสธรรมโดยยกตัวผู้กล่าวเป็นประธาน กรณวจนวาร คือการกล่าวอวดอุตตริมนุสสธรรมโดยยกตัวผู้กล่าวเป็นเหตุใช้สอยปัจจัย ๔ และ อุปโยควจนวาร คือการกล่าวอวดอุตตริมนุสสธรรมโดยยกตัวผู้กล่าวเป็นตัวรับการกระทำของผู้ฟัง (นัย วิ.อ. ๑/๕๔๓)
จบ ขัณฑจักร