สิกขาบทที่ ๙ เรื่องภิกษุณีถุลลนันทา เล่ม ๒

๙. ปริปาจิตสิกขาบท

ว่าด้วยฉันบิณฑบาตที่ภิกษุณีแนะนำให้ถวาย

เรื่องถุลลนันทาภิกษุณี

{๔๖๑} [๑๙๒] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ ครั้งนั้น ถุลลนันทาภิกษุณีเป็นผู้ใกล้ชิดตระกูลของตระกูลหนึ่งรับภัตตาหาร ประจำอยู่ ก็แลคฤหบดีนั้นได้นิมนต์พระเถระทั้งหลายไว้ ครั้นเวลาเช้า ถุลลนันทาภิกษุณีครองอันตรวาสกแล้วถือบาตรจีวรเข้าไปยังตระกูลนั้น ครั้นแล้วได้ถามคฤหบดีนั้นว่า “ดูก่อนท่านคฤหบดี ท่านจัดของเคี้ยวของ ฉันนี้ไว้มากมายทำไม”“กระผมได้นิมนต์พระเถระทั้งหลายไว้ ขอรับ”

“ดูก่อนท่านคฤหบดี พระเถระเหล่านั้นมีใครบ้าง”

“มีพระคุณเจ้าสารีบุตร พระคุณเจ้ามหาโมคคัลลานะ พระคุณเจ้ามหากัจจายนะ พระคุณเจ้ามหาโกฏฐิตะ พระคุณเจ้ามหากัปปินะ พระ คุณเจ้ามหาจุนทะ พระคุณเจ้าอนุรุทธะ พระคุณเจ้าเรวตะ พระคุณเจ้า อุบาลี พระคุณเจ้าอานนท์ พระคุณเจ้าราหุล”

“ดูก่อนท่านคฤหบดี ก็เมื่อพระเถระผู้ใหญ่มีปรากฏอยู่ ทำไมท่าน จึงนิมนต์พระเล็ก ๆ มาเล่า”

“พระเถระผู้ใหญ่เหล่านั้นคือท่านรูปใด ขอรับ”

“คือพระคุณเจ้าเทวทัต พระคุณเจ้าโกกาลิกะ พระคุณเจ้ากตโมรก ติสสกะ พระคุณเจ้าขัณฑเทวีบุตร พระคุณเจ้าสมุทททัต”

ในระหว่างที่ถุลลนันทาภิกษุณีพูดค้างอยู่เช่นนี้ พอดีพระเถระทั้งหลาย เข้ามาถึง นางกลับพูดว่า “ถูกแล้ว ท่านคฤหบดี พระเถระผู้ใหญ่ทั้งนั้นที่ท่านนิมนต์มาแล้ว”คฤหบดีกล่าวว่า “เมื่อกี้นี้แท้ ๆ ท่านพูดถึงพระคุณเจ้าทั้งหลายว่าเป็น พระเล็ก ๆ เดี๋ยวนี้กลับพูดว่าเป็นพระเถระผู้ใหญ่” จึงขับนางออกจากเรือน และงดอาหารที่ถวายประจำบรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพระเทวทัตรู้อยู่ จึงยังฉันบิณฑบาตที่ภิกษุณีแนะนำให้ถวายเล่า” ... แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามพระเทวทัตว่า “ดูก่อนเทวทัต ทราบ มาว่าเธอรู้อยู่ ยังฉันบิณฑบาตที่ภิกษุณีแนะนำให้ถวาย จริงหรือ”

พระเทวทัตทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษ ไฉนเธอรู้อยู่ จึงยังฉันบิณฑบาตอันภิกษุณีแนะนำให้ถวายเล่า การกระทำของเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

อนึ่ง ภิกษุใดรู้อยู่ ฉันบิณฑบาตที่ภิกษุณีแนะนำให้ถวาย เป็นปาจิตตีย์

ก็สิกขาบทนี้ย่อมเป็นอันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติแล้วแก่ภิกษุ ทั้งหลายด้วยประการฉะนี้

ทรงอนุญาตให้ฉันบิณฑบาตที่คฤหัสถ์ปรารภไว้ก่อน

{๔๖๒} [๑๙๓] สมัยนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งบวชมาจากพระนครราชคฤห์แล้วได้เดินทางไปยังตระกูลญาติ ชาวบ้านได้ตั้งใจจัดภัตตาหารถวายด้วยดีใจว่า นานทีท่านจึงจะได้มา ภิกษุณีผู้ใกล้ชิดตระกูลของตระกูลนั้นได้บอกแนะนำชาวบ้านพวกนั้นว่า “ขอพวกท่านจงถวายภัตตาหารแก่พระคุณเจ้าเถิด” ฝ่ายภิกษุรูปนั้นรังเกียจว่า “การที่ภิกษุรู้อยู่ ยังขืนฉันบิณฑบาตที่ภิกษุณี แนะนำให้ถวาย พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงห้ามไว้แล้ว” จึงไม่รับประเคน และไม่สามารถจะเที่ยวไปบิณฑบาตได้ จึงอดภัตตาหารแล้ว ครั้นภิกษุนั้นไปถึงพระอารามแล้วแจ้งเรื่องนั้นแก่ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลายได้กราบทูล เรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทำธรรมีกถาในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในเมื่อคฤหัสถ์ปรารภไว้ก่อน เราอนุญาตให้ภิกษุผู้รู้อยู่ฉันบิณฑบาตที่ภิกษุณีแนะนำให้ถวายได้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระอนุบัญญัติ

[๑๙๔] อนึ่ง ภิกษุใดรู้อยู่ ฉันบิณฑบาตที่ภิกษุณีแนะนำให้ถวาย เป็นปาจิตตีย์ เว้นไว้แต่คฤหัสถ์ปรารภไว้ก่อน

สิกขาบทวิภังค์

{๔๖๓} [๑๙๕] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ผู้ใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุ ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ขอ...นี้ทรงประสงค์ ว่า ‘ภิกษุ’ ในข้อความตอนนี้

ที่ชื่อว่า รู้ คือ รู้เอง หรือคนอื่นบอกเธอ หรือภิกษุณีนั้นบอก

ผู้ชื่อว่า ภิกษุณี ได้แก่ สตรีผู้อุปสมบทแล้วในสงฆ์สองฝ่าย

ที่ชื่อว่า แนะนำให้ถวาย คือ ภิกษุณีบอกแก่ผู้ไม่ประสงค์จะถวายทาน ไม่ประสงค์จะทำบุญไว้แต่แรกว่า ‘พระคุณเจ้าเป็นนักสวด พระคุณเจ้าเป็นผู้คงแก่เรียน พระคุณเจ้าเป็นผู้เชี่ยวชาญในพระสุตตันตปิฎก พระคุณเจ้าเป็นพระวินัยธร พระคุณเจ้าเป็นพระธรรมกถึก ขอท่านทั้งหลายจงถวาย แก่พระคุณเจ้า ขอท่านทั้งหลายจงทำบุญแก่พระคุณเจ้าเถิด’ นี้ชื่อว่า แนะนำให้ถวายที่ชื่อว่า บิณฑบาต ได้แก่ โภชนะ ๕ อย่างใดอย่างหนึ่ง

คำว่า เว้นไว้แต่คฤหัสถ์ปรารภไว้ก่อน คือ ยกเว้นการปรารภไว้ก่อนของคฤหัสถ์

ที่ชื่อว่า คฤหัสถ์ปรารภไว้ คือ เขาเป็นญาติ เป็นผู้ปวารณา หรือเขาจัดแจงไว้ตามปกติ

เว้นจากบิณฑบาตที่คฤหัสถ์ปรารภไว้ก่อน ภิกษุรับประเคนไว้ด้วยตั้งใจว่าจักฉัน ต้องอาบัติทุกกฏ

ฉัน ต้องอาบัติปาจิตตีย์ทุก ๆ คำกลืน

บทภาชนีย์

{๔๖๔} [๑๙๖] บิณฑบาตที่ภิกษุณีแนะนำให้ถวาย ภิกษุสำคัญว่าภิกษุณี แนะนำให้ถวาย ฉัน ต้องอาบัติปาจิตตีย์ เว้นไว้แต่คฤหัสถ์ปรารภไว้ก่อนบิณฑบาตที่ภิกษุณีแนะนำให้ถวาย ภิกษุสงสัย ฉัน ต้องอาบัติทุกกฏ เว้นไว้แต่คฤหัสถ์ปรารภไว้ก่อน

บิณฑบาตที่ภิกษุณีแนะนำให้ถวาย ภิกษุสำคัญว่าภิกษุณีไม่ได้แนะนำ ให้ถวาย ฉัน ไม่ต้องอาบัติ

บิณฑบาตที่ภิกษุณีผู้อุปสมบทแต่สงฆ์ฝ่ายเดียวแนะนำให้ถวาย ภิกษุ ฉัน ต้องอาบัติทุกกฏ เว้นไว้แต่คฤหัสถ์ปรารภไว้ก่อนบิณฑบาตที่ภิกษุณีมิได้แนะนำให้ถวาย ภิกษุสำคัญว่าภิกษุณีแนะนำ ให้ถวาย ฉัน ต้องอาบัติทุกกฏ

บิณฑบาตที่ภิกษุณีมิได้แนะนำให้ถวาย ภิกษุสงสัย ฉัน ต้องอาบัติ ทุกกฏ

บิณฑบาตที่ภิกษุณีมิได้แนะนำให้ถวาย ภิกษุสำคัญว่าภิกษุณีมิได้ แนะนำให้ถวาย ฉัน ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

{๔๖๕} [๑๙๗] ในเพราะบิณฑบาตที่คฤหัสถ์ปรารภไว้ก่อน ๑ สิกขมานาแนะนำให้ถวาย ๑ สามเณรีแนะนำให้ถวาย ๑ ไม่ต้องอาบัติในเพราะ อาหารทุกชนิด นอกจากโภชนะห้า ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ ปริปาจิตสิกขาบทที่ ๙

๑๐. รโหนิสัชชสิกขาบท

ว่าด้วยการนั่งในที่ลับ

เรื่องพระอุทายี

{๔๖๖} [๑๙๘] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น อดีตภรรยาของท่านพระอุทายีได้บวชอยู่ในสำนักภิกษุณี ภิกษุณีนั้นมา ในสำนักท่านพระอุทายีเนือง ๆ แม้ท่านพระอุทายีก็ไปในสำนักภิกษุณีนั้น เนือง ๆ สมัยนั้นแล ท่านพระอุทายีได้นั่งในที่ลับกับภิกษุณีนั้นสองต่อสองบรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนท่านพระอุทายีจึงได้นั่งในที่ลับกับภิกษุณีสองต่อสองเล่า” ... แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามพระอุทายีว่า “ดูก่อนอุทายี ทราบมาว่าเธอนั่งในที่ลับกับภิกษุณีสองต่อสอง จริงหรือ”

พระอุทายีทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษ ไฉนเธอจึงได้นั่งในที่ลับกับภิกษุณีสองต่อสองเล่า การกระทำของเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อ ความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๑๙๙] อนึ่ง ภิกษุใดนั่งในที่ลับกับภิกษุณีสองต่อสอง เป็นปาจิตตีย์