สิกขาบทที่ ๑๐ เรื่องพระอุทายี [ว่าด้วย นั่งในที่ลับ] เล่ม ๒

๑๐. รโหนิสัชชสิกขาบท

ว่าด้วยการนั่งในที่ลับ

เรื่องพระอุทายี

{๔๖๖} [๑๙๘] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น อดีตภรรยาของท่านพระอุทายีได้บวชอยู่ในสำนักภิกษุณี ภิกษุณีนั้นมา ในสำนักท่านพระอุทายีเนือง ๆ แม้ท่านพระอุทายีก็ไปในสำนักภิกษุณีนั้น เนือง ๆ สมัยนั้นแล ท่านพระอุทายีได้นั่งในที่ลับกับภิกษุณีนั้นสองต่อสองบรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนท่านพระอุทายีจึงได้นั่งในที่ลับกับภิกษุณีสองต่อสองเล่า” ... แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามพระอุทายีว่า “ดูก่อนอุทายี ทราบมาว่าเธอนั่งในที่ลับกับภิกษุณีสองต่อสอง จริงหรือ”

พระอุทายีทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษ ไฉนเธอจึงได้นั่งในที่ลับกับภิกษุณีสองต่อสองเล่า การกระทำของเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อ ความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๑๙๙] อนึ่ง ภิกษุใดนั่งในที่ลับกับภิกษุณีสองต่อสอง เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๔๖๗} [๒๐๐] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ผู้ใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุ ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุ’ ในข้อความตอนนี้ผู้ชื่อว่า ภิกษุณี ได้แก่ สตรีผู้อุปสมบทแล้วในสงฆ์สองฝ่าย

คำว่า กับ คือ ร่วมกัน

คำว่า สองต่อสอง คือ มีเฉพาะภิกษุและภิกษุณี

ที่ชื่อว่า ที่ลับ คือ ที่ลับตา ที่ลับหู

ที่ชื่อว่า ที่ลับตา ได้แก่ ที่ซึ่งไม่สามารถจะแลเห็นภิกษุกับภิกษุณี ขยิบตา ยักคิ้ว หรือผงกศีรษะได้ที่ชื่อว่า ที่ลับหู ได้แก่ ที่ซึ่งไม่สามารถจะได้ยินถ้อยคำที่พูดกันตาม ปกติได้คำว่า นั่ง ความว่า เมื่อภิกษุณีนั่ง ภิกษุนั่งใกล้หรือนอนใกล้ ต้องอาบัติปาจิตตีย์เมื่อภิกษุนั่ง ภิกษุณีนั่งใกล้หรือนอนใกล้ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

นั่งทั้งสองก็ตาม นอนทั้งสองก็ตาม ต้องอาบัติปาจิตตีย์

บทภาชนีย์

ติกปาจิตตีย์

{๔๖๘} [๒๐๑] ที่ลับ ภิกษุสำคัญว่าเป็นที่ลับ นั่งสองต่อสอง ต้องอาบัติปาจิตตีย์ที่ลับ ภิกษุสงสัย นั่งสองต่อสอง ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ที่ลับ ภิกษุสำคัญว่ามิใช่ที่ลับ นั่งสองต่อสอง ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ทุกทุกกฏ

ไม่ใช่ที่ลับ ภิกษุสำคัญว่าเป็นที่ลับ นั่งสองต่อสอง ต้องอาบัติทุกกฏ

ไม่ใช่ที่ลับ ภิกษุสงสัย นั่งสองต่อสอง ต้องอาบัติทุกกฏ

ไม่ต้องอาบัติ

ไม่ใช่ที่ลับ ภิกษุสำคัญว่าไม่ใช่ที่ลับ นั่งสองต่อสอง ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

{๔๖๙} [๒๐๒] ภิกษุมีบุรุษไร้เดียงสาคนใดคนหนึ่งอยู่เป็นเพื่อน ๑ ภิกษุยืนมิได้นั่ง ๑ ภิกษุผู้มิได้มุ่งที่ลับ ๑ ภิกษุนั่งส่งใจไปในอารมณ์อื่น ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ไม่ต้องอาบัติแล

จบ รโหนิสัชชสิกขาบทที่ ๑๐

จบ โอวาทวรรคที่ ๓

หัวข้อประจำหมวด

โอวาทสิกขาบท ว่าด้วยการสั่งสอนภิกษุณี ๑

อัตถังคตสิกขาบท ว่าด้วยสั่งสอนภิกษุณีเมื่อดวงอาทิตย์ตกแล้ว ๑

ภิกขุนูปัสสยสิกขาบท ว่าด้วยสั่งสอนภิกษุณีถึงที่พำนัก ๑

อามิสสิกขาบท ว่าด้วยสั่งสอนภิกษุณีเพราะเห็นแก่อามิส ๑

จีวรทานสิกขาบท ว่าด้วยการให้จีวรแก่ภิกษุณี ๑

จีวรสิพพนสิกขาบท ว่าด้วยการเย็บจีวร ๑

สังวิธานสิกขาบท ว่าด้วยการชักชวนเดินทางร่วมกัน ๑

นาวาภิรูหนสิกขาบท ว่าด้วยโดยสารเรือลำเดียวกัน ๑

ปริปาจิตสิกขาบท ว่าด้วยฉันบิณฑบาตที่ภิกษุณีแนะนำให้ถวาย ๑

รโหนิสัชชสิกขาบท ว่าด้วยการนั่งในที่ลับ ๑

รวม ๑๐ สิกขาบท

๔. โภชนวรรค

หมวดว่าด้วยโภชนะ

๑. อาวสถปิณฑสิกขาบท

ว่าด้วยการฉันอาหารในโรงพักแรม

เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์

{๔๗๐} [๒๐๓] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ก็ในสมัยนั้น มีกลุ่มชาวบ้านกลุ่มหนึ่งจัดตั้งอาหารไว้ในโรงพักแรมไม่ไกลจากพระนครสาวัตถี เวลาเช้าพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ครองอันตรวาสกแล้วถือบาตรจีวรเข้าไปบิณฑบาต ยังพระนครสาวัตถี เมื่อไม่ได้อาหารจึงพากันไปยังโรงพักแรม ชาวบ้าน ตั้งใจอังคาสด้วยดีใจว่านานทีท่านจึงจะได้มา

แม้ตอนเช้าวันที่ ๒ ... วันที่ ๓ พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ก็ครองอันตรวาสก แล้วถือบาตรจีวรเช้าไปบิณฑบาตยังพระนครสาวัตถี เมื่อไม่ได้อาหารก็พา กันไปฉันในโรงพักแรม ต่อมาพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ได้มีความคิดว่า “พวกเรา จักกลับอารามทำไมกัน แม้พรุ่งนี้ก็จักต้องมาที่นี่อีก” จึงอยู่อาศัยกันในโรงพักแรมนั้นเสียเลย แล้วฉันอาหารในโรงทานเป็นประจำ พวกเดียรถีย์พากันหลบไป ชาวบ้านจึงเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกพระ สมณะเชื้อสายพระศากยบุตรจึงได้อยู่อาศัยฉันอาหารในโรงพักแรมเป็น ประจำเล่า อาหารในโรงพักแรมเขามิได้จัดตั้งไว้เฉพาะท่านเหล่านี้ เขาจัด ตั้งไว้เพื่อคนทั่วไป”ภิกษุทั้งหลายได้ยินชาวบ้านเหล่านั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุฉัพพัคคีย์จึงได้อยู่อาศัยฉันอาหารในโรงพักแรมเป็นประจำเล่า” ...